Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Polska polityka współpracy gospodarczej w latach 2005-2009 PDF Print Email
Ekonomia
Written by   
DATE_FORMAT_LC2

Wstęp

Polityka współpracy gospodarczej z zagranicą stanowi istotny element polityki gospodarczej. Polska w sposób umiejętny i zrównoważony prowadzi współpracę z innymi państwami.

Praca składa się z trzech rozdziałów. W pierwszym z nich opisuję politykę współpracy gospodarczej z zagranicą. Wymienione zostały cele i typy tej polityki oraz narzędzia regulacji międzynarodowych stosunków ekonomicznych. Rozdział ten przedstawia integrację międzynarodową w dziedzinie gospodarczej. Pozwoliłam też sobie przedstawić wybrane euroregiony jako nową formę współpracy europejskiej.

Drugi rozdział przedstawia współpracę gospodarczą Polski z wybranymi państwami w latach 2005-2009. W pierwszej części opisana została aktywność Polski we współpracy z Niemcami, Rosją i Stanami Zjednoczonymi (polski eksport i inwestycje w tych państwach). Druga część to analiza aktywności tych państw w wymianie z Polską - import towarów z Niemiec, Rosji i Stanów Zjednoczonych oraz inwestycje tychże państw w RP.

W trzecim rozdziale ukazana została Polska w Unii Europejskiej. Opisany został wpływ funduszy unijnych na rozwój sektora ekonomii społecznej oraz podniesienie konkurencyjności naszej gospodarki. Została też omówiona polska droga do wspólnej waluty UE - euro. W ostatniej części tego rozdziału podjęłam próbę przedstawienia perspektywy rozwoju gospodarczego Polski do roku 2020 w kontekście członkostwa w Unii Europejskiej. Próba ta okazuje się trudna biorąc pod uwagę wciąż zmieniającą się sytuację międzynarodową, zarówno polityczną, jak i gospodarczą.

Główne źródła informacji podczas pisania pracy stanowiły artykuły z Gazety Wyborczej, Rzeczpospolitej, Polityki oraz Roczników Polskiej Polityki Zagranicznej z ostatnich kilku lat. Wiele informacji zaczerpniętych zostało z literatury przedmiotu poświęconej tematyce polityki gospodarczej. Należy też wspomnieć o źródłach internetowych, które są bogatym źródłem wiedzy dla omawianej tematyki.

1. Pojęcie polityki współpracy gospodarczej z zagranicą

Polityka współpracy gospodarczej z zagranicą polega na świadomym oddziaływaniu państwa na stosunki gospodarcze z innymi państwami. Państwo wytycza cele oraz narzędzia stosowane do osiągnięcia tych celów. Polityka współpracy z zagranicą może być realizowana m.in. pod postacią polityki konwencyjnej (polityka ta opiera się na porozumieniach z innymi krajami), polityki autonomicznej (kraj sam określa cele i narzędzia osiągnięcia tej polityki, jest samodzielny), polityki protekcyjnej lub polityki wolnego handlu.

1.1. Cele i typy polityki współpracy gospodarczej

Polityka współpracy gospodarczej polega na kształtowaniu warunków, kierunków, wielkości oraz struktury wszystkich rodzajów obrotów z zagranicą1. Polityka ta ma na celu zwiększenie udziału gospodarki narodowej m.in. w międzynarodowych obrotach handlowych, podziale pracy oraz poprawę bilansu płatniczego.

Cele polityki współpracy z zagranicą mogą mieć charakter długoterminowy (m.in. zmiana miejsca danego kraju w międzynarodowym podziale pracy czy zmiana struktury obrotów) oraz w tym samym czasie osiągalne zarówno w długim i krótkim okresie (np. zmiany w bilansie obrotów kapitałowych i poprawa bilansu płatniczego). W dłuższym okresie polityka współpracy z zagranicą wpływa na strukturę i tempo wzrostu gospodarczego, bywa pomocna w tłumieniu inflacji, w działaniach na rzecz ochrony środowiska oraz w walce z bezrobociem2. W ogólnej polityce ekonomicznej państwa ważny element stanowi wybór celów polityki współpracy gospodarczej z zagranicą3.

Polityka współpracy gospodarczej może być prowadzona samodzielnie lub na podstawie porozumienia z innymi krajami. Można podzielić ją na autonomiczną i konwencyjną.

Polityka autonomiczna polega na tym, że rząd danego państwa sam prowadzi działania w dziedzinie stosunków gospodarczych z otoczeniem. Jednostronne działania państwa podejmowane w celu ochrony rynku wewnętrznego przed konkurencją zagraniczną, działania wpływające na bilans płatniczy oraz działania regulujące eksport i import stanowią operacje przeprowadzane w ramach tej polityki. Polityka konwencyjna polega na międzynarodowej współpracy. Stosunki z zagranicą regulowane są na podstawie umów dwustronnych lub wielostronnych. Polityka ta realizowana jest, gdy kraj zawiera porozumienia regulujące wymianę z zagranicą i prowadzi politykę służącą realizacji zobowiązań wynikających z tych umów.

W polityce współpracy gospodarczej państwo może stosować założenia polityki protekcyjnej oraz polityki wolnego handlu4.

Polityka protekcyjna polega na szerokim wykorzystaniu roli państwa w stosunkach zagranicznych - w popieraniu eksportu, ochronie rodzimej produkcji i rynku wewnętrznego. Celem tej polityki jest zapewnienie danemu krajowi jak największych korzyści ekonomicznych z wymiany międzynarodowej. Przyjmuje się, że dzięki działaniom protekcyjnym możliwe jest zapewnienie w gospodarce odpowiedniej struktury produkcji, wysoki poziom zatrudnienia oraz rozwój gałęzi przemysłu przetwórczego5. Często wprowadzenie ograniczeń w wolnym handlu tłumaczy się m.in. koniecznością ochrony pracy krajowej przed tanią pracą zagraniczną, poprawy bilansu handlowego oraz relacji wymiennych.

Polityka wolnego handlu zakłada ograniczenie roli państwa oraz swobodną działalność przedsiębiorców, także w wymianie z zagranicą. Państwo ma być bierne w wymianie zagranicznej towarów, usług i czynników wytwórczych. W polityce tej nie stosuje się środków ułatwiających ekspansję na rynki zagraniczne oraz zostają usuwane wcześniej ustalone ograniczenia ilościowe, dewizowe i celne.

1.2.Narzędzia regulacji międzynarodowych stosunków ekonomicznych

Stosunki ekonomiczne z zagranicą można regulować poprzez narzędzia pośrednie (kurs walutowy) lub bezpośrednie (cła, narzędzia pozataryfowe).

Narzędzia pośrednie obejmują politykę kursu walutowego. Celem polityki kursu walutowego jest ustalenie jego optymalnego poziomu z punktu widzenia potrzeb gospodarki wewnętrznej i bilansu płatniczego. Kurs waluty krajowej wpływa na wysokość cen towarów w eksporcie i cen towarów z importu na rynku krajowym. Głównym narzędziem tej polityki jest zmiana kursu walutowego, która polega na jego podwyższeniu (rewaluacja) lub obniżeniu (dewaluacja). Państwo może wpływać na kurs walutowy również w sposób pośredni, oddziałując na popyt i podaż na rynku dewizowym przez interwencyjne zakupy lub sprzedaż przez bank centralny.

Narzędzia bezpośrednie to m.in. cła. Według kierunku ruchu towarów cła dzielą się na importowe (stosuje się w celu ochrony produkcji krajowej, ochrony poziomu cen wewnętrznych oraz w celach fiskalnych i jako środek poprawy bilansu płatniczego i handlowego), eksportowe (celem jest zachęcanie do przetwarzania surowców w kraju, powodują one wzrost cen produktów krajowych za granicą, mogą ograniczyć eksport danego kraju i pogorszyć jego bilans handlowy), tranzytowe (stosowane w formacjach przedkapitalistycznych i początkowym stadium rozwoju kapitalizmu, obecnie służą jako źródło dochodów dewizowych kraju tranzytowego, głównie przez pobieranie opłat za usługi transportowe). Podział według kryterium sposobu określania wysokości ceł: cła "ad valorem" - określane w % w stosunku do wartości towaru, cła specyficzne - ustalane w stosunku do ilości towarów, cła kombinowane - ustalane w zależności od wartości i ilości towarów. Zgodnie z podziałem według kryterium podmiotu ustalania cła dzieli się na autonomiczne - wprowadzane decyzją jednego kraju oraz umowne - określone w umowie z partnerami zagranicznymi. Według kryterium charakteru ekonomicznego cła mogą być fiskalne (stosowane wyłącznie w celu zapewnienia państwu odpowiednich dochodów), ochronne (mają na celu ochronę produkcji krajowej przed konkurencją zagraniczną) oraz ekspansywne (są odmianą ceł ochronnych, mających na celu utrzymanie wysokich cen na rynku wewnętrznym). Kryterium zróżnicowanego traktowania dzieli cła na dyskryminacyjne - ustalone na poziomie wyższym od ogólnie obowiązującego, antydumpingowe - stosowane w celu przeciwdziałania dumpingowi cenowemu zagranicznego partnera oraz retorsyjne - stosowane w celu skompensowania zagranicznych subsydiów6.

Do narzędzi bezpośrednich należą także bariery pozataryfowe, które oddziałują na handel z zagranicą przez podwyższanie ceny towaru importowanego. W dziedzinie importu do tych barier zaliczamy depozyty importowe (sumy pieniężne wpłacane na nieoprocentowany rachunek przez importera przed dokonaniem przywozu, które zwracane są po upływie określonego czasu), ustalanie cen minimalnych i maksymalnych, licencjonowanie obrotów (importerzy muszą uzyskać zgodę na przywóz towarów do państwa importera), dumping, klauzula największego uprzywilejowania (zobowiązanie, że kraj nie będzie w obrocie gorzej traktował towarów innego kraju, niż towarów własnych), ograniczenia dewizowe (zniesienie swobody obrotu dewizowego z zagranicą, a zwykle także kontrola obrotu dewizami w danym kraju), ograniczenia ilościowe, podatki importowe oraz opłaty wyrównawcze (podniesienie ceny towaru zagranicznego w celu jej zrównania z ceną na rynku wewnętrznym).

