Wojna bananowa i wojna o wołowinę. Procedura karuzeli celnej

Państwa Wspólnoty Europejskiej stosowały cła preferencyjne na banany  importowane z byłych krajów kolonialnych Afryki, wysp karaibskich i wysp na Pacyfiku (African, Caribbean and Pacific «ACP» countries) od końca II wojny światowej. Problem sprowokował reakcję Stanów Zjednoczonych, gdy Unia Europejska zdecydowała się ujednolicić swoją politykę bananową. Wydana w 1993 r. regulacja „System Bananowy Unii Europejskiej" (European Union Banana Regime) wprowadzała kombinację systemu kwot i cel, zgodnie z którym banany importowane z krajów ACP, w ilości do 857 tys. ton rocznie, były zwolnione z cła. W stosunku do krajów Ameryki Łacińskiej stosowano system zróżnicowanych kwot i ceł uzależniony od tego, czy państwa tego regionu pod-pisały specjalne porozumienie z EU. Wszystkim państwom spoza kręgu ACP wyznaczono limit 2,2 min ton z tym, że państwa objęte porozumieniem (Kolumbia, Kostaryka, Nikaragua i Wenezuela) do wyczerpania się limitu były obciążone cłem 20% od wartości towaru, a państwa spoza porozumienia cłem 30% od wartości. Po wyczerpaniu się rocznej kwoty importowej cło wzrastało do 250%. Dodatkowo specjalny system licencji decydował o podziale dopusz-czalnej kwoty bananowej między dystrybutorów.

System Bananowy Unii Europejskiej został zaatakowany przez korporacje Stanów Zjednoczonych inwestujące w Ameryce Łacińskiej, na czele z Chiquita Brands International Inc. i Dole Foods. Aż do zakończenia Rundy Urugwajskiej, starania amerykańskie o uzyskanie wiążącej decyzji GATTu były jednakże blokowane przez Wspólnotę Europejską. Po przyjęciu nowego Porozumienia WTO w Sprawie Rozwiązywania Sporów, w 1994 r., procedura w WTO uległa zmianie. Zablokowanie decyzji Komisji Rozjemczej stało się możliwe jedynie w wypadku zgodnej opozycji państw członkowskich WTO. Korzystając ze zmienionej procedury, we wrześniu 1994 r. Chiquita złożyła w biurze USTR podanie o wszczęcie postępowania z Klauzuli 301 przeciwko UE. USTR poprosił o konsultację z UE, a 11.4.1996 r. Stany Zjednoczone wraz z Ekwadorem, Gwatemalą, Hondurasem i Meksykiem zwróciły się do WTO o ustanowienie Komisji Rozjemczej. Komisja rozpoczęła działanie 8.5.1996 r.

Stany Zjednoczone utrzymywały, że europejski system licencji, jak również zróżnicowanie krajów Ameryki Łacińskiej na uprzywilejowane państwa, które podpisały umowę z UE i kraje dyskryminowane, które umowy nie podpisały, są niezgodne z zasadami GATT. Unia Europejska broniła się odwołaniem do part-nerskich umów podpisanych na podstawie Konwencji Lome, które Wspólnota Europejska (WE) sfinalizowała z 71 krajami, w tym głównie z państwami ACP.

Niemal równocześnie z rozwojem wojny bananowej Stany Zjednoczone zażądały konsultacji i powołania Komisji WTO w sprawie dyrektywy Unii Europejskiej zabraniającej importu mięsa produkowanego z bydła hodowanego z użyciem hormonów. Komisja potwierdziła, że dyrektywa jest niezgodna z przepisami sanitarnymi WTO. WE złożyła apelację i Ciało Apelacyjne w znacznej części podtrzymało wnioski Komisji. Arbiter wyznaczył termin 15 miesięcy (do maja 1999 r.) na dokonanie sugerowanych poprawek w regulacjach i praktyce Wspólnoty. Na miesiąc przed upływem terminu WE potwierdziła, że nie będzie w stanie na czas wykonać zleceń WTO. Stany Zjednoczone zażądały upoważnienia do nałożenia sankcji do wysokości 202 min USD. Arbitrzy przyznali, że Stany Zjednoczone mogą nałożyć kary nie wyższe jednak niż 116,8 min USD.

