Polska polityka współpracy gospodarczej w latach 2005-2009

Wstęp

Polityka współpracy gospodarczej z zagranicą stanowi istotny element polityki gospodarczej. Polska w sposób umiejętny i zrównoważony prowadzi współpracę z innymi państwami.

Praca składa się z trzech rozdziałów. W pierwszym z nich opisuję politykę współpracy gospodarczej z zagranicą. Wymienione zostały cele i typy tej polityki oraz narzędzia regulacji międzynarodowych stosunków ekonomicznych. Rozdział ten przedstawia integrację międzynarodową w dziedzinie gospodarczej. Pozwoliłam też sobie przedstawić wybrane euroregiony jako nową formę współpracy europejskiej.

Drugi rozdział przedstawia współpracę gospodarczą Polski z wybranymi państwami w latach 2005-2009. W pierwszej części opisana została aktywność Polski we współpracy z Niemcami, Rosją i Stanami Zjednoczonymi (polski eksport i inwestycje w tych państwach). Druga część to analiza aktywności tych państw w wymianie z Polską - import towarów z Niemiec, Rosji i Stanów Zjednoczonych oraz inwestycje tychże państw w RP.

W trzecim rozdziale ukazana została Polska w Unii Europejskiej. Opisany został wpływ funduszy unijnych na rozwój sektora ekonomii społecznej oraz podniesienie konkurencyjności naszej gospodarki. Została też omówiona polska droga do wspólnej waluty UE - euro. W ostatniej części tego rozdziału podjęłam próbę przedstawienia perspektywy rozwoju gospodarczego Polski do roku 2020 w kontekście członkostwa w Unii Europejskiej. Próba ta okazuje się trudna biorąc pod uwagę wciąż zmieniającą się sytuację międzynarodową, zarówno polityczną, jak i gospodarczą.

Główne źródła informacji podczas pisania pracy stanowiły artykuły z Gazety Wyborczej, Rzeczpospolitej, Polityki oraz Roczników Polskiej Polityki Zagranicznej z ostatnich kilku lat. Wiele informacji zaczerpniętych zostało z literatury przedmiotu poświęconej tematyce polityki gospodarczej. Należy też wspomnieć o źródłach internetowych, które są bogatym źródłem wiedzy dla omawianej tematyki.

1. Pojęcie polityki współpracy gospodarczej z zagranicą

Polityka współpracy gospodarczej z zagranicą polega na świadomym oddziaływaniu państwa na stosunki gospodarcze z innymi państwami. Państwo wytycza cele oraz narzędzia stosowane do osiągnięcia tych celów. Polityka współpracy z zagranicą może być realizowana m.in. pod postacią polityki konwencyjnej (polityka ta opiera się na porozumieniach z innymi krajami), polityki autonomicznej (kraj sam określa cele i narzędzia osiągnięcia tej polityki, jest samodzielny), polityki protekcyjnej lub polityki wolnego handlu.

1.1. Cele i typy polityki współpracy gospodarczej

Polityka współpracy gospodarczej polega na kształtowaniu warunków, kierunków, wielkości oraz struktury wszystkich rodzajów obrotów z zagranicą1. Polityka ta ma na celu zwiększenie udziału gospodarki narodowej m.in. w międzynarodowych obrotach handlowych, podziale pracy oraz poprawę bilansu płatniczego.

Cele polityki współpracy z zagranicą mogą mieć charakter długoterminowy (m.in. zmiana miejsca danego kraju w międzynarodowym podziale pracy czy zmiana struktury obrotów) oraz w tym samym czasie osiągalne zarówno w długim i krótkim okresie (np. zmiany w bilansie obrotów kapitałowych i poprawa bilansu płatniczego). W dłuższym okresie polityka współpracy z zagranicą wpływa na strukturę i tempo wzrostu gospodarczego, bywa pomocna w tłumieniu inflacji, w działaniach na rzecz ochrony środowiska oraz w walce z bezrobociem2. W ogólnej polityce ekonomicznej państwa ważny element stanowi wybór celów polityki współpracy gospodarczej z zagranicą3.

Polityka współpracy gospodarczej może być prowadzona samodzielnie lub na podstawie porozumienia z innymi krajami. Można podzielić ją na autonomiczną i konwencyjną.

