Polityka bezpieczeństwa wybranych państw regionu Azji i Pacyfiku

Na przykładzie państw regionu Azji i Pacyfiku widoczna jest ewolucja poglądów dotyczących problemów bezpieczeństwa, jaka dokonała się w dwóch ostatnich dekadach. Wydaje się, że najbardziej znaczącymi wydarzeniami było zakończenie zimnej wojny oraz ataki przeprowadzone przez al-Kaidę 11 września 2001 r., które zapoczątkowały globalną wojnę z terrorem. W dalszych partiach podrozdziału przedstawiono charakterystykę polityki bezpieczeństwa wybranych podmiotów państwowych, które w najbardziej istotny sposób wpływają na bezpieczeństwo omawianego regionu.

Chińska Republika Ludowa

Kształtowanie polityki bezpieczeństwa Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL) jest procesem scentralizowanym i realizowanym przez aparat Komunistycznej Partii Chin, który odgrywa decydującą rolę w wypracowywaniu decyzji. W ChRL decyzje dotyczące bezpieczeństwa podejmuje się w wąskim gronie decydentów, a często są to decyzje jednej osoby. Z tego względu zazwyczaj mówi się o polityce bezpieczeństwa realizowanej według zasad przyjętych przez kolejnych przywódców: Mao Zedonga, Denga, Jiang Zemina i Hu Jintao.

Lata dziewięćdziesiąte ubiegłego wieku przyniosły istotne zmiany w chińskiej polityce bezpieczeństwa. Coraz lepsze stawały się relacje z Rosją która nie była już postrzegana jako zagrożenie. Jednocześnie chińskie elity wojskowe i niektóre kręgi cywilne dowodziły konieczności ograniczenia roli Stanów Zjednoczonych w regionie Azji. W wyniku kompromisu uznano jednak, że konieczne jest budowanie odpowiednich relacji z Waszyngtonem, który rozpoczął wzmacnianie sojuszy z Japonią oraz Australią.

Na początku XXI w. chińska koncepcja bezpieczeństwa przeszła pewną ewolucję, co było związane z pojawieniem się nowych czynników. Należy do nich zaliczyć ataki terrorystyczne na USA we wrześniu 2001 r., przyjęcie ChRL do WTO jesienią 2001 r. oraz przejęcie władzy przez ekipę Hu Jintao (przełom lat 2002/2003). Nowe podejście kładzie nacisk na kreowanie wizerunku Chin jako nowoczesnego państwa dysponującego dojrzałą koncepcją bezpieczeństwa. Podkreśla się, że rozwój ChRL nie tylko nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa międzynarodowego, ale jako jedno z mocarstw kraj ten może przyczyniać się do jego zwiększenia. Istotne znaczenie ma zacieśnianie współpracy bilateralnej z Rosją oraz dążenie do poprawy stosunków z Indiami. Może to świadczyć o próbie stworzenia swoistego trójkąta strategicznego Chiny-Indie- Rosja, który stanowiłby przeciwwagę dla pozycji USA w regionie i na świecie.

Na politykę bezpieczeństwa realizowaną obecnie przez ChRL wpływają różnorodne czynniki. Najważniejsze kwestie wewnętrzne są związane z ruchami separatystycznymi, szczególnie w Ujgurskim Regionie Autonomicznym Xinjiang oraz w Tybecie. Natomiast główne problemy zewnętrzne są związane ze sporami granicznymi i terytorialnymi z Indiami, Japonią oraz wybranymi państwami basenu Morza Południowo-Chińskiego (Wietnam, Filipiny, Indonezja, Malezja oraz sułtanat  Brunei), kwestią tajwańską walką z międzynarodowym terroryzmem (Chińczycy podkreślają przy tym znaczenie współpracy multilateralnej na bazie obowiązującego prawa międzynarodowego z zastosowaniem środków politycznych, ekonomicznych i dyplomatycznych) oraz zapewnieniem bezpieczeństwa ekonomicznego (w tym dostaw surowców, przede wszystkim energetycznych, dla rozwijającej się gospodarki chińskiej).