W dziedzinie eksportu są to cła eksportowe, subsydia eksportowe, podatki eksportowe oraz subwencje eksportowe - premie, ulgi i ułatwienia dla przedsiębiorstw krajowych w celu polepszenia eksportu ich towarów7.

1.3.Integracja międzynarodowa w dziedzinie gospodarczej

Już podczas II wojny światowej zapadła decyzja o utworzeniu organizacji zajmujących się gospodarką. Podczas konferencji w Bretton Woods, która odbyła się w 1944 roku, postanowiono utworzyć Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) i Bank Światowy. Organizacje te miały za zadanie koordynację współdziałania międzynarodowej wspólnoty w dziedzinie finansów międzynarodowych i pomocy gospodarczej. W 1948 roku zawarto Układ Ogólny w sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT). W połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku GATT przekształcił się w Światową Organizację Handlu (WTO)8.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy jest organizacją międzynarodową w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. Zajmuje się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Organizacja ta dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących.

Joseph Stiglitz w swej książce pt. Globalizacja dokonał wnikliwej analizy Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Stiglitz jest laureatem Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii w 2001 roku. Jest on znany z krytycznego spojrzenia na zarządzanie mechanizmem globalizacji, wolnorynkową ekonomię oraz międzynarodowe instytucje takie jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy, czy Bank Światowy9.

Pomoc MFW jest istotna dla krajów rozwijających się i transformujących swoje gospodarki, ponieważ nie byłyby w stanie same poradzić sobie z narastającymi problemami. Podczas kryzysu lat 2007-2009 MFW udzielił pożyczek sięgających łącznie około 50 miliardów dolarów. Wśród państw, którym udzielono pożyczki były m.in. Węgry, Ukraina, Białoruś, Pakistan i Łotwa10. Zdarza się, że w wyniku realizacji programu MFW kraj pozostawał równie ubogi jak wcześnie, ale z większymi długami i bogatszą elitą rządzącą.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy obecnie zrzesza 186 państw. Dyrektorem Zarządzającym MFW obecnie jest Dominique Strauss-Kahn z Francji. Siedziba MFW znajduje się w Waszyngtonie.


Bank Światowy zapewnia długoterminowe pożyczki o preferencyjnym oprocentowaniu, a także dotacje i pomoc techniczną dla najbardziej potrzebujących krajów członkowskich oraz przedsiębiorstw publicznych (po otrzymaniu gwarancji rządowych). Ma to na celu walkę z ubóstwem. Bank Światowy finansuje rozwój takich dziedzin życia społecznego jak ochrona zdrowia, edukacja, ochrona środowiska oraz rozbudowa infrastruktury. W zamian za pomoc ze strony Banku Światowego państwa członkowskie zobowiązują się m.in. do walki z korupcją, rozwoju sektora prywatnego czy też rozwoju demokracji. Bank Światowy, podobnie jak MFW oraz Międzyamerykański Bank Rozwoju, pozostają pod amerykańską kontrolą11.

Bank Światowy obecnie zrzesza 186 państw. Prezesem jest Robert Zoellick. Siedziba Banku Światowego mieści się w Waszyngtonie.

Kolejną ważną organizacją gospodarczą jest Światowa Organizacja Handlu (WTO). Polska była jednym z państw założycielskich WTO. Głównym zadaniem tej organizacji jest liberalizacja międzynarodowego handlu dobrami i usługami, rozstrzyganie sporów dotyczących wymiany handlowej, prowadzenie polityki inwestycyjnej wspierającej handel oraz przestrzegania praw własności intelektualnej. WTO jest nastawiona na działalność regulacyjną i kontrolną12. Do Światowej Organizacji Handlu należą 153 państwa członkowskie13. Przewodniczącym WTO jest Pascal Lamy. Siedziba tej organizacji mieści się w Genewie.

MFW i inne międzynarodowe organizacje gospodarcze są zdominowane przez grupy interesów komercyjnych i finansowych w krajach najbogatszych. Obecnie zapowiada się, że w MFW i Banku Światowym kraje rozwijające się będą miały więcej do powiedzenia. Jest to szansa przede wszystkim dla Chin. Będzie się to odbywać głównie kosztem bogatszych krajów Unii Europejskiej, które obecnie mają silną pozycję przede wszystkim w zarządzie MFW14.

Integracja międzynarodowa w dziedzinie gospodarczej jest bardzo ważna. Bliskość państw i ich wzajemna współpraca stanowi istotny krok w zapewnianiu pokoju na świecie. Dzięki temu państwa udzielają sobie pomocy i wspierają się.

1.4. Euroregiony jako nowa forma współpracy europejskiej

Euroregiony to wydzielone jednostki na obszarze dwóch państw. Stanowią one formę współpracy transgranicznej pomiędzy regionami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw kandydujących oraz regionami ich sąsiadów. W tworzeniu euroregionu uczestniczą przedstawiciele regionalnych i lokalnych władz samorządowych, a niekiedy także inni posłowie społeczni i ekonomiczni regionów przygranicznych. Jako cele współpracy przyjmuje się rozwój formalnych i nieformalnych kontaktów międzyludzkich, dążenie do przełamywania barier i wzajemnych uprzedzeń oraz realizacja wspólnych interesów gospodarczych, społecznych i ekologicznych15. Ciałem koordynującym działalność euroregionów w Unii Europejskiej jest Komitet Regionów UE. Poniżej omówię wybrane euroregiony, w których uczestniczy Polska.

Euroregion Pomerania został utworzony w 1995 roku. Oficjalną umowę o utworzeniu tego euroregionu podpisały władze lokalne 32 gmin województwa szczecińskiego, 5 powiatów Meklemburgii - Przedpomorza, dwa powiaty Brandenburgii oraz miasto Szczecin. Do współpracy w charakterze obserwatorów zaproszono przedstawicieli rządu polskiego, Brandenburgii i Meklemburgii, władze Berlina oraz samorządy gmin szwedzkich i duńskich. Euroregion Pomerania wspiera współpracę na płaszczyźnie kulturalnej, gospodarczej, turystycznej oraz edukacyjnej16. W ramach tego euroregionu gminy i powiaty członkowskie mogą korzystać z funduszy pomocowych, m.in. Fundusz Małych Projektów Interreg IV A, Europejska Współpraca Terytorialna oraz Fundusze Unii Europejskiej realizowane za pośrednictwem Stowarzyszenia17.

Euroregion Sprewa-Nysa-Bóbr powstał w 1993 roku z inicjatywy gmin Lubsko, Jasień, Brody, Nowogród Bobrzański i Trzebiel po stronie polskiej i miasta Forst po stronie niemieckiej. Następnie do tego euroregionu przystąpiły kolejne gminy i Wojewoda Zielonogórski oraz niemiecki Związek Miast i Powiatów18. Obszar tego euroregionu został włączony do programu Unii Europejskiej Interreg II (Współpracy Przygranicznej) i Phare CBC. Euroregion posiada własny Bank Informacji Gospodarczej, w którym znajduje się baza danych w dwóch językach. Najważniejszym przedsięwzięciem gospodarczym realizowanym corocznie są Targi Euroregionu "Sprewa-Nysa-Bóbr"19.

Euroregion Pro Europa Viadrina został utworzony w 1993 roku. Współpraca obejmuje ze strony niemieckiej 5 powiatów i miasto Frankfurt nad Odrą (zrzeszone w tzw. Komunalnej Wspólnocie Roboczej "Środkowe Nadodrze") oraz ze strony polskiej gminy województwa gorzowskiego (zrzeszone w Stowarzyszeniu Gmin Lubuskich i Związku Gmin Gorzowskich). Później przystąpiły dwie gminy województwa zielonogórskiego oraz dwie gminy województwa szczecińskiego20. Współpraca w ramach tego euroregionu obejmuje m.in. zapewnienie dobrosąsiedzkich stosunków między Polakami a Niemcami, podnoszenia dobrobytu mieszkańców regionu przygranicznego poprzez stworzenie przyszłego transgranicznego polsko-niemieckiego regionu gospodarczego oraz ustalania wspólnych przedsięwzięć oraz uzyskania środków potrzebnych do ich realizacji21.

Euroregion Karpaty powstał w 1993 roku, w jego skład wchodzą przygraniczne obszary Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy i Rumunii. Największym miastem w polskiej części euroregionu jest Rzeszów. Jest to obecnie największy terytorialny związek w Europie. Celem tego euroregionu jest powstanie na wschodnich obszarach Europy Środkowej i częściowo na terytoriach Europy Wschodniej ponadnarodowego obszaru współpracy, który będzie posiadał pewną autonomię. Euroregion działa w dwóch sferach. Pierwsza to projekty realizowane w jego strukturach, a druga to przedsięwzięcia przebiegające pod szyldem euroregionu (wystawy, imprezy turystyczne, targi)22. Euroregion ten korzysta z licznych funduszy Unii Europejskiej. Jednym z programów w ramach funduszy UE, z którego korzysta euroregion Karpaty jest Phare. Program ten koncentruje się głównie na działaniach związanych z gospodarką morską i ochroną środowiska23.

