Instytucje bezpieczeństwa w Azji

Na przełomie wieków XIX i XX Europa politycznie, wojskowo i ekonomicznie dominowała na innych kontynentach. W tym samym jednak czasie istniały i rozwijały się bogate kultury krajów położonych poza Europą.

W okresie zimnej wojny dynamikę w rejonie Azji Wschodniej i Pacyfiku w zasadniczym stopniu określała rywalizacja pomiędzy ZSRR i USA. Natomiast Azja Południowa znajdowała się na peryferiach systemu stosunków międzynarodowych. Mniejszą rolę w bezpieczeństwie regionu Azji Wschodniej odgrywały Chińska Republika Ludowa oraz Japonia, również Indie - pod wpływem idei Ghandyjskich postanowiły nie angażować się w konflikt na linii ZSRR-USA.

Każde ze znaczących państw Azji ma swój określony system bezpieczeństwa. ChRL traktuje bezpieczeństwo w sposób kompleksowy, uwzględniając wszystkie czynniki: polityczne, społeczne, geograficzne oraz wojskowe.

Rozpad imperium radzieckiego był kluczowym czynnikiem, który wpłynął na redefinicję polityki zagranicznej oraz postrzeganie bezpieczeństwa przez Rosję. Zamieniło się postrzeganie bezpieczeństwa Rosji - obecnie bardziej ukierunkowane jest na sferę militarną oraz na bezpieczeństwo narodowe - czyli bezpieczeństwo jednostki.

Indie, które powstały na gruzach imperium brytyjskiego w 1947 roku oraz wzrost ich znaczenia w okresie pozimnowojennym  jest ważnym czynnikiem, a zarazem przejawem wyłaniania się wielobiegunowego ładu międzynarodowego.

W regionie Azji Wschodniej i Pacyfiku brak jest wielostronnych instytucji bezpieczeństwa. Istnieją jedynie sojusze dwustronne: USA z Japonią i Koreą Pd., zobowiązanie USA do obrony Tajwanu oraz współpraca rosyjsko- chińska. Podobnie jest z obszarem Azji Południowej, która  boryka się z wieloma problemami, m.in. : dużym zaludnieniem, biedą , proliferacją broni masowego rażenia czy terroryzmem. Wiele państw trzecich działa na tym obszarze w sferze bezpieczeństwa, są to np. Stany Zjednoczone, Chiny. Rola organizacji międzynarodowych w  utrzymaniu bezpieczeństwa w tym regionie jest marginalna, głównie ze względu na nieufność Indii do rozwiązań regionalnych oraz unilateralny wydźwięk ich polityki zagranicznej. W regionie nie istnieje system kooperatywnego bezpieczeństwa.

Region ten częściej jest powiązany ze sobą gospodarczo niż w wymiarze bezpieczeństwa. Nie można jednak mówić, ze organizacje regionalne dotyczące bezpieczeństwa nie funkcjonują tam. Wymienić należy chociażby SEATO, ANZUS czy CENTO.

SEATO - Organizacja Paktu Południowo-Wschodniej Azji (South East Asia Treaty Organization) - organizacja wojskowo-polityczna założona na podstawie Paktu Manili z 1954 roku z siedzibą w Bangkoku. Była elementem systemu amerykańskich sojuszy antykomunistycznych o charakterze polityczno-wojskowym (wraz z m.in. NATO, CENTO). Członkami SEATO były: Australia, Filipiny, Francja, Nowa Zelandia, Pakistan, Tajlandia, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone. Obszar jego działania obejmował także kraje Indochin. Celem Paktu było pokojowe rozwiązywanie sporów, strony Paktu zobowiązywały się do udzielania pomocy w zwalczaniu agresji, co faktycznie oznaczało niedopuszczanie do poszerzania wpływów komunizmu, przejmowania władzy przez ugrupowania lewicowe. W 1972 r. z Paktu wycofał się Pakistan. 1977 r. w wyniku sprzeczności interesów między Stanami Zjednoczonymi i Francją nastąpiło rozwiązanie organizacji.

ANZUS - Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku ( Pacific Security Treaty) - sojusz polityczno-wojskowy zawarty 1951 r. (z mocą od 1952) przez Australię, Nową Zelandię i Stany Zjednoczone; zawierał m.in. zobowiązania do wzajemnych konsultacji w sprawach bezpieczeństwa oraz do wzajemnej pomocy wojskowej w razie agresji zewnętrznej. Od 1984 r. nastąpił kryzys współpracy wojskowej między USA a Nową Zelandią; w ramach ANZUS Australia i Nowa Zelandia po 1999 r. współdziałały w sprawie Timoru Wschodniego, a Australia udzieliła poparcia dla USA po ataku terrorystycznym z 2001 r..

CENTO - Organizacja Paktu Centralnego ( Central Treaty Organization) -  istniejący w latach 1955-1979 sojusz polityczno-wojskowy, do którego należały: Iran, Irak, Pakistan, Turcja i Wielka Brytania. Był on bezpośrednią kontynuacją Paktu Bagdadzkiego podpisanego 24 lutego 1955 r. pomiędzy Turcją a Irakiem. Do Paktu Bagdadzkiego przystąpiły następnie: Wielka Brytania, Pakistan i Iran. W 1959 r. Irak wycofał się z uczestnictwa w Pakcie, co spowodowało przeniesienie siedziby z Bagdadu do Ankary. Zmieniono też nazwę na Organizacja Paktu Centralnego. USA, pomimo iż formalnie nie należały do CENTO,  jednak aktywnie uczestniczyły w pracach jego struktur. Celem paktu było zapewnienie bezpieczeństwa i pokoju oraz przeciwstawienie się wzrastającym wpływom komunistów w regionie Bliskiego i Środkowego Wschodu. Kres istnienia Paktu położyła w 1979 roku islamska rewolucja w Iranie.

SCO - Szanghajska Organizacja Współpracy (Shanghai Cooperation Organization) - organizacja subregionalna utworzona 15 czerwca 2001 roku w Szanghaju przez Chiny, Kazachstan, Kirgistan, Rosję, Tadżykistan i Uzbekistan na bazie istniejącej od 1996 r. tzw. Piątki Szanghajskiej. SCO koncentruje się na kwestiach bezpieczeństwa: kontrterroryzmie, zwalczaniu ekstremizmu i separatyzmu, rozwiązywaniu konfliktów granicznych, budowie wzajemnego zaufania; w ostatnich latach zwróciła się też ku współpracy gospodarczej. Wiodącą rolę w SCO odgrywają Chiny i Rosja. SCO przeciwstawia się trwałej obecności wojskowej USA w Azji Środkowej. Głównym organem SCO jest coroczny szczyt szefów państw, regularnie spotykają się też szefowie rządów. W 2004 roku status obserwatora w SCO uzyskała Mongolia, a w 2005 roku - Indie, Iran i Pakistan.

Na przykładzie państw regionu Azji i Pacyfiku widoczna jest ewolucja poglądów dotyczących problemów bezpieczeństwa, jaka dokonała się w dwóch ostatnich dekadach. Wydaje się, że najbardziej znaczącymi wydarzeniami było zakończenie zimnej wojny oraz ataki przeprowadzone przez al-Kaidę 11 września 2001 r., które zapoczątkowały globalną wojnę z terroryzmem. Po zakończeniu zimnej wojny większość organizacji do spraw bezpieczeństwa stanęła w obliczu konieczności zmiany celów współpracy.

Newsletter



Wiadomość HTML?