Organizacja polskiej i niemieckiej służby dyplomatycznej

1. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Polski

Każde państwo za pomocą polityki zagranicznej realizuje na arenie międzynarodowej swoje cele i interesy. ,,Polityka zagraniczna państwa – działalność państwa wykraczająca poza jego granice, ukierunkowana na realizację konkretnych celów, przejawiająca się w stosunku do innych  uczestników stosunków międzynarodowych. P.z.p można także określić jako proces podejmowania decyzji dotyczących formułowania celów, doboru metod i środków ich realizacji oraz samej realizacji tych celów, przejawiający się w zewnętrznej aktywności państwa”[1]Realizacja interesu narodowego na arenie międzynarodowej koliduje często z interesami innych państw i wymaga podjęcia odpowiednich działań w polityce zagranicznej.

Polityka zagraniczna – zespół politycznych celów ustalający zasady interakcji danego państwa z pozostałymi państwami na świecie[2].

Polityka zagraniczna zwykle jest kształtowana tak, aby chroniła narodowe interesy państwa, bezpieczeństwo, cele ideologiczne oraz dobrobyt ekonomiczny. Może to mieć miejsce za pomocą pokojowej współpracy z innymi narodami lub poprzez agresję, wojnę i wyzysk.

Wiek XX przyniósł niesłychany wzrost znaczenia polityki zagranicznej wraz z powstaniem możliwości wzajemnego współdziałania niemal wszystkich narodów w takiej czy innej formie dyplomatycznej.

Polityka zagraniczna prowadzona jest przez upoważnione organy państwa jako polityka zewnętrzna. Jest to w znaczeniu sensu largo[3] zorganizowany wysiłek państwa na zewnątrz podporządkowany realizacji jego interesów. Polega na kształtowaniu otoczenia państwa na korzyść modyfikowania sytuacji niekorzystnych.

Zadaniem polityki zagranicznej jest:

  • Formułowanie strategii (celów długofalowych wynikających z żywotnych interesów państwa "racji stanu").
  • Formułowanie taktyki (wytyczanie celów doraźnych i krótkoterminowych – podporządkowanych strategii).
  1. Dobór metod:
  • perswazja
  • nacisk
  • nakłanianie
  • przymus
  1. Dobór środków do realizacji strategii i taktyki:
  • środki psychospołeczne – (współpraca naukowa, zagraniczna polityka kulturalna, polityka informacyjna, polityka narodowościowa)
  • środki polityczne i prawne – (rozmowy, konsultacje, negocjacje, pokojowe rozwiązywanie sporów, nacisk dyplomatyczny, oferty kompromisowe i pojednawcze)
  • środki ekonomiczne – (pomoc gospodarcza, doradztwo, umorzenie lub przesunięcie spłat kredytów, embargo, praktyki dyskryminacyjne, sankcje)
  • środki militarne – (demonstracja siły, pomoc wojskowa, interwencje, wojna, wspieranie jednej ze stron konfliktu, nielegalne dostarczanie broni jednej ze stron konfliktu, odstraszanie lub szantaż za pomocą broni jądrowej)

Wytyczne w polityce zagranicznej ustala Rząd i jego szef w porozumieniu z Parlamentem. Politykę realizuje Ministerstwo Spraw Zagranicznych, przy pomocy rozbudowanej centrali i sieci przedstawicielstw zagranicznych (ambasady i konsulaty). Nadzorem i oceną realizacji Polityki zagranicznej zajmuje się Parlament.