Wojna bananowa przyniosła również zwycięstwo Stanom Zjednoczonym. Dnia 30.4.1997 r. Komisja WTO wydała decyzję wskazującą, że Europejski System Bananowy stanowił pogwałcenie wielu zobowiązań WE podjętych w ramach Rundy Urugwajskiej. W dniu 9 września tego samego roku decyzja ta została podtrzymana przez Ciało Apelacyjne WTO. Wspólnota poprosiła o wyznaczenie arbitra, który miał ustalić termin i określić sposób wykonania decyzji Komisji Rozjemczej. Arbiter zakreślił termin do 1.1.1999 r. i w istocie WE zmodyfikowała system importu bananów. Dawne preferencje dla ACP krajów zostały jednak w większości utrzymane i Stany Zjednoczone uznały, że zmiany są niesatysfakcjonujące i zagroziły nałożeniem kar od 2.3.1999 r. w wysokości do 520 min USD. W kwietniu 1999 r. Komisja Arbitrażowa WTO potwierdziła, że zmiany Systemu Bananowego są niewystarczające; stwierdziła jednak, że ocena szkody poniesionej przez Stany Zjednoczone była przesadzona i Komisja upoważniła Stany Zjednoczone do nałożenia kar do wysokości 191,4 min USD oraz na Ekwador do wysokości 201,6 min. USD. WTO formalnie przyjęło raport arbitrów w maju 1999 r. i WE rozpoczęła ponownie konsultacje z krajami skarżącymi się na bananową dyskryminację.

Wojna bananowa i wojna o wołowinę trwały około trzech i pół roku każda. Rozczarowany brakiem konkretnych rezultatów, Kongres Stanów Zjednoczonych postanowił wywrzeć pośredni nacisk na Komisję Europejską poprzez samych europejskich eksporterów. W dniu 22.9.1999 r. senator Mike DeWine, wspierany przez 9 innych senatorów, oraz deputowany Larry Combest przedłożyli w Kongresie projekt ustawy o Procedurze Karuzeli (Carousel Retałiation Act of 1999). Kongres uchwalił ustawę, którą prezydent podpisał 18.5.2000 r. Ustawa przewidywała, że USTR będzie zmieniał (najpierw po 120 dniach, a potem po następnych 180 dniach) adresatów amerykańskich sankcji w krajach, które nie podporządkowały się decyzjom WTO wydanym w sporach ze Stanami Zjednoczonymi. Oznaczało to penalizację większej ilości europejskich producentów i eksporterów oraz większą presję odśrodkową na organy decyzyjne WE.

W istocie, gdy w lecie 2000 r. w dalszym ciągu nie osiągnięto konstruktywnego rozwiązania sporów bananowych i dotyczących importowanej do WE wołowiny, Stany Zjednoczone rozpoczęły stosowanie sankcji. Amerykańskie podwyższone cła wymierzone zostały głównie przeciwko krajom UE, które popierały stosowanie Systemu Bananowego, z Francją i Anglią na czele. Niemal równolegle z rozpoczęciem sankcji Unia Europejska, wspierana przez 10 innych państw WTO, zażądała konsultacji, a wkrótce potem powołania Komisji, która zbadałaby zgodność procedury karuzeli z zasadami WTO. W istocie Komisja potwierdziła zasadność skargi Unii. Gdy apelacja amerykańska oczekiwała na rozstrzygnięcie, obie strony osiągnęły w kwietniu 2001 r. częściowe porozumienie. Unia zobowiązała się zawiesić dalsze roszczenia w sprawie ulg podatkowych dla eksportowych korporacji zagranicznych (foreign sales corporation); Stany Zjednoczone zawiesiły od 1.7.2001 r. stosowanie ceł represyjnych w sprawie bananowej. Cła karne zostały w mocy w sprawie wołowiny produkowanej z użyciem hormonów.

Niezależnie od głoszonego przez Amerykanów zwycięstwa, sprawy dotyczące stosowania Klauzuli 301 wykazały, że europejska opozycja przeciw sankcjom USA posiada poparcie znacznej ilości bajów WTO i stanowi podstawę do szerokiego ataku na amerykański „unilateralizm". Krytyka amerykańskiej polityki ma swoją wymowę. Wskazuje ona, że wraz z pojawieniem się nowych konkurentów kurczy się amerykańska zdolność do determinowania, jakie normy powinny rządzić handlem światowym. Tracąc dominację na polu stanowienia międzynarodowego prawa handlowego, Stany Zjednoczone stopniowo zajmują pozycję partnera „pierwszego wśród równych". Jak komentuje P. J. Katzenstein, „W sumie, globalizacja prawa jest procesem o niepodważalnej ważności dla współczesnego świata. Jest ona ważną spuścizną kurczącego się nieformalnego amerykańskiego imperium. Ponieważ Niemcy, Japonia i inne kraje Europy i Wschodniej Azji inaczej formułują normy prawne i są wyposażone w inne uprawnienia, globalizacja nie będzie oznaczała homogenizacji".

Źródło: Rett. R. Ludwikowski, Handel międzynarodowy z wyborem źródeł, Warszawa 2009.

Newsletter



Wiadomość HTML?