Euroregion Śląsk Cieszyński został utworzony w 1998 roku, obejmuje część województw katowickiego i bielskiego oraz północno - wschodnich Czech (powiat Karwina i część powiatu Frydek - Mistek w bliskim sąsiedztwie Słowacji24. Euroregion ten ma na celu m.in. wymianę doświadczeń i informacji dotyczących rozwoju regionu, rozwój turystyki, ruchu podróżnych łącznie z dalszym usprawnieniem ruchu granicznego oraz rozwiązywanie wspólnych problemów w dziedzinie transportu, komunikacji i łączności oraz bezpieczeństwa obywateli25.

Euroregion Silesia powstał w 1998 roku i skupia 19 gmin i miast po stronie polskiej (powiaty: raciborskiego, rybnickiego, wodzisławskiego w województwie śląskim oraz powiatu głubczyckiego w województwie opolskim) i 19 gmin i miast po stronie czeskiej26. Celem euroregionu jest podejmowanie wspólnych działań dla rozwoju gospodarczego i społecznego regionu oraz zbliżenie jego mieszkańców i instytucji27.

Euroregion Bug utworzono w 1995 roku, swoim zasięgiem objął tereny przygraniczne Polski (ówczesne województwa lubelskie, chełmskie, tarnobrzeskie, zamojskie i od 1998 r. bialskopodlaskie), Ukrainy (obwód wołyński) i Białorusi (obwód brzeski, od 1998 r.). Celem jest rozwój współpracy gospodarczej i naukowo-kulturalnej28.

Powyższe oraz pozostałe euroregiony korzystają z licznych funduszy Unii Europejskiej. Dzięki temu obszary objęte tymi euroregionami mają szansę na zrównoważony rozwój gospodarczy. Obszary te są również atrakcyjne turystycznie. Dzięki euroregionom usuwa się przeszkody i nierówności ekonomiczne i infrastrukturalne oraz umacnia się warunki gospodarcze i społeczne. Zainteresowanie współpracą euroregionalną oraz tworzeniem euroregionów wzrasta. Sprzyjają im m.in. podobieństwa kulturowe, językowe oraz zapoczątkowane reformy gospodarcze.

2. Współpraca gospodarcza Polski z wybranymi państwami w latach 2005-2009

W tym rozdziale przedstawię współpracę gospodarczą Polski z Niemcami, Rosją oraz Stanami Zjednoczonymi w latach 2005-2009. Niemcy są najważniejszym partnerem handlowym Polski. Rosja to państwo, które ze względu na posiadane złoża energetyczne jest dla Polski jednym z bardziej znaczących partnerów współpracy gospodarczej. Stany Zjednoczone to strategiczny partner, któremu rząd Polski poświęca wiele uwagi. Współpraca gospodarcza z tymi państwami jest istotna w polityce gospodarczej RP. Współpraca gospodarcza z zagranicą stanowi istotny element polityki zagranicznej każdego państwa.

Do podstawowych celów wymiany międzynarodowej można zaliczyć zapewnienie dostaw surowców i towarów nie wytwarzanych w danym kraju, wywożenie takich, które wytwarzane są w nadmiarze oraz osiąganie korzyści wynikających z różnic kosztów produkcji danego produktu w różnych regionach Ziemi. Ważnym powodem rozwoju handlu zagranicznego jest bezwzględny wzrost liczby ludności na kuli ziemskiej. Aby zapewnić jej godziwe warunki egzystencji, nawet na stałym poziomie, należy utrzymywać wymianę zagraniczną innymi państwami. Podnoszenie standardu życia wzrastającej liczby ludności wywołuje także potrzebę poszerzania ilości i asortymentu towarów dostępnych w danym kraju.

2.1. Gospodarcza aktywność Polski na rynkach zagranicznych

W 2005 roku najważniejszym partnerem handlowym Polski były Niemcy. Udział eksportu do RFN w całości polskiego eksportu wynosił 28,2%. W porównaniu z rokiem 2004 mieliśmy do czynienia ze spadkiem o 1,9%. Wartość polskiego eksportu do Niemiec to 20,1 mld euro. Od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej zarejestrowano w Niemczech ponad 20 tys. polskich firm29, które w 2005 roku zainwestowały tam ponad 500 mln euro. W tym samym roku w RFN legalnie pracowało 685 tys. obywateli polskich20. W 2006 roku polski eksport do Niemiec wzrósł o 18% w porównaniu z rokiem 2005 i wyniósł 23,8 mld euro. W kolejnych latach poziom eksportu nadal wzrastał. W 2007 roku wyniósł 26,3 mld euro31, w 2008 r. z kolei 29,1 mld euro. Polska eksportuje przede wszystkim produkty przemysłu maszynowego, urządzenia mechaniczne, pojazdy, wyroby metalowe, produkty rolne i żywność. Rosną inwestycje polskie w Niemczech. Największym polskim inwestorem wciąż pozostaje koncern naftowy PKN Orlen, który w 2003 roku kupił w północnych Niemczech za ponad 150 mln euro prawie 500 stacji benzynowych. Pozostałe przedsiębiorstwa inwestujące w RFN to m.in. Ciech S.A., Kopex, Sanplast S.A., Unimil oraz ComArch. Na terenie Niemiec działa kilkadziesiąt polskich firm32. W 2009 roku eksport do Niemiec wynosił ponad 18,4 mld euro. Na skutek kryzysu gospodarczego, dynamika polsko-niemieckiej wymiany handlowej charakteryzuje się generalnie tendencją spadkową. Po trzech kwartałach 2009 roku dynamika eksportu wynosiła 17,7%. W strukturze towarowej polskiego eksportu na rynek niemiecki dominowały podobnie jak dotychczas: części i akcesoria do pojazdów samochodowych, meble, silniki spalinowe, pojazdy samochodowe, miedź rafinowana, druty, aparatura odbiorcza dla telewizji, konstrukcje do budowy mostów, statki i łodzie. Największy udział w eksporcie w ujęciu procentowym miały: maszyny i urządzenia mechaniczne oraz sprzęt elektryczny, metale nieszlachetne i wyroby z nich oraz pojazdy. Główni eksporterzy na rynek niemiecki to m.in.: Volkswagen Motor Polska sp. z o.o., Volkswagen Poznań sp. z o.o., KGHM Polska Miedź S.A., Tele-Fonika Kable S.A., "Węglokoks" S.A., "TRW Polska" sp. z o.o., "WABCO POLSKA" sp. z o.o.33

Polsko-rosyjskie stosunki gospodarcze w 2005 roku można zaliczyć do udanych. Eksport do Rosji wyniósł 3 948 mln dol., wzrósł o 38% w stosunku do roku 2004. Rosja jest jednym z największych odbiorców polskich towarów. Struktura towarowa eksportu do Rosji jest zróżnicowana, są to wyroby przemysłu chemicznego, drzewno-papierniczego, elektromaszynowego oraz artykuły rolno-spożywcze. Na wzrost polskiego eksportu do Rosji wpłynęły takie czynniki jak zwiększenie się tamtejszego popytu konsumpcyjnego, postępująca aprecjacja rubla w rezultacie napływu dewiz za eksport surowców energetycznych oraz zwiększenie urozmaicenia polskiej oferty (polskie przedsiębiorstwa inwestują w Rosji, eksportują na ten rynek komponenty do produkcji oraz tworzą własne sieci dystrybucyjne). W 2005 roku część polskich producentów była pozbawiona możliwości eksportu do Rosji34. Pod koniec tego roku rosyjskie Ministerstwo Rolnictwa wprowadziło całkowity zakaz importu znacznej części polskich artykułów spożywczych (strona rosyjska motywowała swoją decyzję faktem naruszania rosyjskich przepisów weterynaryjnych i fitosanitarnych przez niektórych polskich eksporterów). Towary objęte zakazem sprowadzania stanowiły około 8% wartości polskiego eksportu do Rosji. Spór o ten zakaz przeciągnął się do 2006 roku, straty polskich producentów i eksporterów szacowano na około 28 mln dol. miesięcznie35. W roku 2006 eksport do Rosji wynosił 4,701 mld dol.36 W 2008 roku wzrósł on w stosunku do roku 2007 o 38,9% i wyniósł około 9 mld dol. W polskim eksporcie do Rosji w 2008 roku dominowały wyroby przemysłu elektromaszynowego, chemicznego, metalurgicznego oraz drzewno-papierniczego. Polskie inwestycje w Rosji osiągnęły na koniec 2008 roku poziom 596 mln dol. i pozostają na wysokim poziomie. Ponad połowa polskich inwestycji jest skoncentrowana na przemyśle przetwórczym (drzewny, chemiczny i tekstylny)37. W 2009 roku polski eksport do Rosji wynosił 5,3 mld dol. Nastąpiła znacząca zmiana struktury polskiego eksportu do Rosji. Zmniejszył się udział wyrobów przemysłu elektromaszynowego, wzrosła natomiast waga artykułów rolno-spożywczych. Podstawową pozycję w strukturze polskiego eksportu do Rosji w 2009 r. zajmowały wyroby elektromaszynowe, produkty przemysłu chemicznego, wyroby metalurgiczne, drzewno-papiernicze oraz rolno-spożywcze, w tym przede wszystkim produkty pochodzenia roślinnego. Według danych Rosyjskiej Służby Statystycznej (ROSSTAT), wartość polskich inwestycji w rachunku skumulowanym, na koniec 2009 r. wyniosła 563,3 mln USD, z czego 88% stanowiły inwestycje bezpośrednie (496 mln USD). Najwięcej polskich inwestycji bezpośrednich skoncentrowanych jest w przemyśle przetwórczym, w tym w obróbce i produkcji artykułów z drewna (inwestycje w Republice Komi i Obwodzie Wołogodzkim), chemicznym oraz w produkcji tekstylnej, a także w rynku nieruchomości. W 2009 r. kryzys wpłynął na osłabienie dynamiki polskich inwestycji w Rosji. Część polskich inwestorów, głównie ze względu na utrudnienia związane z uzyskaniem kredytu, zamroziła swoje inwestycje. Biorąc pod uwagę zaobserwowane, począwszy od III kw. 2009 r., lekkie ożywienie gospodarcze i optymistyczne prognozy na najbliższe lata należy zakładać, że dynamika napływu polskich inwestycji ulegnie w 2010 r. poprawie, zwłaszcza w wymiarze regionalnym38.