Ministerstwo Spraw Zagranicznych – polityczny koordynator współpracy z zagranicą, odpowiedzialny za realizację polityki zagranicznej państwa. Dba przede wszystkim o interesy swego państwa i jego obywateli za granicą, w tym o przestrzeganie umów międzynarodowych. MSZ kieruje faktycznie bezpośrednio podlegającymi mu przedstawicielstwami dyplomatycznymi, urzędami konsularnymi i innymi misjami oraz instytucjami. Utrzymuje kontakty i prowadzi rozmowy oraz korespondencję z obcymi przedstawicielstwami dyplomatycznymi oraz misjami specjalnymi. Koordynuje działalność traktatową państwa, pełniąc m.in. rolę depozytariusza umów międzynarodowych zawieranych przez państwa. Zapewnia kierownictwu państwowemu bieżącą informację na temat sytuacji w świecie, w poszczególnych państwach i regionach[4].

W Polsce jak również w innych państwach minister spraw zagranicznych pełni funkcję naczelnego organu administracji państwowej w dziedzinie polityki zagranicznej. W zakresie jego działań jest: opracowywanie założeń i realizacja polityki zagranicznej Polski zgodnie z kierunkami i wytycznymi ustalonymi przez Sejm i Radę Ministrów; reprezentowanie i ochrona interesów Polski i jej obywateli oraz polskich osób prawnych za granicą; propagowanie celów i zasad polityki zagranicznej Polski w kraju i za granicą oraz prowadzenie i koordynowanie działalności informacyjnej o Polsce za granicą.

W Polsce 20 lipca 1944 roku Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, który został utworzony pod kierunkiem Józefa Stalina w Moskwie, dał początek nowemu ministerstwu spraw zagranicznych[5]. Nad pracami resortu od 25 lipca czuwał przewodniczący PKWN Edward Osóbka – Morawski, który jednocześnie przewodniczył Centralnemu Komitetowi Polskiej Partii Socjalistycznej. W ramach pierwszych zadań resortu było notyfikowanie o powstaniu PKWN i jego składzie oraz zabiegi wokół uznania go, udało się to jednak w ograniczonym stopniu. PKWN został formalnie uznany przez Moskwę (1 sierpnia 1944 r.); Stany Zjednoczone i Wielka Brytania pominęły milczeniem notyfikację, kilka innych państw – Francja, Czechosłowacja, Jugosławia – potwierdziło odbiór not, a np. rząd generała de Gaulle’a uznał Komitet de facto. Sytuacja ta zmieniła się, gdy przekształcono PKWN na Rząd Tymczasowy RP 31 grudnia 1944 roku[6].

Wraz z uznaniem Tymczasowego Rządu powstał nowy resort spraw zagranicznych i aparatu służby zagranicznej. Na początku jego istnienia resort miał jedynie charakter usługowy – załatwiano głównie sprawy paszportowe, repatriacyjne i protokolarne[7]. Wraz ze zmianą siedziby Tymczasowego Rządu w Warszawie na Pradze zakres jego obowiązków zaczął się rozwijać w związku z tym wymagał on modernizacji i udoskonalania. Zastosowano wówczas rozwiązania organizacyjne sprzed 1939 roku i do praktyki innych państw, kierowano się również konkretnymi wymogami ówczesnej sytuacji i zadaniami, jakie nakreślał rząd. Od 30 listopada 1945 r. do 28 listopada 1946 r. stanowili: minister, któremu podlegał Gabinet Ministra, Protokół Dyplomatyczny, Biuro Personalne i Komisja Delimitacyjna; wiceminister, który nadzorował Biuro Prac Kongresowych; dyrektor departamentu politycznego, odpowiadający za pracę Departamentu Politycznego, Departamentu Prasy i Informacji, Departamentu Konsularnego, Departamentu Ogólnoadministracyjnego, Biura dla spraw Żydowskich, Biura dla spraw Repatriacji, Biura Prawnego i Biura Finansowo – Ekonomicznego[8].

Podczas gdy 12 września 1989 r. minister Krzysztof Skubiszewski nie reprezentował już PZPR, istniała możliwość przebudowy struktury ministerstwa i tworzenia profesjonalnej kadry dyplomatów i urzędników. Jednakże okazało się to bardzo trudniejszym zadaniem do realizacji, niż wyobrażał to sobie obóz sił demokratycznych, który miał w swoich planach przemiany ustrojowe w Polsce.

