Możliwości kształtowania równowagi w gospodarce

W rozwiniętej gospodarce rynkowej wszystkie podstawowe podmioty, zarówno sektora rzeczowo-pieniężnego (tj. przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe, jednostki samorządu terytorialnego), jak również podmioty sektora pieniężnego (tj. banki i dysponenci funduszy publicznych), wchodzą stale we wzajemne stosunki ekonomiczne i w zależności od nich w określony sposób działają, kształtując relacje makroekonomiczne właściwe stanowi równowagi lub naruszając ją.

Wzbudzanie działań podmiotów gospodarki w celu przywrócenia równowagi lub ich hamowanie, aby nie naruszyć osiągniętej równowagi, odbywa się za pomocą odpowiedniego systemu bodźców. Jedne uruchamia samoregulacyjnie rynek poprzez kształtowanie cen i proporcji popytu i podaży, a drugie uruchamia państwo, posługując się określonymi instrumentami ekonomicznymi, które ma w swojej dyspozycji. Takimi instrumentami są np. monopol emisji pieniądza, stopy podatkowe, limity, podatki, opłaty, ulgi, transakcje terminowe, pożyczki, minimalne wynagrodzenia, emisja papierów wartościowych, spłaty zadłużenia, kary, koncesje i monopol na określone rodzaje działalności, np. umowy o współpracy gospodarczej z zagranicą. Wymienione wyżej instrumenty wskazują, że państwo ma w swej dyspozycji całkiem pokaźny ich zestaw, który może być użyty do regulowania procesów zachodzących w gospodarce i przywracania naruszonej równowagi.

Właściwością, zarówno samoregulacyjnego systemu cen rynkowych, jak i instrumentów ekonomicznych oraz ekonomiczno-administracyjnych, będących w dyspozycji rządu (a w gospodarkach zintegrowanych w dyspozycji władz ponadnarodowych) jest to, że reakcje podmiotów gospodarczych na zmiany rodzaju i intensywności bodźców, wynikających z zastosowania określonego zestawu instrumentów, są z reguły niejednoznaczne i zwykle opóźnione.

Przywracanie równowagi wymaga oddziaływania zarówno na stronę podażową, jak i popytową gospodarki. Oddziaływanie na makroekonomiczną podaż odbywa się poprzez kształtowanie zachowań i działań przedsiębiorstw w zakresie produkcji, a wpływ na makroekonomiczny popyt dokonuje się poprzez stymulowanie określonych zachowań gospodarstw domowych w zakresie konsumpcji.

Wybór instrumentów i przedsięwzięć służących przywracaniu równowagi wymaga rozpoznania przyczyn, które ją naruszyły. Niezbędne jest więc określenie m.in. głębokości zachwiania równowagi, stopnia wykorzystania zasobów gospodarki, tj. majątku, siły roboczej, wiedzy technicznej, powiązań z otoczeniem zagranicznym oraz horyzontu czasu, w którym ma być przywrócona równowaga.

W krótkim okresie można skutecznie oddziaływać na wykorzystanie istniejących zasobów, tj. siły roboczej i zdolności wytwórczych przedsiębiorstw. Można więc z powodzeniem zwiększać bądź zmniejszać podaż towarów i usług. Jest to możliwe, ponieważ w gospodarce faktyczna produkcja dóbr i usług jest z reguły mniejsza od potencjalnej. Zwiększanie stopnia wykorzystania siły roboczej pozwala zasilać większym strumieniem dochody gospodarstw domowych i zmieniać tym samym rozmiary ich efektywnego popytu. W krótkim czasie do zwiększenia podaży można również wykorzystać handel zagraniczny.

W długim okresie przywracanie równowagi wymaga uwzględnienia i przeprowadzenia w gospodarce porządnych zmian strukturalnych, dostosowania zmian w podaży do przewidywanych zmian w modelach konsumpcji, a także koniecznych dostosowań w międzynarodowym podziale pracy i procesach integracyjnych. Tym uwarunkowaniom podporządkowana być musi zarówno polityka inwestycyjna, pieniężno-kredytowa, jak i polityka zasilania w środki sektora publicznego gospodarki.

Źródło: S. Marciniak (red.), Makro- i mikroekonomia. Podstawowe problemy, Warszawa 2006.

Newsletter



Wiadomość HTML?