Polityka autonomiczna polega na tym, że rząd danego państwa sam prowadzi działania w dziedzinie stosunków gospodarczych z otoczeniem. Jednostronne działania państwa podejmowane w celu ochrony rynku wewnętrznego przed konkurencją zagraniczną, działania wpływające na bilans płatniczy oraz działania regulujące eksport i import stanowią operacje przeprowadzane w ramach tej polityki. Polityka konwencyjna polega na międzynarodowej współpracy. Stosunki z zagranicą regulowane są na podstawie umów dwustronnych lub wielostronnych. Polityka ta realizowana jest, gdy kraj zawiera porozumienia regulujące wymianę z zagranicą i prowadzi politykę służącą realizacji zobowiązań wynikających z tych umów.

W polityce współpracy gospodarczej państwo może stosować założenia polityki protekcyjnej oraz polityki wolnego handlu4.

Polityka protekcyjna polega na szerokim wykorzystaniu roli państwa w stosunkach zagranicznych - w popieraniu eksportu, ochronie rodzimej produkcji i rynku wewnętrznego. Celem tej polityki jest zapewnienie danemu krajowi jak największych korzyści ekonomicznych z wymiany międzynarodowej. Przyjmuje się, że dzięki działaniom protekcyjnym możliwe jest zapewnienie w gospodarce odpowiedniej struktury produkcji, wysoki poziom zatrudnienia oraz rozwój gałęzi przemysłu przetwórczego5. Często wprowadzenie ograniczeń w wolnym handlu tłumaczy się m.in. koniecznością ochrony pracy krajowej przed tanią pracą zagraniczną, poprawy bilansu handlowego oraz relacji wymiennych.

Polityka wolnego handlu zakłada ograniczenie roli państwa oraz swobodną działalność przedsiębiorców, także w wymianie z zagranicą. Państwo ma być bierne w wymianie zagranicznej towarów, usług i czynników wytwórczych. W polityce tej nie stosuje się środków ułatwiających ekspansję na rynki zagraniczne oraz zostają usuwane wcześniej ustalone ograniczenia ilościowe, dewizowe i celne.

1.2.Narzędzia regulacji międzynarodowych stosunków ekonomicznych

Stosunki ekonomiczne z zagranicą można regulować poprzez narzędzia pośrednie (kurs walutowy) lub bezpośrednie (cła, narzędzia pozataryfowe).

Narzędzia pośrednie obejmują politykę kursu walutowego. Celem polityki kursu walutowego jest ustalenie jego optymalnego poziomu z punktu widzenia potrzeb gospodarki wewnętrznej i bilansu płatniczego. Kurs waluty krajowej wpływa na wysokość cen towarów w eksporcie i cen towarów z importu na rynku krajowym. Głównym narzędziem tej polityki jest zmiana kursu walutowego, która polega na jego podwyższeniu (rewaluacja) lub obniżeniu (dewaluacja). Państwo może wpływać na kurs walutowy również w sposób pośredni, oddziałując na popyt i podaż na rynku dewizowym przez interwencyjne zakupy lub sprzedaż przez bank centralny.

Narzędzia bezpośrednie to m.in. cła. Według kierunku ruchu towarów cła dzielą się na importowe (stosuje się w celu ochrony produkcji krajowej, ochrony poziomu cen wewnętrznych oraz w celach fiskalnych i jako środek poprawy bilansu płatniczego i handlowego), eksportowe (celem jest zachęcanie do przetwarzania surowców w kraju, powodują one wzrost cen produktów krajowych za granicą, mogą ograniczyć eksport danego kraju i pogorszyć jego bilans handlowy), tranzytowe (stosowane w formacjach przedkapitalistycznych i początkowym stadium rozwoju kapitalizmu, obecnie służą jako źródło dochodów dewizowych kraju tranzytowego, głównie przez pobieranie opłat za usługi transportowe). Podział według kryterium sposobu określania wysokości ceł: cła "ad valorem" - określane w % w stosunku do wartości towaru, cła specyficzne - ustalane w stosunku do ilości towarów, cła kombinowane - ustalane w zależności od wartości i ilości towarów. Zgodnie z podziałem według kryterium podmiotu ustalania cła dzieli się na autonomiczne - wprowadzane decyzją jednego kraju oraz umowne - określone w umowie z partnerami zagranicznymi. Według kryterium charakteru ekonomicznego cła mogą być fiskalne (stosowane wyłącznie w celu zapewnienia państwu odpowiednich dochodów), ochronne (mają na celu ochronę produkcji krajowej przed konkurencją zagraniczną) oraz ekspansywne (są odmianą ceł ochronnych, mających na celu utrzymanie wysokich cen na rynku wewnętrznym). Kryterium zróżnicowanego traktowania dzieli cła na dyskryminacyjne - ustalone na poziomie wyższym od ogólnie obowiązującego, antydumpingowe - stosowane w celu przeciwdziałania dumpingowi cenowemu zagranicznego partnera oraz retorsyjne - stosowane w celu skompensowania zagranicznych subsydiów6.

