Misje petersberskie

Pracom nad rozwojem koncepcji Europejskiej Tożsamości Bezpieczeństwa i Obrony sprzyjały procesy budowania Unii Europejskiej i transformacji wewnętrznej NATO. Na początku lat 90. Szczególne wyzwania stwarzała pogłębiająca się destabilizacja na terenie Europy Środkowej i Wschodniej, a zwłaszcza eskalacja wojny na terenie byłej Jugosławii. Sojusz Północnoatlantycki zareagował na to, podejmując realizację „Nowej koncepcji strategicznej”; powstała też potrzeba transformacji wewnętrznej Unii Zachodnioeuropejskiej, a zwłaszcza poszukiwania środków i sposobów wzmocnienia roli międzynarodowej tej organizacji obronnej państw Europy Zachodniej.

Podstawową odpowiedź na nowe wyzwania sformułowała „Deklaracja petersberska” przyjęta na spotkaniu Rady Ministerialnej UZE w Bonn 19 czerwca 1992 r. Najważniejszą decyzją było upoważnienie UZE do „stosowania środków zapobiegania konfliktom i opanowywania sytuacji kryzysowych, włączając w to działania podejmowane przez KBWE lub Radę Bezpieczeństwa ONZ.” Dyspozycja ta została zdefiniowana w dalszych zapisach „Deklaracji petersberskiej”, gdzie wyraźnie stwierdzono, że jednostki wojskowe UZE oprócz wkładu do wspólnej obrony mogą być wykorzystane do prowadzenia trzech rodzajów zadań:

  • operacji humanitarnych i ratowniczych,
  • przeprowadzania misji pokojowych,
  • zadań bojowych przy opanowywaniu sytuacji kryzysowych, w tym przywracania pokoju.

Podjęta decyzja oznacza, że UZE może odtąd angażować się w operacje wojskowe poza obszarem państw członkowskich, wychodząc poza upoważnienia zmodyfikowanego Traktatu Brukselskiego. Określono, że decyzje o użyciu jednostek wojskowych podległych UZE będą podejmowane przez Radę UZE zgodnie z postanowieniami Karty NZ, a uczestnictwo w operacjach specjalnych będzie oparte na suwerennych decyzjach państw członkowskich podejmowanych zgodnie z ich konstytucjami.

Program prowadzenia przez UZE misji humanitarnych i ratowniczych został rozwinięty w kolejnych dokumentach Rady Ministerialnej z Nordwijk (14 listopada 1994 r.) i Lizbony (15 maja 1995 r.). Natomiast jeszcze wcześniej w „Deklaracji z Kirchbergu” (9 maja 1994 r.) dopuszczono do udziału w misjach petersberskich partnerów stowarzyszonych - obok członków i członków stowarzyszonych UZE - a decyzją „Deklaracji paryskiej” (13 maja 1997 r.) także współpracujące z UZE państwa z Basenu Morza Śródziemnego (Maroko, Algieria, Tunezja, Mauretania, Egipt i Izrael). Szczegółowo warunki uczestniczenia partnerów stowarzyszonych w misjach petersberskich zostały określone na sesji Rady Ministerialnej UZE w Erfurcie (listopad 1997 r.). Ministrowie zaaprobowali wówczas dokument o praktycznym określeniu udziału partnerów stowarzyszonych w takich operacjach, precyzujący ich zaangażowanie w różnych fazach procesu rozwiązywania kryzysu, szczególnie w zakresie planowania i przygotowywania sił zbrojnych.

Wkład partnerów stowarzyszonych w realizację zadań petersberskich został uznany w przyjętej w listopadzie 1995 r. wspólnej koncepcji bezpieczeństwa 27 państw afiliowanych w UZE, „jako wyraz ich intencji i woli przyczyniania się do utrwalenia bezpieczeństwa europejskiego, a także ich inspiracji do przyłączenia się w odpowiednim momencie do zmodyfikowanego Traktatu Brukselskiego.

Zadania petersberskie zostały sformułowane bez dokładnego określenia, gdzie UZE może interweniować. Z racji, że organizacja ta przyjęła szerokie rozumienie bezpieczeństwa, powody do podejmowania operacji wojskowych w celu utrzymania pokoju i zapobiegania konfliktom pojawiły się nie tylko w Europie.  Dyskusja na temat operacji pokojowych toczy się równolegle na forum ONZ i UE. Szczególnym rejonem zainteresowania byłych europejskich mocarstw kolonialnych jest Afryka.