Eksport Polski do Stanów Zjednoczonych w 2005 roku osiągnął wartość 1839,6 mln dol. i był wyższy o 3,6% w porównaniu z 2004 r. Największy udział w polskim eksporcie do USA miały maszyny i urządzenia, metale nieszlachetne i wyroby, meble, gotowe artykuły spożywcze oraz produkty przemysłu chemicznego39. W 2006 roku wartość eksportu z Polski przekroczyła 1,930 mld dol., co oznaczało wzrost o 14,5%. Największy udział w strukturze eksportu miały maszyny i urządzenia, metale nieszlachetne i wykonywane z nich wyroby, statki, jednostki pływające i inne pojazdy nieszynowe, meble, artykuły spożywcze oraz produkty mineralne, głównie szkło, paliwa i ceramika40. W 2008 roku polski eksport do USA wyniósł około 2,6 mld dol., co stanowi przyrost o około 16%. Wśród towarów eksportowanych do Stanów Zjednoczonych w tymże roku przeważały meble, silniki turboodrzutowe, kable i przewody, produkty ropopochodne i bitumiczne, wyroby spirytusowe oraz części i akcesoria samochodowe41. W okresie pierwszych 6 miesięcy 2009 r. Polska odnotowała deficyt w wymianie handlowej z USA w wysokości 105,2 mln dol. (w I półroczu 2008 r. deficyt wyniósł 686,2 mln dol.; ponad sześciokrotnie wyższy niż przed rokiem). Polski eksport do USA spadł o 23,3% do poziomu 995 mln dol.42

2.2. Gospodarcza aktywność zagraniczna w Polsce

W 2005 roku wartość importu z Niemiec do Polski wynosiła 19,8 mld euro. RFN pozostawało na czwartym miejscu wśród zagranicznych inwestorów w Polsce. Było tu zarejestrowanych 6 tys. niemieckich firm, wysokość niemieckich inwestycji szacuje się na 10,1 mld dol.43 W roku 2006 import z RFN zwiększył się o 19,1% w porównaniu z rokiem poprzednim i sięgnął 24 mld euro. Łączna wartość inwestycji niemieckich w Polsce wyniosła na koniec 2006 roku 15 mld euro44. W 2007 roku import z Niemiec wynosił około 29 mln euro45. Import z RFN w roku 2008 osiągnął 32,8 mld euro. W imporcie z Niemiec przeważają maszyny i urządzenia mechaniczne, wyroby metalowe (przede wszystkim z żelaza, stali, żeliwa i miedzi), części do pojazdów i akcesoria, wyroby z kauczuku, tworzywa sztuczne i wyroby z tworzyw sztucznych oraz produkty chemiczne. Niemcy od wielu lat są jednym z najważniejszych inwestorów w Polsce, czego dowodem jest fakt, że 275 niemieckich firm zainwestowało w naszym kraju ponad 1 mln euro. Najwięksi inwestorzy to Metro AG, Volkswagen, HypoVereinsbank, Commerzbank AG i RWE. Inwestycje małych i średnich przedsiębiorstw o wartości poniżej 1 mln euro, aktywnych głównie w regionach przygranicznych, również mają duże znaczenie46. Wartość niemieckiego eksportu do Polski po 3 kwartałach 2009 roku wynosiła 17,2 mln euro. W polskim imporcie z RFN wiodące były tradycyjnie części i akcesoria do pojazdów samochodowych, pojazdy samochodowe, oleje ropy naftowej, części do silników, leki, wyroby walcowane i artykuły z żeliwa lub ze stali, artykuły z tworzyw sztucznych, okucia, maszyny i urządzenia mechaniczne. Największy udział w imporcie miały: maszyny i urządzenia mechaniczne, pojazdy i ich elementy, metale nieszlachetne i wyroby z nich, produkty chemiczne oraz tworzywa sztuczne i wyroby z kauczuku47.

W 2005 roku import z Rosji osiągnął kwotę 8,980 mln dol., czyli o 40,5% więcej niż w poprzednim roku. Wynikało to głównie ze znaczącego wzrostu cen surowców energetycznych (ropy naftowej i gazu ziemnego), które od lat dominują w strukturze towarowej polskiego importu z Rosji (80%). Rosja jest drugim po Niemczech dostawcą towarów do Polski48. W roku 2006 eksport rosyjski do Polski wynosił 12,1 mld dol. Również w tym roku dało się zauważyć wysokie ceny surowców energetycznych sprowadzanych z Rosji49. W 2008 roku nastąpiło istotne zwiększenie wartości polsko-rosyjskich obrotów handlowych. Wartość importu z Rosji zwiększyła się o 43,1% (do ponad 20,5 mld dol.), głównie przez wzrost cen ropy i gazu. W imporcie przeważają produkty mineralne (ropa naftowa i gaz ziemny - 86-90%) oraz wyroby metalurgiczne i przemysł chemiczny. Brak jest wiarygodnych informacji na temat rosyjskich inwestycji w Polsce w 2008 roku. Według Narodowego Banku Polskiego wartość zainwestowanego w naszym kraju kapitału pochodzącego z Rosji wynosiła na koniec 2006 roku 660,7 mln dol., w następnym roku odnotowano 50-procentowy odpływ kapitału. Według rosyjskich danych wartość inwestycji Rosji w Polsce wynosi 1,85 mld dol. Rosyjscy inwestorzy w Polsce to pojedyncze firmy, wśród których najważniejszy jest Gazprom50. W 2009 r., wg polskiej statystyki, Rosja była trzecim co do wielkości naszym partnerem handlowym w imporcie oraz siódmym w polskim eksporcie, co oznacza spadek o jedną pozycję w stosunku do 2008 r. Import z Rosji w tym roku wynosił 12,8 mld dol. W strukturze importu z Rosji od wielu lat przeważają produkty mineralne, w tym ropa naftowa i gaz ziemny (udział w imporcie 75%). Z rynku rosyjskiego importowane są również wyroby przemysłu chemicznego, drewno i wyroby z drewna oraz wyroby metalurgiczne. Wartość inwestycji rosyjskich w Polsce w rachunku skumulowanym pod koniec 2008 r. wyniosła 274 mln USD (tj. 182,8 mln EUR). Do największych inwestorów rosyjskich w Polsce należy Gazprom (gazociąg tranzytowy), Łukoil (stacje paliw, gaz propan-butan), i Bagdasarian-Śnieżka S.A. w Wałbrzyskiej SSE (wyroby cukiernicze), Siewierstallat (metalurgia)51.

Import amerykański do Polski w 2005 roku wynosił 2,4 mld dol. i był wyższy o 13,5% w porównaniu z rokiem 2004. W imporcie z USA dominowały maszyny i urządzenia, produkty przemysłu chemicznego, przyrządy pomiarowe i narzędzia, samoloty i części oraz samochody osobowe. Zwiększyła się aktywność inwestorów amerykańskich w Polsce. Wartość inwestycji przekroczyła 10 mln dol. (USA na trzecim miejscu - po Francji i Holandii)52. Wartość importu ze Stanów Zjednoczonych w 2006 roku wyniosła ponad 2,5 mld dol. i wzrosła o 14% w porównaniu z rokiem 2005. Na strukturę importu złożyły się przede wszystkim maszyny i urządzenia, produkty przemysłu chemicznego, przyrządy pomiarowe, samoloty, ich części i inne pojazdy nieszynowe oraz metale nieszlachetne i wykonywane z nich wyroby. Inwestorzy amerykańscy tradycyjnie należą do czołówki zagranicznych firm działających w Polsce. Władzom polskim głównie zależy na pozyskiwaniu poprzez amerykańskie inwestycje najbardziej zaawansowanych technologii. Dzięki temu w pełni wykorzystałoby się potencjału polskich naukowców i specjalistów zatrudnionych w krajowych instytucjach badawczo-rozwojowych i wzmocniłoby konkurencyjność polskiej gospodarki w stosunkach międzynarodowych. Według Narodowego Banku Polskiego do 2005 roku wartość inwestycji amerykańskich wynosiła 6,66 mld dol. Inwestorzy z USA wykazują zainteresowanie takimi branżami jak: przemysł motoryzacyjny, przetwórstwo żywności, nieruchomości i usługi finansowe. Tworzone są centra offshoringu (zewnętrznego zlecania usług) oraz ośrodków badawczo-rozwojowych (centra takie założyły m.in. General Electric, Motorola, Avon oraz IBM)53. W roku 2008 polski import z USA wynosił około 4,1 mld dol. (w 2007 roku - 3 mld dol.). W strukturze importu ze Stanów Zjednoczonych w 2008 roku dominowały sprzęt lotniczy, samochody osobowe, węgiel, farmaceutyki oraz urządzenia do przetwarzania danych54. Tempo amerykańskiego eksportu do Polski spadło w I półroczu 2009 r. prawie o połowę (o 44,5%) do poziomu 1,1 mld dol. w porównaniu z analogicznym okresem w 2008 r. (eksport USA do Polski wyniósł prawie 2 mld dol.)55.

2.3. Istnienie i rola Polski w międzynarodowych organizacjach gospodarczych

Wśród licznych organizacji ekonomicznych i finansowych zdecydowany wpływ na polską politykę gospodarczą wywierają Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Grupa Banku Światowego, Światowa Organizacja Handlu oraz Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.

