Główne obszary niestabilności i konflikty w regionie Azji Wschodniej i Pacyfiku

Bezpieczeństwo międzynarodowe regionu Azji Wschodniej i Pacyfiku pozosta­je pod wpływem dwóch tendencji: utrzymywania się niestabilności mającej swoje korzenie w okresie zimnej wojny lub wcześniejszym (problem koreański, spory te­rytorialne) oraz zmiany regionalnej równowagi sił w wyniku dynamicznego wzro­stu politycznego i gospodarczego ChRL.

Problem koreański

Negatywny wpływ problemu koreańskiego na bezpieczeństwo regionalne okreś­lały trzy czynniki: możliwość podjęcia przez Koreę Północną próby zjednoczenia półwyspu przy użyciu siły zbrojnej, produkcja i eksport rakiet balistycznych oraz demonstrowane przez Phenian ambicje zdobycia broni nuklearnej.

Pierwszym krokiem KRLD była zapowiedź wypowiedzenia traktatu o nieroz­przestrzenianiu broni jądrowej (NPT) 12 marca 1993 roku, drugim - test rakiety balistycznej średniego zasięgu No-dong (do 1300 km) w maju 1993 roku. W sierp­niu 1998 roku KRLD wystrzeliła rakietę Taepo-dong 1 o większym zasięgu.

Kolejny etap kryzysu koreańskiego rozpoczął się w październiku 2002 roku, kie­dy KRLD przyznała się do łamania Porozumienia ramowego z 1994 roku, które zobo­wiązywało Phenian do rezygnacji z ambicji posiadania własnej broni jądrowej. Pod koniec roku Korea Północna wznowiła te elementy programu nuklearnego, które mogły się przyczynić do zbudowania broni jądrowej, a pozostawały zamrożone od czasu zawarcia Porozumienia ramowego. W grudniu 2002 roku Phenian wyrzucił inspektorów Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. W styczniu 2003 roku Ko­rea Północna zapowiedziała wyjście z traktatu NPT. Tym razem zapowiedź została zrealizowana. W październiku 2006 roku KRLD ogłosiła dokonanie próby bomby atomowej (lub urządzenia atomowego), co zostało potwierdzone przez niezależne ośrodki badawcze.

Z punktu widzenia KRLD głównym problemem było uzyskanie wiarygodnych gwarancji bezpieczeństwa ze strony Stanów Zjednoczonych, a przede wszystkim zapewnienia, że reżim komunistyczny w Phenianie nie stanie się obiektem bez­pośredniego ataku.

Problem tajwański

Polityka zagraniczna ChRL jest funkcją polityki wewnętrznej. Jej podstawowym celem jest zapewnienie Chinom bezpiecznego środowiska międzynarodowego dla przeprowadzenia przemian wewnętrznych. Kwestią numer jeden jest bez wątpienia problem zjednoczenia z Tajwanem. Zadaniem chińskiej polityki zagranicznej jest powstrzymanie innych państw od ingerencji w ten proces. Przez całą dekadę lat 90. XX wieku kwestia Tajwanu była pierwszoplanowa na linii Waszyngton-Pekin. Wszelkie sygnały interpretowane przez stronę chińską jako poparcie dla samodziel­ności Tajwanu wywoływały ostrą reakcję i napięcia w stosunkach dwustronnych.

Jednocześnie na Tajwanie mają miejsce procesy, które coraz wyraźniej określają tożsamość mieszkańców tej wyspy jako odrębną od Chin kontynentalnych. Kon­takty między formalnie pozarządowymi organizacjami z obu stron Cieśniny Taj­wańskiej utrzymywane były od 1993 roku (z przerwą w latach 1995-1998). W 2000 roku uruchomiono połączenia transportowe, handlowe i pocztowe pomiędzy ChRL i Tajwanem. Jednocześnie głównym źródłem zapalnym sytuacji stały się, obok po­lityki amerykańskiej, w coraz większym stopniu relacje między Pekinem i Tajpej oraz niepodległościowe ambicje Tajwanu. 18 marca 2000 roku wybory prezydenc­kie na Tajwanie wygrał Chen Shui-bien, który po raz pierwszy od 1949 roku prze­łamał monopol Kuomintangu (stojąc na czele Demokratycznej Partii Postępowej), a w kampanii wyborczej głosił hasła niepodległościowe. Jednakże po wyborach, wobec niechęci Waszyngtonu i ostrzeżeń płynących z Pekinu, złagodził swoją reto­rykę, deklarując przywiązanie do zasady „jednych Chin".

Problem kurylski

W 1993 roku prezydent Rosji Borys Jelcyn dopuścił możliwość negocjacji w spra­wie przynależności wszystkich czterech Wysp Kurylskich. W 1998 roku zobowią­zał się do zawarcia traktatu pokojowego z Japonią do roku 2000, prowokując tym samym Japonię do wywierania nacisków na prezydenta Władimira Putina. Pierw­sze dwa lata rządów nowego przywódcy Rosji przyniosły ochłodzenie stosunków na linii Moskwa-Tokio. Próbą poprawy sytuacji geopolitycznej Rosji było zbliżenie z Japonią, która mogłaby się stać kolejnym elementem zabezpieczenia przed coraz silniejszymi Chinami. Pod koniec 2002 roku nastąpiło ocieplenie. Wówczas pojawił się pomysł zwrotu dwóch wysp, ale po skandalach korupcyjnych premier Junichiro Koizumi ograniczył rozmiary współpracy gospodarczej na Kurylach. Prezydent Pu- tin natomiast podjął ofensywę dyplomatyczną. W listopadzie 2004 roku minister spraw zagranicznych FR Siergiej Ławrow ponownie zaproponował zwrot dwóch wysp, co następnie potwierdził prezydent Władimir Putin. Premier Koizumi zażądał jednak zwrotu wszystkich czterech, ale na spotkaniu z Putinem na szczycie APEC w listopadzie 2004 roku potwierdzono gotowość do dalszych negocjacji. Obecną po­litykę Rosji można uznać za próbę wywarcia nacisku na Tokio. Uzyskanie dostępu do rosyjskiej ropy jest dla Japonii niezwykłe ważne. Kuryle są również istotne ze stra­tegicznego punktu widzenia - zamykają Morze Ochockie, zapewniając bezpieczny akwen dla sił morskich.

Główną przeszkodą w zbliżeniu rosyjsko-japońskim jest niezwykle silna w obu krajach duma narodowa i kwestie prestiżowe, zwłaszcza tożsamość mocarstwowa. Pu­tin zbudował swoją pozycję na obronie integralności terytorialnej FR. W obliczu kon­fliktu w Czeczenii Rosja pozostaje wrażliwa na ewentualną utratę terytorium, a zwrot Kuryli widziałaby jako odwrócenie rezultatów II wojny światowej. Dla Japonii nato­miast odzyskanie Terytoriów Północnych stanowi pożądany symbol normalności.

Problem wysp Senkaku

Geneza sporu między Chinami i Japonią sięga końca XIX wieku. Chiny uznają, że do 1895 roku wyspy znajdowały się pod ich kontrolą, Japonia zaś twierdzi, że objęła je w posiadanie jako ziemię niczyją pod koniec XIX wieku. Głównym powo­dem sporu są zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego, które znajdują się wokół wysp. Żądania ChRL popierane są przez rząd na Tajwanie. W 2004 roku Tokio i Pekin uzgodniły wspólną eksploatację obszaru, ale punktem wyjścia dla ostatecznego rozstrzygnięcia przynależności wysp i tak musi być delimitacja regionu.



Newsletter



Wiadomość HTML?