Podstawowe znaczenie dla umożliwienia realizacji zadań petersberskich miało uściślenie zasad Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa w ramach Unii Europejskiej. Tuż przed wejściem w życie Traktatu z Maastricht, Rada Europejska na posiedzeniu w Brukseli 29 października 1993 r. stwierdziła, że WPZiB obejmuje wszystkie aspekty bezpieczeństwa. To ważne uzgodnienie najwyższego organu współpracy międzyrządowej integrującej się Europy Zachodniej było istotnym politycznym wsparciem dla podejmowania uzgodnionych na forum UZE misji pokojowych.

W „Deklaracji petersberskiej” państwa członkowskie UZE oświadczyły swoją gotowość oddania do dyspozycji organizacji jednostek wojskowych wszystkich rodzajów konwencjonalnych sił zbrojnych. Siły zbrojne UZE postanowiono również tworzyć z jednostek państw członkowskich przeznaczonych dla prowadzenia misji NATO oraz organizować zgodnie z zasadą wielonarodowości i wielofunkcyjności.

W nowym traktacie o Unii Europejskiej podpisanym w Amsterdamie 2 października 1997 r. dokonano dalszego postępu w precyzowaniu zasad Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa i zapowiedziano wypracowanie wspólnej polityki obronnej UE. Traktat ten wszedł w życie 1 maja 1999 r.

Ważnym rozwiązaniem w zakresie umacniania WPZiO przyjętym przez Konferencję Międzyrządową jest zapis w Traktacie Amsterdamskim o tym, że Unia Zachodnioeuropejska będzie zapewniać zdolność operacyjną w zakresie prowadzenia misji humanitarnych, ratowniczych, utrzymania pokoju i siłowego rozwiązywania kryzysów. Oznacza to, że Unia Europejska może wykorzystywać UZE do opracowywania i realizacji decyzji oraz prowadzenia działań w zakresie obrony. W tym wypadku państwa członkowskie UE będą upoważnione do pełnego uczestnictwa w realizacji tych zadań. Wpisanie do tego traktatu misji petersberskich stanowi jedno z największych osiągnięć zakończonej Konferencji Międzyrządowej i pozytywny krok w rozwoju koncepcji Europejskiej Tożsamości Bezpieczeństwa i Obrony.

Szczyty Rady Europejskiej w Kolonii i Helsinkach w 1999 roku wyznaczyły główne cele i ramy EPBiO, w tym możliwość szybkiego stworzenia sił zdolnych w całości wykonywać tzw. misje petersberskie w ilości około 60 tysięcy żołnierzy przy wsparciu około 100 statków i 400 samolotów, a także struktur politycznej kontroli i strategicznego kierownictwa operacjami antykryzysowymi. Następnie 28 lutego 2000 roku, w Sintrze, odbyło się spotkanie ministrów obrony państw UE. Podjęto tam decyzje w sprawie realizacji misji petersberskich i ich geograficznego zasięgu (Europa i reszta świata). Postanowienia z Kolonii, Helsinek i Sintry zostały zawarte w artykule 17 ustęp 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Traktat Nicejski), który mówi, że UE może przeprowadzać misje humanitarne i ratunkowe, misje utrzymania pokoju oraz misje zbrojne zarządzania kryzysowego, w tym przywracania pokoju (misje petersberskie). Do rozpoczęcia misji zagranicznej UE w ramach EPBiO nie jest wymagany mandat ONZ, wyjątkiem jest tu sytuacja zamiaru użycia siły zbrojnej, dla której konieczna jest aprobata Rady Bezpieczeństwa ONZ. Przyjęto zasadę, że misje UE podejmowane są za zgodą zainteresowanych państw, wyjątkiem może być sytuacja, gdy państwo pogrążone jest w chaosie i nie dysponuje sprawną władzą wykonawczą.  Misje zagraniczne UE w ramach EPBiO są prowadzone także przy udziale państw nie należących do UE. Warunkiem uczestnictwa jest wniesienie własnego wkładu militarnego jak i finansowego.

Rozszerzenie katalogu misji petersberskich nastąpiło w Traktacie Lizbońskim, który wszedł w życie w 2009 r. Misje, przy prowadzeniu których Unia Europejska może użyć środków cywilnych i wojskowych obejmują:

  • wspólne działania rozbrojeniowe,
  • misje wojskowego doradztwa i wsparcia,
  • misje zapobiegania konfliktom i utrzymanie pokoju,
  • misje zbrojne, służące zarządzaniu kryzysowemu, w tym misje przywracania pokoju i operacje stabilizacji sytuacji po zakończeniu konfliktów.

Wszystkie te misje mogą przyczyniać się do walki z terroryzmem, w tym poprzez wspieranie państw trzecich w zwalczaniu terroryzmu na ich terytorium.

Misje petersberskie nie mogą być prowadzone bez zgody mandatu Rady Europejskiej. Za udział w misjach petersberskich płacą państwa członkowskie.

Newsletter



Wiadomość HTML?