Dyplomacja w stosunkach międzynarodowych

Dyplomata to człowiek, który dwukrotnie się zastanowi, zanim nic nie powie (...)

Winston Churchill

Jest wiele definicji pojęcia "dyplomacja", wybrałyśmy tą, która wydaje nam się najbardziej odpowiednia i prosta do zrozumienia. Dyplomacja to opierający się na założeniach naukowych zespół metod i środków służących realizacji polityki zagranicznej państwa oraz sztuka osiągania poszczególnych zadań i celów, sztuka utrzymywania stosunków między państwami i organizacjami międzynarodowymi. Jest to także zawód i nauka urzeczywistniania zewnętrznych funkcji państwa przez wyspecjalizowane organy państwowe i instytucje, a ściślej; przez zespół ludzi, głównie funkcjonariuszy służby dyplomatycznej państwa, przygotowanych zawodowo i upoważnionych do realizacji tych funkcji. To także sztuka osiągania kompromisów. Obszar działania dyplomacji systematycznie się rozszerza. Obok zagadnień ściśle politycznych dyplomacja współczesna koncentruje się na problematyce kontaktów handlowych, gospodarczych, kulturalnych, naukowych co znajduje odbicie także w organizacji służb dyplomatycznych.

Dyplomacja jako środek prowadzenia polityki zagranicznej;

Środki realizacyjne polityki zagranicznej, podobnie jak metody postępowania można podzielić na pozytywne i negatywne, inaczej na dyplomatyczne i niedyplomatyczne. Dyplomatyczne środki obejmują szeroka gamę zachowań - mediacje, gotowość pośrednictwa w sporze, udostępnienie terytorium dla stron w sporze, misje stałe i specjalne, dyplomacje konferencyjną (parlamentarną) i wiele innych działań. I chociaż wszystkie techniki i sposoby realizacji polityki zagranicznej państwa mają zastosowanie we współczesnym świecie, to środki dyplomatyczne są najważniejsze. Negocjacje, podobnie jak wojna są najstarszym środkiem rozwiązywania sporów międzynarodowych. Ich rola i znaczenie nic nie straciły ze swej atrakcyjności, o czym mogą świadczyć liczne podróże dyplomatyczne polityków, przedstawicieli państw zaangażowanych w rozwiązanie istniejących sporów i napięć.

Spotykamy się z wieloma rodzajami dyplomacji. Omówimy jednak tylko kilka z nich:

  1. dyplomacja prewencyjna- są to działania państw lub organizacji międzynarodowych mające zapobiegać powstawaniu sporów lub w razie ich wystąpienia, ograniczać ich zasięg. Jest to ogólnie mówiąc złagodzenie napięć zanim przerodzą się w konflikt lub jeśli konflikt wybuchnie na szybkim działaniu w celu powstrzymania go i usunięcia jego przyczyn. Dyplomacja prewencyjna rozwinęła się w latach 90-tych, kiedy ukształtowały się nowe możliwości współpracy międzynarodowej i współdziałania na rzecz umacniania pokoju i bezpieczeństwa. Znalazła zastosowanie m.in. w działalności ONZ oraz KBWE/OBWE podczas wojny w byłej Jugosławii. Natomiast niepowodzenia doznała w związku z inwazją Iraku na Kuwejt i aneksją jego terytorium w 1990r;
  2. dyplomacja społeczna (obywatelska) oznacza działalność związaną z polityką zagraniczną państwa, prowadzoną przez różne pozarządowe organizacje, społeczne fundacje, grupy, więc przez czynniki nie reprezentujące państwa, rządu, czy ministerstwa spraw zagranicznych. Jest to działalność na rzecz zbliżenia między narodami i polepszania wzajemnych stosunków.
  3. dyplomacja tajna - oznaczała utajnianie układów zawieranych na niekorzyść państw trzecich. Mistrzami tajnej dyplomacji byli Włosi i Francuzi, ale swą złą sławę w jej wykorzystaniu mają Niemcy i Rosjanie. Tajna dyplomacja zgodnie z postanowieniami art. 18 Ligii Narodów oraz będące ich rozwinięciem art.19-21, została uznana za sprzeczną z zasadami prawa międzynarodowego. Jednak to wcale nie oznacza, że rokowania międzynarodowe toczą się przy otwartej kurtynie. Utajnienie negocjacji ma ułatwić rozmowy stronom bezpośrednio zainteresowanym, nie może być jednak wykorzystywane przeciwko nim. Przykładem mogą być ściśle utajnione, trwające ponad 6 miesięcy działania dyplomacji norweskiej w kwestii porozumienia izraelsko-palestyńskiego, które doprowadziły ostatecznie do rozpoczęcia dialogu pomiędzy Izraelem a OWP oraz podpisanie 3.09.1993 r. Deklaracji Zasad.
  4. dyplomacja konferencyjna-parlamentarna: są to specyficzne formy i metody prowadzenia dialogu i rokowań między rządami i organizacjami międzynarodowymi lub między samymi rządami na zwoływanych ad-hoc konferencjach międzynarodowych. Dyplomacja konferencyjna łączy się z wielkim wzrostem nie tylko liczby, lecz także roli organizacji międzynarodowych, zwłaszcza w ostatnich dziesięcioleciach. Celem spotkań, konferencji itp. jest przeważnie rozwiązywanie różnych, nierzadko palących problemów międzynarodowych, konfliktów, ustalania zasad współpracy, zawierania umów międzynarodowych, przyjmowanie zaleceń dla rządów, omawianie specyficznych problemów.