W realizacji polityki bezpieczeństwa ChRL istotną rolę odgrywa produkcja oraz eksport chińskiego uzbrojenia. Wykorzystywane są one jako instrumenty budujące pozycję Chin zarówno w Azji, jak i na świecie. Działania w tym zakresie można rozpatrywać także w kategoriach polityki zagranicznej. Przede wszystkim dotyczy to handlu bronią, który jest uważany za istotny element ekspansji polityczno-gospodarczej Chińskiej Republiki Ludowej.

Indie

Zakończenie zimnej wojny oraz rozpoczęcie globalnej walki z terroryzmem były czynnikami, które wpłynęły na zmianę postrzegania problemów bezpieczeństwa także przez Indie. Dodatkowo przełom XX i XXI w. to okres, w którym kraj ten coraz wyraźniej aspiruje do uzyskania pozycji mocarstwa. Czynniki te wpłynęły na zmianę sposobu postrzegania porządku międzynarodowego i problemów bezpieczeństwa. Obecna koncepcja bezpieczeństwa Indii jest szeroka i uwzględnia czynniki wojskowe, ekonomiczne, energetyczne oraz ekologiczne. Warto również dodać, że dla tego kraju charakterystyczny jest wyraźny wpływ czynników wewnętrznych i zewnętrznych na kształtowanie poglądów związanych z bezpieczeństwem.

Jeżeli chodzi o czynniki wewnętrzne, to należy wymienić następujące : wprowadzenie liberalnych reform gospodarczych, które umożliwiły rozwój gospodarczy, napięcia o charakterze społecznym i etnicznym, rządy nacjonalistycznej hinduistycznej koalicji, na czele której stała Indyjska Partia Ludowa (Bharatiya Janata Party - BJP) oraz rozwijanie indyjskiego programu nuklearnego.

Natomiast analizując czynniki zewnętrze, można wskazać na następujące determinanty: rosnący potencjał Chin, zagrożenia związane z sytuacją w Pakistanie, zmiana relacji z USA, utrata znaczenia ruchu państw niezaangażowanych oraz wojnę z terrorem.

Od dziesięcioleci Chiny były postrzegane przez Indie jako zagrożenie. Oba kraje od dawna zgłaszały aspiracje do odgrywania istotnej roli w kształtowaniu bezpieczeństwa w wymiarze regionalnym, co w naturalny sposób prowadziło do konfrontacji. Dodatkowo przegrana przez Indie wojna graniczna z Chinami z 1962 r. pogłębiła poczucie zagrożenia. Nie były to zresztą obawy bezpodstawne, ponieważ Chiny podjęły wiele działań w celu ograniczenia pozycji i znaczenia Indii zarówno w regionie, jak i w skali świata. Świadczy o tym zwiększanie chińskich wpływów (m.in. poprzez dostawy broni) w krajach sąsiadujących z Indiami: Nepalu, Bangladeszu, Sri Lance oraz Myanmarze. Szczególne zaniepokojenie wywołuje w Indiach współpraca chińsko-pakistańska w zakresie technologii rakietowych i nuklearnych. Jednocześnie od lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku można zaobserwować poprawę relacji pomiędzy Chinami i Indiami. Świadczy o tym zaprzestanie popierania przez Chiny pakistańskich roszczeń w stosunku do Kaszmiru czy też wyważona reakcja Pekinu na indyjskie próby nuklearne. Oba kraje uczestniczą też w pracach Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SOW/SCO), Chiny jako członek, Indie jako obserwator.

Najważniejszym zagrożeniem dla Indii są jednak napięte stosunki polityczne z Pakistanem. Wynikają one przede wszystkim z sytuacji w Kaszmirze. Pakistan nie porzucił bowiem nadziei na odzyskanie tych terenów. Co kilka lat w tym regionie następuje zaognienie sytuacji z walkami zbrojnymi włącznie . Poważnym problemem są zarzuty o wspieranie terroryzmu przez Pakistan. Po zamachach w indyjskim parlamencie (2001) oraz w Bombaju (1993, 2008) strona indyjska wprost obarczała odpowiedzialnością za nie pakistańskie służby specjalne (ISI). Nie ulega wątpliwości, że z militarnego punktu widzenia siły zbrojne Pakistanu nie stanowią dla Indii poważnego zagrożenia. Problemem jest jednak to, że tak niestabilny i nieprzewidywalny kraj jak Pakistan dysponuje bronią atomową.