Polska jest członkiem Międzynarodowego Funduszu Walutowego od 1986 roku. Doniosłą rolę odegrał MFW podczas procesu urynkowienia gospodarki Polski na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku. Fundusz współuczestniczył w opracowywaniu i wdrażaniu programu gospodarczego mającego na celu liberalizację, przywrócenie równowagi i stabilizację gospodarki oraz finansował przejściowy deficyt płatniczy. Międzynarodowy Fundusz Walutowy odegrał istotną rolę w transformacji gospodarczej w Polsce, gdzie system gospodarczy wciąż nie miał charakteru systemu rynkowego. Rząd polski postanowił wprowadzić w życie radykalny program stabilizacyjny, który został uzgodniony z MFW jesienią 1989 roku. Polska gospodarka w tym czasie groziła hiperinflacją i załamaniem produkcji. Plan MFW zastosowany w Polsce odbiegał w kilku ważnych punktach od standardowego planu. Odsunięto w czasie moment odzyskania równowagi płatniczej, skupiono się na przywróceniu równowagi wewnętrznej, zastosowano "szokowy" sposób realizacji transformacji oraz ostrość i radykalność zmian. MFW nałożył silne ograniczenie podatkowe na wzrost funduszu płac w przedsiębiorstwach państwowych. "Plan Balcerowicza" zyskał kredyt stand-by w wysokości około 720 mln dol. na wsparcie programu stabilizacyjnego oraz uruchomiono kredyt rozwojowy Banku Światowego - 810 mln dol., Polska dostała wsparcie finansowe OECD, EWG i innych organizacji w łącznej wysokości ponad 1 mld dol. W 1991 roku Polska zawarła kolejne porozumienie z MFW56. Chodziło o trzyletni program dostosowawczy na okres 1991-1993. W ramach funduszu udostępniono Polsce około 2,5 mld dol., z czego część miała być przeznaczona na redukcję zadłużenia wobec banków komercyjnych, po zawarciu ugody z Klubem Londyńskim. Ogólnie Polska zawarła z MFW cztery porozumienia (łączna kwota pożyczek to około 1,8 mld dol.). Pożyczki Polska spłaciła przedterminowo. Realny wpływ członkostwa w tej organizacji wyraził się wsparciem finansowym i koncepcyjnym w dochodzeniu do gospodarki rynkowej i stabilizacji polskiej gospodarki. Dzięki MFW zmniejszono ciężar zadłużenia zagranicznego, uporządkowano polski system pieniężny oraz zredukowano galopującą inflację.

Bank Światowy udziela kredytów długoterminowych na okres 15-20 lat z pięcioletnią karencją spłaty i oprocentowania w granicach 7% rocznie (w ostatnich latach). Do połowy września 1999 roku Polska skorzystała z kredytów w łącznej kwocie około 4 mld dol. Po 2000 roku BŚ ograniczył swe zaangażowanie finansowe w Polsce, a swoją misję upatrywał w m.in. zmniejszaniu zakresu biedy i bezrobocia, formułowaniu i realizacji polityki zapewniającej zrównoważony wzrost gospodarczy oraz wsparciu finansowym i doradztwie w sektorach, w których przystosowanie do warunków UE pociąga za sobą duże koszty (rynek pracy, rolnictwo i ochrona środowiska)57

Światowa Organizacja Handlu kieruje się trzema głównymi zasadami: niedyskryminacji i równości traktowania, wzajemności oraz określającą możliwości interwencji w handlu oraz klauzula narodowa. WTO jest organizacją powstałą po przekształceniu w nią Porozumienia Generalnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT), miało to miejsce w 1995 roku. Aby państwo kandydujące mogło przystąpić do WTO musi zaakceptować wszystkie porozumienia uzgodnione w czasie Rundy Urugwajskiej. W wyniku tej rundy ustalono m.in., że nastąpi dalsza redukcja stawek celnych na artykuły przemysłowe o 39%, rozpocznie się większa liberalizacja handlu artykułami rolnymi, zostaną obniżone subsydia w eksporcie rolnym oraz regulacjami będą objęte inne dziedziny - handel usługami, handlowe aspekty polityki inwestycyjnej, ochrona praw własności intelektualnej i inne. Członkowie WTO muszą w pewnym stopniu podporządkować politykę handlową zasadom przyjętym przez organizację. Polska jest członkiem GATT od 1967 roku, a WTO od 1995 roku. Dzięki członkostwu w tej organizacji dostęp do rynków zagranicznych jest pewniejszy i zmniejsza ryzyko zawierania transakcji handlowych. Długofalowym celem Światowej Organizacji Handlu jest obalenie wszelkich barier w handlu międzynarodowym do 2020 roku58. Polska polityka handlowa jest głównie podporządkowana wspólnej polityce handlowej Unii Europejskiej.

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) powstała w 1960 roku na mocy Konwencji o Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju podpisanej przez 20 państw. Obecnie skupia 31 wysoko rozwiniętych i demokratycznych państw. Polska przystąpiła do tej organizacji w 1996 roku59. Przyjęcie Polski do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju było sygnałem, że gospodarka polska staje się coraz bardziej stabilna i wiarygodna. Główne cele OECD to dążenie do osiągnięcia jak najwyższego wzrostu gospodarczego, zatrudnienia i stopy życiowej państw członkowskich, przy utrzymaniu stabilności finansowej, przyczynienie się do rozwoju państw niezrzeszonych oraz do rozwoju handlu międzynarodowego bez jakiejkolwiek dyskryminacji60.

Wszystkie te organizacje wciąż dokonują ocen i wysuwają propozycje reform w różnych sektorach gospodarki oraz pełnią funkcje doradcze w zakresie realizacji kierunków polityki gospodarczej przez kraje członkowskie.

3. Polska w Unii Europejskiej - gospodarka

Unia Europejska pierwotnie była organizacją nastawioną przede wszystkim na współpracę gospodarczą. W 1952 roku powstała Europejska Wspólnota Węgla i Stali. Zrzeszała Niemcy, Francję, Belgię, Holandię, Luksemburg oraz Włochy. Z biegiem lat integracja europejska rozwijała się i w końcu na mocy Traktatu z Maastricht 1 listopada 1993 roku powstała Unia Europejska (UE). Jest to gospodarczo - polityczny związek demokratycznych państw europejskich. Integracja europejska jest najbardziej zaawansowanym w świecie tego rodzaju procesem i zjawiskiem. Następuje ona na kontynencie europejskim, na który przypada 2,1% ogólnej powierzchni kuli ziemskiej oraz 7% powierzchni lądów. W Europie zamieszkuje ponad 729 mln ludności (12,2% ludności świata). Dzięki wysokiemu poziomowi materialnej i duchowej cywilizacji Europa wytwarza około 40% produktu światowego61. Teorie integracyjne wychodzą z założenia, że jest to efekt procesów gospodarowania, w ramach gospodarki kapitalistycznej i oddziaływania praw i sił rynku. Oddziaływanie czynnika politycznego również jest uwzględniane62.

Polska przystąpiła do Unii Europejskiej 1 maja 2004 roku. wraz z Estonią, Litwą, Łotwą, Czechami, Słowacją, Węgrami, Słowenią, Maltą oraz Cyprem. W 2010 roku minęło 6 lat odkąd Polska jest w UE. W latach 2004-2006 przyznano nam 12 mld euro (jeszcze wydajemy), a w ramach tzw. perspektywy 2007-2013 Polska może dostać 68 mld euro. Konieczne jest zachowanie wymaganych procedur i zapewnienie krajowego współfinansowania. Wykorzystanie (absorpcja) środków unijnych jest więc dobrą szkołą dla administracji publicznej. W sumie po pięciu latach (2009) bilans okazuje się dla nas wyjątkowo korzystny: wpłaciliśmy do budżetu w sumie 12,7 mld euro, a otrzymaliśmy z niego ok. 26,6 mld.63 Polska wiele zyskała z członkowstwa w Unii Europejskiej.

3.1. Fundusze unijne jako szansa na rozwój sektora ekonomii społecznej oraz podniesienia konkurencyjności naszej gospodarki

Dzięki członkowstwu w Unii Europejskiej Polska może ubiegać się o liczne fundusze, które są szansą na rozwój sektora ekonomii społecznej. Pomoc finansowa z UE zapewnia podniesienie konkurencyjności naszej gospodarki. Z takich form wsparcia mogą korzystać sektor biznesowy, publiczny oraz organizacje non-profit64. Środki unijne powodują szybki rozwój zarówno gospodarki i infrastruktury Polski, jak i rozwój obywateli korzystających z tej pomocy.

Gmina Sulejów, w której mieszkam, już od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej zaczęła się starać o unijne środki finansowe. Do roku 2010 gmina Sulejów pozyskała i doskonale wykorzystała około 21 mln zł. Wśród funduszy unijnych pozyskiwanych na realizację projektów w tej gminie wymienić należy: Europejski Fundusz Społeczny (w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki), Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego oraz Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Polska bierze udział w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka. Celem jest, aby Polska w roku 2013 dołączyła do grona państw, których gospodarki uznawane są za gospodarki oparte na wiedzy. Ministerstwo Gospodarki odpowiada za realizację czterech Priorytetów: Kapitał dla Innowacji, Inwestycje w Innowacje Przedsięwzięcia, Dyfuzja Innowacyjności oraz Polska Gospodarka na Rynku Międzynarodowym. Kapitał dla Innowacyjności zawiera nowe instrumenty dla przedsiębiorców na wstępnych etapach rozwoju oraz dla osób, które zamierzają inwestować w przedsięwzięcia innowacyjne. Inwestycje w Innowacyjne Przedsięwzięcia posiadają budżet ponad 3 mln euro, które są przeznaczone głównie na wsparcie działań o charakterze inwestycyjnym. Dyfuzja Innowacyjności zawiera sprawdzone instrumenty taki jak parki technologiczne, inkubatory oraz parki przemysłowe. Powstają też w ramach tego Priorytetu nowe instrumenty jak np. grona przedsiębiorczości. Polska Gospodarka na Rynku Międzynarodowym jest ściśle powiązany z innymi działaniami ministra gospodarki (m.in. z przygotowaną strategią promocji polskiej gospodarki oraz pracami ustawowymi nad powołaniem Polskiej Agencji Handlu i Inwestycji.