Jako pierwsza zaczęła przekształcać się stopniowo centrala. Zasadnicze zmiany dokonano w departamentach terytorialnych. Zmieniono zakres ich działań, uwzględniono nową sytuację w Europie po 1989 roku. Pod koniec 1990 roku powołano Departament Instytucji Europejskich z szeregiem wydziałów: Rozbrojenia i Kontroli Zbrojeń, Sojuszów i Organizacji Polityczno – Militarnych, Konferencji Bezpieczeństwa i współpracy w Europie, Rady Europy i Organizacji Polityczno – Militarnych, Wspólnot Europejskich. Rozbudowano Departament Europy, w którym utworzono wydziały i samodzielne referaty, m.in. do spraw Rosji, Białorusi, Ukrainy i Żołdowy, Litwy, Łotwy i Estonii, Armenii, Azerbejdżanu, Gruzji, Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu, Uzbekistanu i Turkmenistanu. W departamencie tym stworzono również Wydział Niemiecki, Europy Środkowej, Południowo–Wschodniej, Południowo–Zachodniej, Północnej i Wydział Współpracy Transgranicznej. Aby unowocześnić strukturę działania, dawany Departament Studiów i Programowania zastąpiono Departamentem Planowania i Analiz, Departament Kadr i Szkolenia zastąpiono Departamentem Personalnym, a Departament Ekonomiczny Departamentem Międzynarodowych Stosunków Ekonomicznych. Powiększono Departament Konsularny o Wychodźstwo, biorąc pod uwagę to, iż Polacy za granicą – Polonia – uznają polskie ambasady i konsulaty za swoje „ małe ojczyzny”. W miejsce biura Administracyjno – Budżetowego przybył Departament Administracyjno – Finansowy. Pozostały bez zmian Departament Polityki Kulturalnej i Naukowej, Zarząd Obsługi, Departament Prawno – Traktatowy, Łączności, Prasy i Informacji oraz Archiwum. Zlikwidowano Departament Spraw Obronnych[9].

Niedługo po zmianach, jakie miały miejsce w centrali ministerstwa, konieczne były kolejne. Wynikały one z zadań, przed którymi stawała polska polityka zagraniczna – a było to mianowicie dążenie do zbudowania nowego bezpieczeństwa narodowego, zintegrowanie polityczno-gospodarcze ze Wspólnotami Europejskimi, które przekształcały się w Unię Europejską, układanie stosunków z państwami Europy Środkowo–Wschodniej, które odzyskiwały suwerenność i wchodziły na drogę wolności i demokracji. Przekształcenia te dokonano jesienią 1994 r., powołując m.in. Komitet Gospodarczy i Komitet Koordynacyjny[10]. W lipcu 1996 r. Ministerstwo otrzymało nowy statut[11], a we wrześniu dyrektor generalny wprowadził nowy podział kompetencji i podległości[12]. W grudniu tego roku sejm utworzył Polski Instytut Spraw Międzynarodowych.[13]

