Kurs walutowy jako automatyczny stabilizator

Po 1973 roku gospodarka światowa podlegała głębokim zmianom strukturalnym. Ponieważ zmiany te wywarły wpływ na względne ceny produkcji w poszczegól­nych krajach, wątpliwe jest, czy jakikolwiek system stałych kursów walutowych mógłby przetrwać bez jakichś znacznych zmian parytetu. Kraje uprzemysłowione na pewno nie zniosłyby szoków naftowych tak dobrze, jak im się to udało, gdyby były zmuszone do obrony sztywnych kursów waluto­wych. Jak dowodzą niedawne doświadczenia, przy braku kontroli przepływów kapitału pojawiałyby się od czasu do czasu ataki spekulacyjne podobne do tych, które doprowadziły do upadku system z Bretton Woods. Jednak przy płynnych kursach walutowych wiele krajów było w stanie złagodzić stosowane przedtem ograniczenia przepływów kapitału. Stopniowe osłabianie kontroli przepływów kapitału wywołało gwałtowny wzrost światowego sektora finansowego i pozwo­liło poszczególnym krajom osiągać większe korzyści z wymiany międzyokresowej oraz z handlu aktywami.

Przykładem stabilizujących właściwości płynnego kursu walutowego są skutki amerykańskiej ekspansji fiskalnej po 1981 roku. Wraz z aprecjacją dolara infla­cja w Stanach Zjednoczonych zmniejszała się, konsumenci amerykańscy zyskiwali w wyniku poprawy terms of trade, a ożywienie gospodarcze rozprzestrzeniało się na zagranicę.

Aprecjacja dolara po 1981 roku ilustruje także problemy, jakie wywołuje po­gląd, według którego płynne kursy walutowe mogą osłonić gospodarkę przed za­burzeniami w sferze realnej, takimi jak zmiany zagregowanego popytu. Chociaż całkowita produkcja i poziom cen mogą być chronione, niektóre sektory gospodarki mogą ucierpieć. Na przykład chociaż aprecjacja dolara pomogła przenieść efekty ekspansji fiskalnej w Stanach Zjednoczonych za granicę, spowodowała w latach 80. dalsze pogorszenie ciężkiej sytuacji amerykańskich farmerów, którzy nie od­nosili bezpośrednich korzyści z wyższych rządowych zakupów. Zmiany realnego kursu walutowego mogą powodować szkody przez wymuszanie nadmiernie bolesnych dostosowań w niektórych sektorach gospodarki oraz przez pobudzanie żądań zwiększenia protekcjonizmu.

Trwałe zmiany na rynku dóbr wymagają w końcu dostosowania realnego kursu walutowego, które może nastąpić szybciej przy systemie płynnego kursu walutowe­go. Interwencja na rynku walutowym, mająca na celu podtrzymanie stałych kursów walutowych, nie może zapobiec tym dostosowaniom, ponieważ w długim okresie pieniądz jest neutralny, a zatem nie ma mocy trwałego zmieniania relacji cen. Wyda­rzenia z lat 80. dowodzą jednak, że jeżeli przesunięcia czynników produkcji miedzy sektorami gospodarki są kosztowne, to przemawia to za podtrzymywaniem stałych kursów w obliczu przejściowych zaburzeń na rynku towarowym. Niestety, po takiej lekcji kierujący polityką gospodarczą mają przed sobą trudne zadanie odróżniania zaburzeń przejściowych od trwałych.

Zarzuty przeciwko systemowi płynnych kursów walutowych często opierają się na tym, że w krajach uprzemysłowionych w latach 70., w porównaniu z latami 50. i 60., wskaźniki wzrostu były kiepskie. Jak wspomniano wcześniej, od lat 60. stopy bezrobocia w krajach uprzemysłowionych gwałtownie wzrosły; w dodatku spadły stopy wzrostu wydajności pracy oraz realnego PKB. Te niekorzystne wydarzenia nastąpiły po wprowadzeniu płynnych kursów dolara, ale ten zbieg okoliczności nie dowodzi, że przyczyną tych wydarzeń były płynne kursy. Lata 70. były okresem gwałtownych wstrząsów gospodarczych. W głównych regionach rozwiniętych sytuacja ekonomiczna była bardzo zróżnicowana, chociaż wszystkie stosowały płynne kursy walutowe. Ekonomiści jeszcze nie w pełni wyjaśnili spowol­nienie wzrostu gospodarczego czy wzrost stóp bezrobocia w latach 70., ale prawdo­podobnymi przyczynami były zmiany strukturalne, które miały niewiele wspólnego z płynnymi kursami walutowymi. Jako przykłady wymienia się szoki naftowe, re­strykcyjne praktyki na rynku pracy oraz zwolnienia robotników w wyniku pojawie­nia się kilku krajów rozwijających się jako dużych eksporterów wyrobów przemysłu przetwórczego.

Źródło: Paul. R. Krugman, Maurice Obstfeld, Ekonomia międzynarodowa. Teoria i polityka, Warszawa 2007.

Newsletter



Wiadomość HTML?