W latach 2007-2013 w ramach Narodowej Strategii Spójności są realizowane Regionalne Programy Operacyjne (RPO) zarządzane przez samorządy poszczególnych województw (na realizację przeznaczono około 16 mld euro). W ramach RPO można wyróżnić takie działania jak np. inwestycje w infrastrukturę lokalną, rozwój turystyki i funkcji rekreacyjnej obszarów wiejskich, promowanie regionalnego produktu i usług, lokalna infrastruktura społeczna, społeczeństwo informacyjne, ochrona dziedzictwa kulturowego, wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich oraz ochrona przeciwpowodziowa65. Ponadto przewiduje się wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw66.


3.2. Polska droga do przyjęcia unijnej waluty - euro

Euro pełni rolę pieniądza globalnego i międzynarodowego. Waluta międzynarodowa jest walutą danego obszaru walutowego i funkcjonuje w rozliczeniach z tytułu międzynarodowej wymiany gospodarczej na rynkach finansowych oraz w systemach banków centralnych różnych państw. Jest to waluta pełniąca funkcję pieniądza w skali światowej, waluta stosowana jest przez rezydentów innych krajów niż rezydenci państwa emitenta waluty67. Ostateczna decyzja o utworzeniu wspólnej waluty Unii Europejskiej zapadła w ramach traktatu z Maastricht, który powoływał do życia Unię Gospodarczą i Walutową. W grudniu 1995 r. w Madrycie wspólnej walucie nadano nazwę euro. Ustanowiono też system TARGET - system automatycznych przeliczeń walut narodowych na euro. 1 stycznia 1999 nastąpiła inauguracja euro w transakcjach bezgotówkowych w 11 krajach (bez Grecji), a od 1 stycznia 2002 roku wprowadzono tę walutę w formie gotówkowej w dwunastu państwach UE (oprócz Wielkiej Brytanii, Szwecji i Danii). 1 lipca 2002 roku ostatecznie wycofano z obiegu waluty narodowe 12 państw, które przystąpiły do strefy euro. Rozszerzenie strefy euro nastąpiło trzykrotnie: 1 stycznia 2007 roku przez euro został zastąpiony tolar słoweński, 1 stycznia 2008 roku funt cypryjski i lira maltańska, a 1 stycznia 2009 roku korona słowacka. Waluta euro używana jest także w 11 krajach i terytoriach nienależących do UE (Watykanie, Monako, San Marino, Andorze, Kosowie, Czarnogórze) oraz we francuskich posiadłościach na Atlantyku i Oceanie Indyjskim oraz w brytyjskich bazach wojskowych na Cyprze68. Szacuje się, że wprowadzenie euro i idea wspólnego rynku znacznie zwiększą europejskie PKB (odpowiednio o 4,5 % i 5,5% w ciągu dziesięciu lat). Realizacja tych projektów dynamizuje wzrost i zmniejsza bezrobocie69.

Polska przystępując do Unii Europejskiej w 2004 roku zobowiązała się, że gdy spełni odpowiednie warunku zamieni złotówki na euro. Kwestia ta wzbudza w Polsce wiele dyskusji i emocji. W zeszłym roku premier Donald Tusk zapowiedział, że rząd chciałby widzieć euro w naszych portfelach w 2012 roku, choć podkreśla, że sprawa jest do ekonomicznych i politycznych negocjacji. Rok 2012 jest mało realny ze względu na kryzys oraz brak krajowych sojuszników na wprowadzenie nowej waluty. Panuje pogląd, że aby przyjąć euro należy zmienić odpowiednie normy w konstytucji (w finale dostosowanie prawa wewnętrznego do unijnego jest konieczne). Należy skupić się na ustaleniu warunków na jakich Polska wejdzie do ERM II. Naszym atutem jest relatywnie dobra sytuacja gospodarcza kraju70. Aby Polska wprowadziła euro musi spełnić wszystkie kryteria z Maastricht (tzw. kryteria konwergencji). Kryteria te dzieli się na dwie grupy: kryteria monetarne i fiskalne71. Kryteria monetarne obejmują ograniczenia dotyczące stopy procentowej i stopy inflacji, czyli dwóch instrumentów wpływających na ilość pieniądza na rynku. Średnia stopa inflacji nie może być wyższa o więcej niż 1,5 pkt procentowego od średniej stopy inflacji w trzech krajach UE o najniższej inflacji. Średnie nominalne długoterminowe stopy procentowe nie będą wyższe niż 2 pkt od poziomu wyznaczonego przez średnią stóp procentowych w trzech krajach Unii o najniższe inflacji. Kryteria fiskalne dotyczą deficytu budżetowego oraz długu publicznego. Deficyt budżetowy w roku poprzedzającym akcesję mierzony w cenach rynkowych nie może przekraczać 3 proc. PKB. Dług publiczny nie może być większy niż 60 proc. PKB. Przez 2 lata kurs narodowej waluty będzie stabilny i utrzymywany w paśmie wahań plus/minus 15 proc. od przyjętego parytetu. Dodatkowo krajowe ustawodawstwo musi być zgodne z unijnym, a bank centralny w pełni niezależny od innych instytucji państwowych72.

Przystąpienie do strefy euro uważa się w Polsce za zwieńczenie procesu integracji europejskiej. Do podstawowych korzyści z tym związanych należy przejrzystość cen, która wymusi większą konkurencję, a dzięki wzmożonemu współzawodnictwu firm ceny będą niższe i powinny rosnąć wolniej. Już teraz ponad 60 proc. polskiej wymiany dóbr i usług przypada na kraje strefy euro. Po przyjęciu euro nastąpi spadek kosztów transakcyjnych (przeliczeń), w tym kosztów zabezpieczeń przed ryzykiem walutowym, bo odpadną skutki wahań kursowych. Pewniejszy zatem stanie się rachunek ekonomiczny, co powinno szerszym strumieniem skierować do nas inwestycje bezpośrednie i jeszcze bardziej pobudzić handel zagraniczny z krajami Eurolandu. Ekonomiści nie mają wątpliwości, że bilans kosztów i korzyści przemawia na rzecz wejścia do strefy euro.

3.3. Perspektywy rozwoju gospodarczego Polski do roku 2020 w kontekście członkostwa w Unii Europejskiej

Dzięki członkostwu w Unii Europejskiej Polska ma dostęp do całego rynku europejskiego. Powszechność standardów wspólnotowych ułatwia handel. Konsumenci odnoszą korzyści, bo otwarte są przed nimi znacznie poszerzone możliwości wyboru. Zniknęły ostatnie bariery rynku kapitałowego. Liczne badania pokazują skalę wpływu rozszerzenia na dynamikę wzrostu, większą w państwach przystępujących, relatywnie mniejszą w gospodarkach obecnych członków Unii. Będzie to przede wszystkim wynikiem wzrostu konkurencji i przepływów inwestycyjnych, zarówno wewnątrz Unii, jak i spoza niej. Polacy stanowią połowę nowych obywateli Unii, a polska gospodarka połowę nowego potencjału ekonomicznego. Nasze wejście do Unii oznaczało lepszą ochronę praw własności, przestrzeganie wspólnotowych zasad polityki konkurencji, otwarcie rynków kapitałowych oraz bardziej liberalne i przyjazne środowisko dla przedsiębiorców. Realizacja strategicznego celu Polski, jakim jest przystąpienie do strefy euro w niezbyt odległej przyszłości, będzie sprzyjać stabilizacji ekonomicznej i eliminacji ryzyka kursowego. Polskie możliwości rozwojowe będą współtworzone przez skłonność innych państw członkowskich, także na poziomie wspólnotowym, do kontynuowania reform i radykalnych wysiłków na rzecz budowania konkurencyjności i podstaw dla długookresowego wzrostu w Europie. Ostatni kryzys gospodarczy spowodował zwolnienie gospodarki i wzrost inflacji. Kolejnym bezpośrednim skutkiem kryzysu jest zubożenie społeczeństwa. Jest to wynik rosnących cen, spadku średniej stawki krajowej oraz wzrostu podatków. Już teraz rząd zapowiada, że podatek VAT wzrośnie. Dziura budżetowa natomiast może znacznie przekroczyć wielkość akceptowaną przez Unię Europejską. W odpowiedzi na światowy kryzys finansowy UE uznała konieczność przebudowy światowego systemu finansowego. Reforma musi być całościowa, zakładać silniejszy nadzór międzynarodowy, globalny "system wczesnego ostrzegania" przed kryzysem i ogólnoświatowe standardy regulacyjne, które zapewniałby przejrzystość i odpowiedzialność. Członkowstwo Polski w UE przyczyniło się do utrzymania dodatniego wzrostu gospodarczego w naszym kraju nie tylko ze względu na napływ środków z funduszy unijnych, ale również ze względu na samo członkowstwo Polski we Wspólnocie, dzięki któremu zniesione zostały wszelkie ograniczenia instytucjonalne w handlu pomiędzy poszczególnymi krajami członkowskimi. W czasie kryzysu niskie bariery w handlu pomiędzy Polską a naszymi zachodnimi partnerami handlowymi przy jednoczesnym osłabieniu kursu złotego względem euro, przyczyniającym się do poprawy konkurencyjności polskich eksporterów w krajach strefy euro, znacząco ograniczyły spadek eksportu, co z kolei złożyło się na dodatni wzrost gospodarczy w Polsce. Warto pamiętać, że popyt krajowy w Polsce w ujęciu realnym w 2009 r. zmniejszył się wobec 2008 r. zaledwie o 0,9%.