Współcześnie ze zgodnością ze statutem MSZ z 28 grudnia 2009 roku w skład MSZ wchodzą następujące komórki organizacyjne: 1) Gabinet Polityczny Ministra, 2) Sekretariat ministra, 3) Biuro Dyrektora generalnego, 4) Departament Strategii i Planowania Polityki, 5) Departament Polityki Bezpieczeństwa, 6) Departament Krajów Pozaeuropejskich i Systemu Narodów Zjednoczonych, 7) Departament Polityki Europejskiej, 8) Departament Spraw Prawnych i Konsularnych, 9) Departament Dyplomacji Kulturalnej, 10)Departament Integracji Europejskiej, 11) Departament Polityki Bezpieczeństwa Europejskiego, 12) Departament Polityki Eksportowej, 13) Departament Europy Wschodniej, 14)Departament Ameryki Północnej, 15) Departament Azji, Australii i Ameryki Łacińskiej, 16) Departament Afryki i Bliskiego Wschodu, 17) Departament do Spraw Politycznych ONZ, 18) Departament do Spraw Ekonomiczno-Społecznych ONZ, 19) Departament Europy Zachodniej, 20) Departament Europy Środkowej i Południowej, 21) Departament Konsularny, 22)Departament Polonii, 23) Departament Prawny, 24) Departament Traktatowy, 25)Departament Polityki Kulturalno-Naukowej, 26) Departament Promocji, 27) Departament Systemu Informacji, 28) Departament Unii Ekonomicznych, 29) Departament Instytucji Europejskich i Polityki Regionalnej, 30) Departament Analiz Ekonomicznych, 31) Protokół Dyplomatyczny, 32) Biuro Kadr, 33) Biuro Szkolenia, 34) Biuro Administracji, 35) Biuro Finansów, 36) Biuro Informatyki i Łączności, 37) Biuro Spraw Obronnych, 38) Archiwum[14].

Rysunek 1. Struktura organizacyjna Ministerstwa Spraw Zagranicznych Polski w 2009 r.[16]

struktura2

Przy Ministerstwie działa, jako jednostka wyodrębniona, Gospodarstwo Pomocnicze „Zarząd Obsługi”. Problematyka międzynarodowa we wszystkich krajach świata prowadzona jest nie tylko przez MSZ, ale również przez inne centralne organy państwowe. Do organów państwa działających za granicą zalicza się obecnie stałe misje dyplomatyczne, stałe misje i przedstawicieli państw przy organizacjach międzynarodowych, urzędy konsularne, przedstawicielstwa handlowe, misje specjalne (ad hoc). Do organów państw za granicą zalicza się również tzw. ośrodki kulturalno–propagandowe, oddziały wojskowe, okręty wojenne, samoloty wojskowe, misje wojskowe, oddziały biorące udział w doraźnych siłach zbrojnych ONZ, a także przedstawicieli państw w różnych komisjach międzynarodowych[17].

2.  Ministerstwo Spraw Zagranicznych Niemiec

W epoce globalizacji polityka zagraniczna w coraz większym stopniu staje się polityką światową. Pomiędzy państwami, społeczeństwami i obszarami gospodarczymi powstaje coraz więcej powiązań. Zakończenie konfliktu Wschód-Zachód otworzyło przed niemiecką polityką zagraniczną nowe szanse – zarówno w Europie, jak i na całym świecie. Niemcy przyjęły na siebie zwiększoną odpowiedzialność międzynarodową, która przypadła im w udziale w wyniku przełomu w polityce światowej. Wspólnie z partnerami europejskimi i transatlantyckimi angażują się na rzecz demokracji, praw człowieka i dialogu kultur. Nadrzędnym celem niemieckiej polityki zagranicznej jest utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na całym świecie.

Niemcy należą do rzeczników odpowiedniego zreformowania organizacji międzynarodowych – i to nie bez powodu. Z jednej strony żaden inny kraj, który da się porównać z Niemcami, nie uczestniczy w tak szerokim zakresie we współpracy multilateralnej pod względem politycznym, gospodarczym, a także wojskowym. Z drugiej niemiecka polityka zagraniczna uwzględnia niesłychany wzrost odpowiedzialności, którą Niemcy przyjmują obecnie na siebie na prośbę społeczności międzynarodowej. W związku z tym Niemcy angażują się na rzecz przeprowadzenia rozległych reform w strukturach ONZ, co obejmuje także życzenie przyznania im stałego miejsca w Radzie Bezpieczeństwa.

