Vilfredo Pareto - darwinizm społeczno-polityczny

Vilfredo Pareto (1848-1923) reprezentował włoską naukę socjologii i ekonomii. Znany jest z wykładu teorii elit. Do najgłośniejszych jego prac należy Traktat o socjologii ogólnej (1916).

Założeniem metodologicznym Pareto było stwierdzenie, iż próby logicznego i systematycznego wykładu rozwoju społeczeństwa, opierającego się na założeniu stopniowego osiągania coraz to wyższych form ustrojowych, skazane są na niepowodzenie. Społeczeństwa nie rozwijają się krocząc drogą postępu. Ich rozwój uzależniony jest od strategii politycznej, przyjmowanej przez aktualnie panującą elitę. Historia dostarcza wiele przekonujących dowodów, iż kolejne elity oddając władzę, powiększały jedynie "cmentarzysko" elit. Sens władzy polega na odpowiednim zastosowaniu ucisku i terroru. Cały aparat państwowy służy urzeczywistnianiu tych celów, a jedynie zmieniają się elity, narzucające konieczność stosowania bardziej lub mniej brutalnych form jej sprawowania. Zaklasyfikowanie określonej grupy ludzi do elity wskazuje, iż faktycznie grupy te piastują władzę, oczywiście do chwili przejęcia jej przez nową i kolejną elitę.

Vilfredo Pareto

Elastyczność elity sprowadza się do umiejętności wchłaniania najzdolniejszych jednostek przez sprawujących władzę. W sytuacji przeciwnej, znacznego odizolowania, ustanowienia hermetycznych barier awansu, odcięcia elity, traci ona więź ze społeczeństwem, sprzyjając powstawaniu nastrojów opozycyjnych. Wówczas zarysowują się dogodne warunki do przejęcia władzy przez nową elitę. Elita znajdująca się w opozycji, zazwyczaj odwołuje się do tradycyjnych haseł demokracji, równości czy sprawiedliwości, a przy znacznym poparciu społecznym zazwyczaj wygrywa walkę o władzę.

Uzyskanie władzy przez nową elitę nie oznacza, iż zamierza ona trzymać się haseł głoszonych uprzednio. Powraca zwykle do tradycyjnych metod ucisku i terroru. Historia z tego punktu widzenia jest powtarzaniem się procesów upadku i odnowy elit. Pereto wyszedł z założenia, iż człowiek działa nieracjonalnie, kierując się popędami i uczuciami. Przekonania człowieka nazywał derywacjami, a popędy determinujące zachowania ludzkie rezyduami. Gra tych w gruncie rzeczy emocji, nie mających wiele wspólnego z działaniem racjonalnym, dominuje w postępowaniu jednostki i grup społecznych. Rozwój procesu historycznego opiera się zatem na przewadze określonego stanu napięć psychicznych, prowokującego elity, a nawet masy, do działania, w rezultacie czego nowa elita dochodzi do władzy.

Walka e 1 i t nie może prowadzić do stałego postępu, a takie jest założenie właśnie większości doktryn politycznych. W praktyce oznacza ona ciągłe powracanie do tradycyjnych metod sprawowania władzy, opartych na terrorze i przemocy. Podkreślić należy, iż do poglądów Pareto nawiązywała czołówka włoskiego faszyzmu, upatrując tam źródła inspiracji. Dojście Mussoliniego do władzy tłumaczono zwycięstwem nowej elity, a Pareto został w szczególny sposób wyróżniony przez reżim faszystowski, otrzymując godność senatora.

Źródło: A. Sylwestrzak, Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 1994.

Newsletter



Wiadomość HTML?