W ostatnim czasie dużo mówi się o sytuacji w Grecji. Wraz z nasilaniem się greckiego kryzysu powszechnie przyjęło się uważać, że korzenie problemu tkwią w samym projekcie wspólnej europejskiej waluty. W rzeczywistości jest jeszcze gorzej. Grecki kryzys dotyka samej podstawy, na której przez ostatnie 60 lat budowano europejską jedność. Zagraża nie tylko euro, ale całemu gmachowi Unii Europejskiej. Zgodnie z porozumieniem strefa euro ma zapewnić do 2012 r. 80 mld euro pomocy dla greckiego budżetu. Dodatkowe 30 mld kredytu zgodnie z wcześniejszymi zobowiązaniami ma zostać wypłacone jeszcze w tym roku. W zamian Grecja zobowiązała się do ambitnego programu reform i cięć budżetowych, który zakłada ograniczenie deficytu poniżej 3 proc. PKB do roku 2014. W sektorze publicznym i emerytalnym zniesione zostaną trzynastki i czternastki, wzrosną również podatki.

W dobie ostatnich wydarzeń w Polsce związanych z powodzią nasz rząd zwrócił się do Unii Europejskiej o pomoc. Natychmiast uruchomiony został unijny mechanizm obrony cywilnej, który zbiera zamówienia i koordynuje pomoc oferowaną przez kraje w razie kryzysu. Komisja Europejska poinformowała także, że jest gotowa uruchomić specjalną pomoc finansową do usuwania skutków powodzi, jeśli Polska o takową poprosi.

Trudno przewidywać perspektywy rozwoju gospodarczego Polski do roku 2020 w kontekście członkostwa w Unii Europejskiej w obecnej sytuacji. Z dnia na dzień zachodzą nowe okoliczności wpływające na sytuację międzynarodową i pozycję Polski w tym układzie. Według Banku Światowego Polska w porę zareagowała na kryzys finansowy. Polska weszła w kryzys z bardziej zrównoważoną sytuacją makroekonomiczną niż inne kraje regionu, stosowała płynny kurs walutowy, a jej gospodarka jest bardziej zróżnicowana i mniej otwarta niż pozostałe w regionie. Także odpowiedź polskich władz na kryzys była szybka i adekwatna. Bank Światowy przewiduje, że polski PKB wzrośnie w tym roku od 2,5 do 3 proc. Jednak w 2010 roku wciąż będzie rosło bezrobocie, które ma szansę spadać dopiero od 2011 roku. Jeżeli chodzi o projekcje KE dla Polski na rok 2010, to można oceniać, że pomimo znacznego obszaru niepewności co do tempa wychodzenia gospodarek europejskich z kryzysu, a tym samym co do tempa ożywienia popytu importowego na kluczowych dla Polski rynkach eksportowych, prezentowane tam przewidywania co do wzrostu PKB, a także wolumenu obrotów handlowych (towarami i usługami) są nazbyt zachowawcze.

Istotny wpływ na rozwój polskiej gospodarki ma również organizacja Mistrzostw Europy w piłce nożnej Euro 2012 wspólnie z Ukrainą. W 2012 roku Polskę odwiedzi 21,4 mln turystów, przygotowanie Euro 2012 oznaczać będzie ponad 100 tys. nowych miejsc pracy, przyspieszenie tempa nakładów na środki trwałe oraz większy napływ inwestycji zagranicznych - to prognoza wpływu organizacji Euro 2012 na rozwój polskiej gospodarki według Ministerstwa Gospodarki.

Polska gospodarka jest stabilna i do roku 2020 na pewno będzie równomiernie się rozwijać. Unia Europejska w dalszym ciągu zapewniać będzie Polsce fundusze pomagające w rozwoju. Do Polski trafiło ponad 29,5 mld euro z budżetu UE. W tym czasie nasze składki przekazane do Unii wyniosły 13,4 mld euro. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego szacuje, że dzięki funduszom unijnym tempo wzrostu PKB w ostatnich latach było wyższe o 0,6-0,9 pkt procentowych, niż gdybyśmy do Unii nie weszli. Z danych Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej wynika, że w 2003 roku PKB Polski wynosił 43 proc. średniej unijnej, a w 2008 roku już 51 proc.

Zakończenie

Polityka współpracy gospodarczej w latach 2005-2009 stanowiła udany element polityki gospodarczej i zagranicznej Polski. Zarówno aktywność w wymianie handlowej, jak i udział w organizacjach międzynarodowych przyniosły wiele korzyści.

Członkowstwo Polski w Unii Europejskiej korzystnie wpłynęło na handel i współpracę gospodarczą RP z innymi państwami. Polska gospodarka z powodzeniem radzi sobie w warunkach silnej konkurencji panującej na rynku UE.

Pomimo kryzysu finansowego i jego skutków dla sytuacji gospodarki światowej, Polska odnotowuje dobre wyniki makroekonomiczne, które sprzyjają rozwojowi stosunków gospodarczych z zagranicą.

Dobra polityka współpracy gospodarczej z zagranicą sprawia, że Polska wykazuje znaczącą aktywność na arenie międzynarodowej i z biegiem lat staje się istotnym partnerem w wymianie handlowej. Pozytywne prognozy na następne lata zapowiadają wzrost gospodarczy oraz, co za tym idzie, wzrost stopy życiowej polskich obywateli.


Wymiana handlowa z zagranicą, a zwłaszcza z Niemcami, Rosją i Stanami Zjednoczonymi o których wspomniałam w mojej pracy, rozwija się z roku na rok. Dużą zasługę odgrywa w tym polski rząd, który stawia na gospodarkę i wspiera przedsiębiorczość.

Umacnianie Polski w świecie zwiększa szanse na skuteczne działania na rzecz rozwoju dobrosąsiedzkich stosunków z Rosją, modernizacji Ukrainy oraz wspieranie prób transformacji demokratycznej na Białorusi. Obecna polityka współpracy gospodarczej daje nadzieję na to, że nasz kraj stanie się znaczącym graczem na arenie międzynarodowej.

Bibliografia

Książki i druki zwarte:

  1. Bożyk P., Mijala J., Integracja ekonomiczna, Warszawa 2003.
  2. Budnikowski A., Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Warszawa 2006.
  3. Bukowski S. I., Strefa euro, Warszawa 2007.
  4. Ćwikliński H., Polityka gospodarcza, Gdańsk 2004.
  5. Głuchowski J., Międzynarodowe stosunki finansowe, Warszawa 1997.
  6. Kołodko G. W., Wędrujący świat, Warszawa 2008.
  7. Klawe A. J., Makać A., Zarys międzynarodowych stosunków ekonomicznych, Warszawa 1987.
  8. Malendowski W., Euroregiony: polski krok do integracji, Wrocław 2000.
  9. Markowski K., Rola państwa w gospodarce rynkowej, Warszawa 1992.
  10. Misala J., Współczesne teorie wymiany międzynarodowej i zagranicznej polityki ekonomicznej, Warszawa 2003.
  11. Rymarczyk J., Protekcjonistyczne i liberalne tendencje w polityce handlowej Wspólnoty Europejskiej, Warszawa 1996.
  12. Stiglitz J., Globalizacja, Warszawa 2007.
  13. Szymańska A., Fundusze UE 2007-2013 dla mikro, małych i średnich firm, Warszawa 2008.
  14. Szymańska A., Fundusze unijne i europejskie 2007-2013 dla samorządu terytorialnego, Warszawa 2008.
  15. Temperton P.(red.), Euro: wspólna waluta, Warszawa 2001.
  16. Winiarski B.(red.), Polityka gospodarcza, Warszawa 1999.

Artykuły i rozdziały w pracach zborowych:

  1. Cichocki B., Stosunki Polski z Rosją, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2009.
  2. Eberhardt A., Stosunki Polski z Rosją, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2006.
  3. Eberhardt A., Stosunki Polski z Rosją, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2007.
  4. Grzeszak A., Bilans pięciolatki, "Polityka" 25 kwietnia 2009, nr 17.
  5. Haliżak E., Integracja Europejska, [w:] Stosunki międzynarodowe: geneza, struktura, dynamika, pod red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Warszawa 2006.
  6. Jaskułowski T., Stosunki Polski z Niemcami, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2006.
  7. Kohtamäki N., Stosunki Polski z Niemcami, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2009.
  8. Małecki P., Stanek P., Gospodarka światowa wobec kryzysu globalnego, [w:] Gospodarka światowa w warunkach globalizacji i regionalizacji rynków, pod red. S. Miklaszewski, E. Molendowski, Warszawa 2009.
  9. Michalski A., Stosunki Polski ze Stanami Zjednoczonymi, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2006.
  10. Pisarski M., Stosunki Polski ze Stanami Zjednoczonymi, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2007.
  11. Popiuk-Rysińska I., Instytucje międzynarodowe, [w:] Stosunki międzynarodowe: geneza, struktura, dynamika, pod red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Warszawa 2006.
  12. Smoczyński W., Eurorozterki, "Polityka" 24 stycznia 2009, nr 4.
  13. Styczek J., Stosunki Polski z Niemcami, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2007.
  14. Tarnowski P., Orzeł czy euro?, "Polityka" 25 kwietnia 2009, nr 17.
  15. Walewska D., Matura w OECD, "Rzeczpospolita" 23-24 listopada 1996.
  16. Wiśniewski B., Stosunki Polski ze Stanami Zjednoczonymi, "Rocznik Polskiej Polityki Zagranicznej" 2009.
  17. Zieliński T., Polska na drodze do OECD, "Rynki Zagraniczne" 1996, nr 25.
  18. Żukrowska K., Przygotowanie Polski do Unii Gospodarczo-Walutowej, [w:] Polska w organizacjach międzynarodowych, pod. red. S. Parzymies, I. Popiuk-Rysińska, Warszawa 2002.