Ponadto dla niemieckiej polityki zagranicznej wykształcenie własnej europejskiej tożsamości bezpieczeństwa jest istotnym wkładem w umocnienie i stabilizację europejskiego filara NATO. W grudniu 2004 roku NATO przekazało dowództwo sił w Bośni i Hercegowinie, zwanych odtąd EUFOR, Europejskiej Polityce Bezpieczeństwa i Obrony – EPBO. To pierwsze wspólne europejskie przedsięwzięcie mające na celu opanowanie i kontrolę ogniska zapalnego głównie własnymi środkami i siłami otworzyło nowy etap w procesie przemian w sojuszu transatlantyckim.

Z nowych możliwości w polityce zagranicznej, jakie Niemcy zyskały po przywróceniu jedności państwowej w 1990 roku, rząd federalny skorzystał dopiero w nowym tysiącleciu – chociaż początkowo nic tego nie zapowiadało. Niemcy po zamachach terrorystycznych 11 września 2001 roku nie tylko natychmiast zajęły wobec nich stanowisko, ale kanclerz Schröder obiecując Ameryce „bezgraniczną solidarność” posunął się tak daleko, jak żaden z jego poprzedników. Dlatego też, kiedy NATO – po raz pierwszy w swojej historii – 2 października 2001 roku ogłosiło przypadek napaści zbrojnej na jednego z członków, rząd federalny bez wahania poparł tę decyzję. Zaangażowanie Niemiec w Hindukuszu, które nastąpiło w jej konsekwencji, miało zarówno wymiar polityczny w postaci bońskiej konferencji w sprawie Afganistanu oraz zawartych na niej porozumień odnośnie prawnych i politycznych podstaw utworzenia rządu tymczasowego, jak i wymiar wojskowy. Od stycznia 2002 roku Bundeswehra ma znaczny udział w misji ISAF (Międzynarodowe Siły Wspierające Bezpieczeństwo w Afganistanie). Łącznie na początku bieżącego dziesięciolecia w różnych misjach międzynarodowych wzięło udział prawie dziesięć tysięcy żołnierzy niemieckich, mimo że przekształcanie Bundeswehry z armii terytorialnej w siły zbrojne o dużej dyspozycyjności nie dobiegło wcale końca. Ta gotowość brania na siebie szeroko pojętej odpowiedzialności była jednocześnie decydującym argumentem wysuwanym dla uzasadnienia odmowy udziału w wojnie z Irakiem w styczniu 2003 roku. Niemiecka polityka zagraniczna dostosowując się do nowej sytuacji suwerennie ustaliła priorytety, co świadczy o nowej roli, która stała się udziałem kraju. Równocześnie niemiecka polityka zagraniczna wspiera tworzenie struktur społeczeństwa cywilnego; angażuje się w opanowanie skutków katastrof, wprowadzanie demokracji i praw człowieka oraz w walkę z terroryzmem. Niemcy faktycznie wykorzystują swoją nową rolę także do zapewnienia praw człowieka, pokoju i dialogu – na Bliskim Wschodzie oraz na innych obszarach ogarniętych konfliktami. Niemcy są w stanie wypełnić tę rolę dzięki zaufaniu zdobytemu i starannie pielęgnowanemu na przestrzeni dziesięcioleci. Miarą oceny polityki niemieckiej nie są zniszczenia dokonane przez Trzecią Rzeszę, ale jej osiągnięcia w dziedzinie odbudowy i integracji[18].

Niemiecki MSZ ma w swojej historii również zmiany organizacyjne. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Federalnej Niemiec (niem. Auswärtiges Amt, dosłownie i zwyczajowo: Urząd Spraw Zagranicznych, w skrócie: AA) – federalny resort odpowiadający za prowadzenie polityki zagranicznej Republiki Federalnej Niemiec oraz za kontakty między Niemcami a Unią Europejską. Ministerstwo zostało założone w oparciu o struktury pruskiego ministerstwa spraw zagranicznych. Po II wojnie światowej Auswärtiges Amt zostało reaktywowane w Bonn 15 marca 1951. Po przeprowadzce rządu federalnego do Berlina w 1999 ponownie siedzibą ministerstwa jest stolica zjednoczonych Niemiec – Berlin.



Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79