Zasadnicze zagrożenia polityczne. Przykłady we współczesnym świecie

Niezwykle dynamiczny rozwój współczesnego Świata, oraz poziom, na jakim obecnie się znajduje, jest precedensem w skali całej historii. Niesie on zarówno nowe szanse, możliwości, jakich dotąd jeszcze nie było, jak i nowe zagrożenia, wynikające zarówno z poziomu rozwoju - generowane przez obecny system, jak i przez ten stan potęgowane, obejmujące sobą coraz większe obszary - łącznie z całym światem. Stąd pewna wyjątkowość obecnej sytuacji - wielowymiarowość zarówno szans, jak i zagrożeń; pojawienie się, prócz starych problemów, także nowych, wymagających nowego rodzaju działania nie tylko na poziomie narodowym, czy regionalnym, lecz także globalnym.

Nowy wymiar politycznego funkcjonowania państw w wymiarze zarówno wewnętrznym, jak i zewnętrznym - na arenie międzynarodowej, czy w przypadku mocarstw, nawet globalnej, stanowi pochodną rozwijających się struktur politycznych udoskonalanych i rozbudowywanych w celu zapewnienia jak najlepszego i najefektywniejszego ich funkcjonowania. Państwa jako polityczne organizacje społeczeństwa stanowią uporządkowane struktury zbudowane według określonych reguł, według których, szczególnie w czasach współczesnych, zaczyna się tworzyć coraz większe organizacje (struktury) międzynarodowe, oparte na współpracy politycznej państw regionu, czy nawet większości kontynentu. Organizowanie się, współpraca, rozwój, muszą się opierać na ustalonych wspólnie zasadach, stąd potrzeba utworzenia pewnego systemu, począwszy od lokalnych grup ludzkich, poprzez regionalne, narodowe, i wreszcie, międzynarodowe.

Zasadnicze zagrożenia, związane ze sferą polityczną są problemem wielowymiarowym, stanowiącym, szczególnie dzisiaj, nową jakość ze względu na obecne uwarunkowania systemu. Zarówno źródła, jak i rodzaje współczesnych zagrożeń politycznych są różnorodne - prócz starych i znanych wciąż pojawiają się nowe, wynikające z postępu w wielu sferach działalności człowieka - nie tylko politycznej. Sfera polityczna stanowi tylko jedno z wielu pól działalności człowieka, które to pola mają na siebie wzajemny wpływ - granice pomiędzy nimi są dosyć cienkie i przejrzyste, stąd pewna niejednoznaczność w interpretowaniu i klasyfikowaniu zjawisk, ale także i różnorodność zarówno szans, jak i zagrożeń, które mają negatywny, destabilizujący wpływ na polityczną sferę działalności człowieka. Niemniej, same zagrożenia polityczne można podzielić według dwóch kategorii: zagrożeń wewnętrznych - mających swe źródło wewnątrz danej struktury politycznej, oraz zagrożeń zewnętrznych - pochodzących z zewnątrz, i mających destabilizujący wpływ na poszczególnych aktorów politycznych. Przy czym, jak już wspomniałem, granice pomiędzy danymi problemami są dosyć cienkie, przez co mogą one na siebie zachodzić, wywierać na siebie wzajemny wpływ. Zasadnicze zagrożenia polityczne są problemami mającymi decydujący wpływ na stabilność sfery politycznej, zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Stanowią one główne problemy współczesnego Świata, które trzeba rozwiązać, jeśli chcemy utrzymać stabilność polityczną, a także społeczną.

1. Zagrożenia wewnętrzne

Zasadnicze zagrożenia polityczne o charakterze wewnętrznym mają swe źródło wewnątrz danej struktury politycznej, wywierając na nią destabilizujący wpływ bez rozszerzania się na zewnątrz, chociaż, jak już wspomniałem, granice są niejednoznaczne i dosyć umowne, przez co wewnętrzne czynniki mające negatywny wpływ na daną sferę polityczną, mogą rozszerzać się na zewnątrz - destabilizując sytuację polityczną w bliższym lub dalszym sąsiedztwie, regionie, bądź też, w wyjątkowych przypadkach, mieć o wiele większy zasięg.

Do zasadniczych współczesnych zagrożeń politycznych o charakterze wewnętrznym należą m.in.:

  1. Autorytaryzmy
    Problem autorytaryzmu stanowi zagrożenie dla funkcjonowania państwa jako całości, w wielu jego sferach - prócz politycznej także w sferze gospodarczej, społecznej, kulturalnej, itd. Głównym problemem, wynikającym z autorytarnego charakteru władzy politycznej i państwa jest sama istota takiego ustroju, wywierająca negatywny wpływ na pozostałe elementy. Autorytarna, niedemokratyczna władza, oderwana od społeczeństwa, a więc niezainteresowana jego problemami, stanowi swego rodzaju hamulec rozwoju społeczeństwa i państwa, działając we własnym interesie, i wykorzystując do tego nierzadko cały aparat i zasoby państwowe. Jest to zagrożenie występujące najczęściej w krajach Afryki, Ameryki południowej oraz Azji.
  2. Słabość struktur społecznych i państwowych
    Kwestia słabości struktur społecznych i państwowych jako zagrożenie polityczne jest powiązana z pierwszym problemem - autorytaryzmów, choć jego źródło znajduje się po drugiej stronie - w niestabilności oraz braku spójności struktur społecznych, spowodowanych np. spuścizną dawnych autorytarnych rządów, biedą, itd. Efektem tego problemu jest niestabilność państwowa - słabe, czasem nieudolne rządy, czasem nie radzące sobie nawet z podstawowymi problemami, oraz nie potrafiące sprawnie kierować i zarządzać państwem. Problem ten występuje najczęściej na kontynencie afrykańskim, gdzie nie uformowały się jeszcze społeczeństwa, zdolne utworzyć stabilną (i demokratyczną) władzę państwową. Najlepszym przykładem jest Somalia - kraj w stanie upadku.
  3. Fundamentalizmy
    Fundamentalizm jest zagrożeniem posiadającym wiele odcieni. Jego istotą jest skrajny sposób patrzenia na świat przez pryzmat jakiegoś systemu wartości - ideologii, religii, nacjonalizmów, czy nawet biologii (rasizm), zakładającego wyraźny i jednostronny podział w sferze owych wartości - na dobrych i złych, czarne i białe, itd. Fundamentalizm jest jednym z największych zagrożeń politycznych, wykluczających tak ważną w polityce potrzebę dialogu i obustronnych ustępstw na rzecz siłowego forsowania własnego systemu wartości, kosztem drugiej strony. Fundamentalizm występuje w wielu rodzajach - jako skrajny nacjonalizm (np. na Bałkanach), skrajny konserwatyzm religijny (także Bałkany, także niektóre kraje islamskie), czy fundamentalizm ideologiczny (prowadzący do autorytaryzmu, dziś już rzadko występujący).
  4. Terroryzm
    Terroryzm jako zagrożenie stabilności politycznej jest ściśle powiązany z fundamentalizmem, z tym, że o ile fundamentalizmy są skierowane głównie przeciwko wrogom np. ideologicznym, religijnym, o tyle terroryzm jest skierowany głównie przeciwko władzy państwowej i jest stosowany właśnie w celu bądź to po prostu jej destabilizacji (anarchiści), bądź uzyskania konkretnych zamierzonych efektów, np. ustępstw na rzecz agresorów (np. baskijska ETA, walcząca o większą autonomię dla Kraju Basków, której rzekomo domagają się jego mieszkańcy). Terroryzm jest problemem, który nie należy jednoznacznie klasyfikować do zagrożeń wewnętrznych, gdyż, szczególnie dzisiaj, jest stosowany na szeroką, międzynarodową skalę, wykraczającą poza granice pojedynczego państwa, oraz wywołujący efekty o zasięgu międzynarodowym.

2. Zagrożenia zewnętrzne

Zagrożenia polityczne o charakterze zewnętrznym obejmują swym zasięgiem większe struktury - grupy państw, regiony, itd. Mając swój punkt zapalny w jednym miejscu, wywierają negatywny wpływ także na zewnątrz - na swoje otoczenie i stanowią źródło problemów o charakterze międzynarodowym.

Do najważniejszych współczesnych zagrożeń politycznych o charakterze międzynarodowym należą m.in.:

  1. Terroryzm międzynarodowy
    Terroryzm międzynarodowy jest szczególnym, wybitnie współczesnym problemem, zagrażającym stabilności politycznej w wymiarze międzynarodowym. Korzystając ze współczesnych osiągnięć technicznych, fundamentalistyczne grupy terrorystyczne, szczególnie te, określające siebie islamskimi, mogą działać na znacznie większym obszarze, wykraczając poza granice jednych państw, i stosując agresję wobec innych. Do narzędzi, jakimi posługują się międzynarodowi terroryści, prócz jawnej siły, należy także strach, mający duży wpływ na działania zagrożonych stron, czyli m.in. na podejmowane przez nie decyzje.
  2. Przymus polityczny
    Przymus polityczny ma na celu osiągnięcie podobnych efektów, co terroryzm międzynarodowy, z tym, że jest on stosowany na poziomie międzypaństwowym i ma bardziej wyrafinowany, wielowymiarowy charakter, prowadzący do utrudnienia, lub uniemożliwienia międzynarodowej współpracy politycznej, bądź, w skrajniejszych przypadkach, nawet do destabilizacji politycznej o różnym zasięgu. Przymus polityczny jest stosowany najczęściej przez państwa o charakterze mocarstwowym - silne politycznie, gospodarczo, militarnie, różnymi środkami - politycznymi czy gospodarczymi (szantaż energetyczny), niemniej stanowi duże zagrożenie zarówno dla wewnętrznej stabilności politycznej danego państwa, jak i dla całego systemu międzynarodowego.
  3. Ideologizacja polityki międzynarodowej
    Problem ideologizacji polityki międzynarodowej i ujęcia tej kwestii jako zagrożenia, w kontekście współczesności można przedstawić na przykładzie działań rządu Stanów Zjednoczonych za prezydentury G. W. Busha Jr. W tym konkretnym przypadku, kwestię tę można ująć jako zasadnicze zagrożenie polityczne o charakterze międzynarodowym.
    Usankcjonowanie kierunku działań w polityce międzynarodowej USA ideologią neokonserwatywną oznaczało przyjęcie konkretnego systemu wartości, mającego wymierny, negatywny wpływ na działania tego państwa na arenie międzynarodowej, oraz na stosunek do innych aktorów, co przełożyło się na destabilizację międzynarodowego systemu politycznego oraz na pogorszenie stosunków pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a wieloma innymi państwami.

Literatura:

  1. red. K. A. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska, Bezpieczeństwo państwa, Warszawa 2009.
  2. red. J. Baylis, S. Smith, Globalizacja polityki światowej : wprowadzenie do stosunków międzynarodowych, Kraków 2008.

Newsletter



Wiadomość HTML?