Istnieją również takie rodzaje dyplomacji jak:

  • dyplomacja ad hoc - prowadzona przy pomocy misji specjalnych na różnych szczeblach- wysyłanych w celu rozwiązania konkretnego zadania: niekiedy realizuje się ją w formie spotkań na najwyższym szczeblu np. "szczyty";
  • dyplomacja bezpośrednia - oznacza realizację poszczególnych aspektów polityki zagranicznej bezpośrednio przez członków najwyższych władz państwowych;
  • dyplomacja dwustronna - działalność dyplomatyczna między dwoma państwami;
  • dyplomacja gospodarcza - działalność dyplomatyczna w dziedzinie rozwoju stosunków handlowo-gospodarczych z zagranicą;
  • dyplomacja kolektywna - wspólne działanie grupy państw w celu osiągnięcia jakiegoś zamierzenia w sferze polityki międzynarodowej. Np. w latach 80-tych grupa 6 państw z różnych kontynentów wystąpiła wspólnie na rzecz przystąpienia do procesu rozbrojenia;
  • dyplomacja kuluarowa - polega na nieformalnych rozmowach np. w czasie lunchów, w bufetach. Jest uprawiana na dość szeroką skalę, szczególnie w organizacjach międzynarodowych, tj. ONZ, UE. Nierzadko w kuluarach załatwiane są bardzo ważne sprawy;
  • dyplomacja międzynarodowa - to dyplomacja wielostronna, głównie działalność przedstawicieli państw na forum organizacji międzynarodowych;
  • dyplomacja nacisków (czyli presja dyplomatyczna) są to różne działania dyplomatyczne, stanowiące formy mniejszego lub większego mieszania się do spraw wewnętrznych innych państw, a więc przeważnie kroków sprzecznych z zasadą nieinterwencji.

Spotkania na szczycie to również forma prowadzenia dyplomacji. Są to spotkania głów państw lub szefów rządów w krajach, gdzie są oni bezpośrednio odpowiedzialni za prowadzenie polityki zagranicznej. Spotkania na szczycie miały miejsce od niepamiętnych czasów. Odbywały się na płaszczyźnie dwustronnej, jak i wielostronnej. Jednakże dopiero w XX w., nastąpił ich rozkwit (m.in. Teheran, Jałta, Poczdam) i swoista instytucjonalizacja, np. w UE - Rada Europejska.

Dzięki nowoczesnym środkom transportu i łączności organizowanie takich spotkań nawet w krótkim czasie, nie przysparza trudności. Dlatego też współcześnie spotkania na szczycie należą już do powszechnej praktyki międzynarodowej i stanowią bardzo istotny element współczesnej dyplomacji. Typowym przykładem dyplomacji na szczycie są coroczne spotkania szefów państw tzw. Grupy G7 plus Rosja, czyli najbogatszych państw świata. W czasie spotkań na szczycie rozstrzygane są nierzadko zasadnicze i skomplikowane kwestie stosunków między państwami, których nie można byłoby rozwiązać na szczeblu ambasadorów lub nawet ministrów spraw zagranicznych.

Oprócz rozwiązywania niekiedy trudnych problemów np. rozbrojeniowych, spotkania na szczycie służą przeważnie wymianie poglądów oraz dokonywaniu ocen sytuacji lub poszczególnych wydarzeń międzynarodowych. Wskazują one także na nie zawsze wykorzystane możliwości rozszerzania współpracy w poszczególnych dziedzinach. Torują niejako drogę do dalszego rozwoju SM i służą konkretyzacji różnych koncepcji i tematów współpracy. W sumie przyczyniają się, niekiedy w sposób zasadniczy, do podtrzymywania dialogu, pogłębiania stosunków i usuwania pojawiających się przeszkód i hamulców w ich rozwoju. Sprzyjają także wytwarzaniu się koniecznej, pozytywnej atmosfery politycznej np. przez deklarowanie politycznej woli wychodzenia sobie naprzeciw, gotowości do wzajemnego respektowania interesów narodowych.

W Prawie międzynarodowym jest szereg norm i ustaw, konwencji dotyczących dyplomacji.
Najważniejsze dokumenty prawa dyplomatycznego i konsularnego w ujęciu historycznym to:

  • Regulamin Wiedeński z 1815 r., czyli Regulamin o rangach agentów dyplomatycznych z 19 marca 1815 r.
  • Protokół Akwizgrański z 1818 r. - Protokół Kongresu Akwizgrańskiego z 21 listopada 1818r.
  • Konwencja Hawańska z 1928 r. - Konwencja dotycząca urzędników dyplomatycznych przyjęta na VI Konferencji Inter-amerykańskiej w Hawanie 20 lutego 1928 r. + Konwencja dotycząca urzędników konsularnych przyjęta na VI Konferencji Inter-amerykańskiej w Hawanie 20 lutego 1928 r.
  • Konwencja Wiedeńska o stosunkach dyplomatycznych z 18 kwietnia 1961 r.
  • Konwencja Wiedeńska o stosunkach konsularnych z 24 kwietnia 1963 r.
  • Konwencja o misjach specjalnych z 8 grudnia 1969 r.
  • Konwencja ONZ o zapobieganiu i karaniu przestępstw przeciwko osobom korzystającymi z ochrony międzynarodowej, włączając w to przedstawicieli dyplomatycznych z 14 grudnia 1973 r.
  • Konwencja Wiedeńska o reprezentacji państw w ich stosunkach z ich organizacjami międzynarodowymi o charakterze uniwersalnym z 14 marca 1975 r.

Newsletter



Wiadomość HTML?