Od początku globalnej wojny z terrorem Indie zdecydowanie opowiedziały się po stronie USA i jej koalicjantów. Współpraca obejmowała zarówno działania wywiadowcze w ramach Grupy Przeciwdziałania Terroryzmowi, jak i ochronę amerykańskich konwojów do Afganistanu (przez indyjską marynarkę wojenną). Indie podkreślają przy tym, że są krajem boleśnie doświadczonym przez islamski terroryzm (popierany przez Pakistan) jeszcze przed 2001 rokiem. W oczywisty sposób ma to wzmocnić międzynarodową pozycję Indii.

Druga połowa lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku przyniosła zmianę relacji amerykańsko-indyjskich. Wpływ na to miała rosnąca atrakcyjność gospodarcza Indii oraz rosnące znaczenie regionu azjatyckiego w amerykańskich planach strategicznych. Wzrosło ono jeszcze po rozpoczęciu walk w Afganistanie i Iraku. O poprawie stosunków pomiędzy Indiami i USA świadczy też deklaracja z 2005 r. o partnerstwie strategicznym. Innym sygnałem potwierdzającym te nowe relacje są próby wejścia amerykańskich koncernów zbrojeniowych na rynek indyjski - rynek, który przez dziesięciolecia ze względów politycznych był szczelnie zamknięty.

Japonia

W dobie zimnej wojny japońskie podejście do problemów bezpieczeństwa opierało się na sojuszu z USA oraz bardzo defensywnej strategii militarnej. Z tych względów Tokio nie nawiązało bezpośrednich relacji w dziedzinie bezpieczeństwa z innymi krajami regionu Azji Wschodniej, Japonia nie partycypowała też w multilateralnych porozumieniach w dziedzinie bezpieczeństwa. Wkład tego kraju w regionalne bezpieczeństwo militarne miał wyłącznie charakter pośredni, wynikający z aliansu amerykańsko-japońskiego.

Rozpad ZSRR oraz zakończenie ery dwubiegunowości tylko w niewielkim stopniu wpłynęły na zmianę japońskich poglądów. Przetasowania w strukturze systemu międzynarodowego umożliwiły Japonii podjęcie prób zastosowania multilateralne- go dialogu w sferze bezpieczeństwa w regionie Azji Wschodniej. Nie było to jednak łatwe zarówno ze względu na bardzo silne powiązania w dziedzinie bezpieczeństwa z USA, jak i kolonialną przeszłość Kraju Kwitnącej Wiśni, co rzutowało na stosunki z wieloma państwami regionu.

Znacznie silniejszym impulsem do zmian w zakresie polityki bezpieczeństwa były ataki terrorystyczne w USA w 2001 r. i rozpoczęcie globalnej wojny z terrorem. Już jesienną 2001 r. japoński parlament wprowadził poprawki zezwalające na udzielenie przez marynarkę wojenną tego kraju wsparcia logistycznego siłom amerykańskim na Oceanie Indyjskim. Japonia zaangażowała się także w misję stabilizacyjną w Iraku, wysyłając do tego kraju swoje siły pokojowe. Uczestniczy również w odbudowie Afganistanu, będąc jednym z największych donatorów pomocy finansowej.

Kolejne zmiany w japońskiej doktrynie obronnej nastąpiły w 2003 r. i wiązały się z rosnącym zagrożeniem atakami rakietowymi (ze strony Korei Północnej) oraz terroryzmem międzynarodowym. Koreańskie próby rakietowe przeprowadzone w rejonie wysp japońskich doprowadziły do rozbudowy i unowocześnienia systemu antyrakietowego. Jednocześnie wyraźne są działania zwiększające możliwości bojowe japońskich sił zbrojnych. W praktyce oznacza to zwiększenie możliwości ofensywnych japońskiego lotnictwa i marynarki wojennej. Służyć ma to przede wszystkim ochronie szlaków morskich przed atakami terrorystycznymi. Coraz częściej japońscy politycy mówią o konieczności wprowadzenia zmian w konstytucji, dających siłom zbrojnym tego kraju większe możliwości działania, tak aby były one dostosowane do współczesnych zagrożeń.


Newsletter



Wiadomość HTML?