Do narzędzi bezpośrednich należą także bariery pozataryfowe, które oddziałują na handel z zagranicą przez podwyższanie ceny towaru importowanego. W dziedzinie importu do tych barier zaliczamy depozyty importowe (sumy pieniężne wpłacane na nieoprocentowany rachunek przez importera przed dokonaniem przywozu, które zwracane są po upływie określonego czasu), ustalanie cen minimalnych i maksymalnych, licencjonowanie obrotów (importerzy muszą uzyskać zgodę na przywóz towarów do państwa importera), dumping, klauzula największego uprzywilejowania (zobowiązanie, że kraj nie będzie w obrocie gorzej traktował towarów innego kraju, niż towarów własnych), ograniczenia dewizowe (zniesienie swobody obrotu dewizowego z zagranicą, a zwykle także kontrola obrotu dewizami w danym kraju), ograniczenia ilościowe, podatki importowe oraz opłaty wyrównawcze (podniesienie ceny towaru zagranicznego w celu jej zrównania z ceną na rynku wewnętrznym).

W dziedzinie eksportu są to cła eksportowe, subsydia eksportowe, podatki eksportowe oraz subwencje eksportowe - premie, ulgi i ułatwienia dla przedsiębiorstw krajowych w celu polepszenia eksportu ich towarów7.

1.3.Integracja międzynarodowa w dziedzinie gospodarczej

Już podczas II wojny światowej zapadła decyzja o utworzeniu organizacji zajmujących się gospodarką. Podczas konferencji w Bretton Woods, która odbyła się w 1944 roku, postanowiono utworzyć Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) i Bank Światowy. Organizacje te miały za zadanie koordynację współdziałania międzynarodowej wspólnoty w dziedzinie finansów międzynarodowych i pomocy gospodarczej. W 1948 roku zawarto Układ Ogólny w sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT). W połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku GATT przekształcił się w Światową Organizację Handlu (WTO)8.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy jest organizacją międzynarodową w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. Zajmuje się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Organizacja ta dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących.

Joseph Stiglitz w swej książce pt. Globalizacja dokonał wnikliwej analizy Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Stiglitz jest laureatem Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii w 2001 roku. Jest on znany z krytycznego spojrzenia na zarządzanie mechanizmem globalizacji, wolnorynkową ekonomię oraz międzynarodowe instytucje takie jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy, czy Bank Światowy9.

Pomoc MFW jest istotna dla krajów rozwijających się i transformujących swoje gospodarki, ponieważ nie byłyby w stanie same poradzić sobie z narastającymi problemami. Podczas kryzysu lat 2007-2009 MFW udzielił pożyczek sięgających łącznie około 50 miliardów dolarów. Wśród państw, którym udzielono pożyczki były m.in. Węgry, Ukraina, Białoruś, Pakistan i Łotwa10. Zdarza się, że w wyniku realizacji programu MFW kraj pozostawał równie ubogi jak wcześnie, ale z większymi długami i bogatszą elitą rządzącą.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy obecnie zrzesza 186 państw. Dyrektorem Zarządzającym MFW obecnie jest Dominique Strauss-Kahn z Francji. Siedziba MFW znajduje się w Waszyngtonie.


Newsletter



Wiadomość HTML?