Strony internetowe:

  1. www.euroregion.olza.pl
  2. www.euroregion-silesia.pl
  3. www.euroregion-snb.pl
  4. www.euroregion-viadrina.pl
  5. www.funduszeonline.pl
  6. www.karpacki.pl
  7. www.msz.gov.pl
  8. www.pomerania.org.pl
  9. www.stat.gov.pl
  10. www.wto.org
  11. www.wyborcza.pl

1Por. A. J. Klawe, A. Makać, Zarys międzynarodowych stosunków ekonomicznych, Warszawa 1987, s. 404.
2Por. K. Markowski, Rola państwa w gospodarce rynkowej, Warszawa 1992, s. 43-44.
3B. Winiarski (red.), Polityka gospodarcza, Warszawa 1999, s. 527.
4Por. J. Rymarczyk, Protekcjonistyczne i liberalne tendencje w polityce handlowej Wspólnoty Europejskiej, Warszawa 1996, s. 9.
5B. Winiarski (red.), Polityka..., s. 529.
6A. Budnikowski, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Warszawa 2006, s.167-170.
7B. Winiarski (red.), Polityka..., s. 531-541.
8A. Budnikowski, Międzynarodowe..., s. 366.
9Zob. J. Stiglitz, Globalizacja, Warszawa 2007.
10P. Małecki, P. Stanek, Gospodarka światowa wobec kryzysu globalnego, [w:] Gospodarka światowa w warunkach globalizacji i regionalizacji rynków, pod red. S. Miklaszewski, E. Molendowski, Warszawa 2009, s. 76-77.
11G. W. Kołodko, Wędrujący świat, Warszawa 2008, s.211.
12I. Popiuk-Rysińska, Instytucje międzynarodowe, [w:] Stosunki międzynarodowe: geneza, struktura, dynamika, pod red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Warszawa 2006, s.358.
13Zob. http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm.
14Zob. http://wyborcza.biz/biznes/1,101562,7807975,Bank_Swiatowy__kraje_rozwijajace_sie_beda_mialy_ wiecej.html z 03.06.2010.
15B. Winiarski (red.), Polityka gospodarcza, Warszawa 1999, s.615-619.
16W. Malendowski, Euroregiony: polski krok do integracji, Wrocław 2000, s.100-101.
17Zob. http://www.pomerania.org.pl/fundusze.php z 03.06.2010.
18W. Malendowski, Euroregiony..., s.94-96.
19Zob. http://www.euroregion-snb.pl/ue2009/index.php?dzial=dzial z 03.06.2010.
20W. Malendowski, Euroregiony..., s.97.
21Zob. http://www.euroregion-viadrina.pl/historia.php z 03.06.2010.
22W. Malendowski, Euroregiony..., s.116-119.
23Zob. http://www.karpacki.pl/euroregion-fundusze_unijne-phare-42.html z 03.06.2010.
24W. Malendowski, Euroregiony..., s.132-133.
25Zob. http://www.euroregion.olza.pl/index2/index.php z 03.06.2010.
26W. Malendowski, Euroregiony..., s.135-137.
27Zob. http://www.euroregion-silesia.pl/informacje/info.php z 03.06.2010.
28W. Malendowski, Euroregiony..., s.153-155.
29Zob. www.stat.gov.pl/dane_spol-gosp/ceny_handel_uslugi/index.htm.
30T. Jaskułowski, Stosunki Polski z Niemcami, "RPPZ" 2006, s.90-94.
31J. Styczek, Stosunki Polski z Niemcami, "RPPZ" 2007, s.101-102.
32N. Kohtamäki, Stosunki Polski z Niemcami, "RPPZ" 2009, s.103-106.
33Zob. Informator ekonomiczny o krajach świata. Niemcy, www.msz.gov.pl/files/Informator%20 ekonomiczny%20-%20pdf/Niemcy/Niemcy%2004.pdf z 03.06.2010 r.
34Chodziło o przedłużające się procedury wydawania rosyjskich świadectw weterynaryjnych dla przedsiębiorstw z nowych państw członkowskich Unii Europejskiej. Rosyjskie służby weterynaryjne musiały przeprowadzić kontrole w polskich mleczarniach, fermach drobiu oraz przetwórniach mięsa i ryb ubiegających się o dopuszczenie na rynek rosyjski.
35A. Eberhardt, Stosunki Polski z Rosją, "RPPZ" 2006, s.124-127.
36A. Eberhardt, Stosunki Polski z Rosją, "RPPZ" 2007, s.140-143.
37B. Cichocki, Stosunki Polski z Rosją, "RPPZ" 2009, s.124-129.
38Informator ekonomiczny o krajach świata. Rosja, http://www.msz.gov.pl/files/Informator %20ekonomiczny%20-%20pdf/Rosja/Rosja%2004.pdf z 03.06.2010 r.
39A. Michalski, Stosunki Polski ze Stanami Zjednoczonymi, "RPPZ" 2006, s.84-85.
40M. Pisarski, Stosunki Polski ze Stanami Zjednoczonymi, "RPPZ" 2007, s.87-90.
41B. Wiśniewski, Stosunki Polski ze Stanami Zjednoczonymi, "RPPZ" 2009, s.82-85.
42Informator ekonomiczny o krajach świata. Stany Zjednoczone, www.msz.gov.pl/files/Informator%20 ekonomiczny%20-%20pdf/Stany%20Zjednoczone/Stany%20Zjednoczone %2004.pdf z 03.06.2010 r.
43T. Jaskułowski, Stosunki..., "RPPZ" 2006, s.90-94.
44J. Styczek, Stosunki..., "RPPZ" 2007, s.101-102.
45Zob. Informator ekonomiczny o krajach świata. Niemcy, www.msz.gov.pl/files/Informator%20 ekonomiczny%20-%20pdf/Niemcy/Niemcy%2004.pdf z 03.06.2010 r.
46N. Kohtamäki, Stosunki..., "RPPZ" 2009, s.103-106.
47Informator ekonomiczny o krajach świata. Niemcy, www.msz.gov.pl/files/Informator%20 ekonomiczny%20-%20pdf/Niemcy/Niemcy%2004.pdf z 03.06.2010 r.
48A. Eberhardt, Stosunki..., "RPPZ" 2006, s.124-127.
49A. Eberhardt, Stosunki..., "RPPZ" 2007, s.140-143.
50B. Cichocki, Stosunki..., "RPPZ" 2009, s.124-129.
51Informator ekonomiczny o krajach świata. Rosja, http://www.msz.gov.pl/files/Informator %20ekonomiczny%20-%20pdf/Rosja/Rosja%2004.pdf z 03.06.2010 r.
52A. Michalski, Stosunki..., "RPPZ" 2006, s.84-85.
53M. Pisarski, Stosunki..., "RPPZ" 2007, s.87-90.
54B. Wiśniewski, Stosunki..., "RPPZ" 2009, s.82-85.
55Informator ekonomiczny o krajach świata. Stany Zjednoczone, www.msz.gov.pl/files/Informator%20 ekonomiczny%20-%20pdf/Stany%20Zjednoczone/Stany%20Zjednoczone%2004.pdf z 03.06.2010 r.
56J. Głuchowski, Międzynarodowe stosunki finansowe, Warszawa 1997, s.26-27.
57H. Ćwikliński, Polityka gospodarcza, Gdańsk 2004, s.305-308.
58Czy dojdzie do wielkiego otwarcia rynków?, "Rynki Zagraniczne" 1996, nr 30, s.3.
59D. Walewska, Matura w OECD, "Rzeczpospolita" 23-24 listopada 1996, s.7.
60T. Zieliński, Polska na drodze do OECD, "Rynki Zagraniczne" 1996, nr 25, s.3.
61 E. Haliżak, Integracja Europejska, [w:] Stosunki międzynarodowe: geneza, struktura, dynamika, pod red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Warszawa 2006, s.482-507.
62P. Bożyk, J. Misala, Integracja ekonomiczna, Warszawa 2003; J. Misala, Współczesne teorie wymiany międzynarodowej i zagranicznej polityki ekonomicznej, Warszawa 2003.
63A. Grzeszak, Bilans pięciolatki, "Polityka" 25 kwietnia 2009, nr 17, s.7-9.
64http://www.funduszeonline.pl/2393.dhtml.
65A. Szymańska, Fundusze unijne i europejskie 2007-2013 dla samorządu terytorialnego, Warszawa 2008, s.77-87.
66Zob. A. Szymańska, Fundusze UE 2007-2013 dla mikro, małych i średnich firm, Warszawa 2008.
67S. I. Bukowski, Strefa euro, Warszawa 2007, s.74.
68W. Smoczyński, Eurorozterki, "Polityka" 24 stycznia 2009, nr 4, s.45-47.
69P. Temperton (red.), Euro: wspólna waluta, Warszawa 2001, s.8-9.
70P. Tarnowski, Orzeł czy euro?, "Polityka" z 25.04.2009, nr 17, s.23-24.
71Kryteria konwergencji są podane w Traktacie o Unii Europejskiej, artykuł 109j (art. 121 w wersji skonsolidowanej Traktatu Amsterdamskiego).
72K. Żukrowska, Przygotowanie Polski do Unii Gospodarczo-Walutowej, [w:] Polska w organizacjach międzynarodowych, pod. red. S. Parzymies, I. Popiuk-Rysińska, Warszawa 2002, s.257-268.