Ewolucja suwerenności państwowej w dobie globalizacji

We współczesnym świecie państwo narodowe jest najważniejszą organizacją polityczną i podstawowym podmiotem stosunków międzynarodowych. Stanowi ono najszerszą najtrwalszą i najbardziej spójną wspólnotę społeczno-kulturową.

Jedną z najważniejszych cech organizacji państwowej, podkreślaną we wszystkich definicjach, jest suwerenność jej władzy, rozumiana w sensie for­malnym jako:

  • uznanie władzy państwowej za najwyższą i decydującą o swoim zakresie działania oraz o istnieniu i warunkach działania innych organizacji na danym obszarze (suwerenność wewnętrzna),
  • niezależność państwa od innych państw oraz innych podmiotów stosunków międzynarodowych w stopniu całkowitym lub przyjętym na podstawie do­browolnych uzgodnień międzynarodowych (suwerenność zewnętrzna). Suwerenność stanowi główną zasadę porządkującą system międzynarodowy.

Współczesnym wykładnikiem suwerenności formalnej na płaszczyźnie między­narodowej jest zapisana w Karcie Narodów Zjednoczonych zasada suwerennej równości państw-członków. Tak rozumiana suwerenność jest całościowa, niepodzielna i niestopniowalna, a jej granice wyznacza prawo międzynarodowe.

Według teorii stosunków międzynarodowych określenie państwo niesuwerenne jest nielogiczne i wewnętrznie sprzeczne. W XVI wieku J. Bodin pisał, że państwo suwerenne to państwo nieuznające nikogo wyższego od Boga. Wyobra­żenie to jest dalece nieadekwatne do warunków, w jakich istnieją współczesne państwa. Uważa się dziś, iż wobec rosnących współzależności międzynarodo­wych, państwo musi zrezygnować dobrowolnie z części suwerenności, aby móc z niej w ogóle korzystać.

Pojawiło się w związku z tym nowe pojęcie - suwerenności materialnej lub efektywnej, rozumianej jako faktyczna samodzielność państw w sprawach we­wnętrznych i zagranicznych i faktyczna niezależność od innych państw i ośrodków decyzyjnych. Tak więc w wymiarze formalnym związanie się przez państwo umową międzynarodową czy przystąpienie do ugrupowania integracyjnego nie narusza suwerenności państwa, natomiast w ujęciu materialnym może powodo­wać jej ograniczenie lub niekiedy wzmocnienie. Pojęcie suwerenności formalnej jest związane z podejściem prawnym, a suwerenności materialnej jest charakte­rystyczne dla poznania politologicznego i właśnie ono będzie przedmiotem badań w dalszej części pracy.

Współcześnie następuje internacjonalizacja poszczególnych dziedzin życia, zacieranie granic między tym co wewnętrzne a tym co zagraniczne, nasileniu ulega globalny przepływ informacji, dóbr ekonomicznych i wzorców kulturowych, wzrasta liczba i znaczenie niepaństwowych uczestników stosunków międzyna­rodowych oraz regulacji prawnomiędzynarodowych. Globalizacja przyczynia się do niespotykanej w historii koncentracji władzy ekonomicznej i politycznej, jak również do jej rozproszenia pomiędzy naciskające na państwo siły ponadnaro­dowe i subnarodowe.

Władze państwowe utraciły kontrolę nad informacją gospodarką kulturą rozwojem naukowo-technicznym, nie są w stanie zapewnić ekonomicznej pro­sperity ani bezpieczeństwa swoim obywatelom.

Współczesny świat stał się strukturą zbyt złożoną by państwa mogły reali­zować swoje potrzeby i interesy całkowicie autonomiczne. D. de Rougemont uważa, że państwo jest zbyt małe, aby zapewnić sobie suwerenność, zbyt duże natomiast, aby zagwarantować ekonomiczną kulturalną i obywatelską aktywność swoim regionom i obywatelom". Jest przede wszystkim za małe dla ekspansywnej natury działalności gospodarczej, a za duże dla zaspokojenia aspiracji społecz­nych.

Procesy globalizacji prowadzą z jednej strony, do wielorakich przejawów standaryzacji, unifikacji, dominacji, z drugiej, do ujawnienia, a nawet wzmocnie­nia różnorodności, odrębności, a także wzrostu świadomości i aspiracji różnych grup mniejszościowych. Na skutek oddziaływań sił globalnych pojawiają się py­tania o tożsamość, system wartości, interesy i poczucie wpływu na własne życie.

Wobec przedstawionych dwóch przeciwstawnych tendencji - globalizacji i oddolnych nacisków społeczności subpaństwowych (etnicznych, zawodowych, religijnych itp.) państwa zmuszone są poddać się podwójnemu samoograniczeniu: zrezygnować z części swoich kompetencji na rzecz układów międzynarodowych oraz stać się strukturą zdecentralizowaną przekazując część swoich uprawnień społecznościom lokalnym. Obydwie tendencje są współzależne i wzmacniają się nawzajem, a ich ofiarą pozostaje państwo narodowe.

Jak pisze B. Jałowiecki, państwo nie jest zdolne działać ani w sferze ekono­micznej, która się globalizuje, ani też w sferze społecznej, która się lokalizuje.

Państwa, chcąc rozwiązać swoje problemy, muszą zgodzić się na pewne ograniczenia swobody w podejmowaniu decyzji. Autorzy raportu Klubu Rzym­skiego zauważają: „Chociaż zasada suwerenności jest dla niektórych krajów jedyną podstawą spójności i tożsamości narodowej, jest ona coraz trudniejsza do pogodzenia z realiami wzajemnych uzależnień".

Ograniczenie państwowej suwerenności wynikać może z:

  • obiektywnych procesów globalnych związanych z liberalizacją przepływów (informacji, ludzi, kapitału itp.), postępującą internacjonalizacją i wzrostem współzależności państw, zwłaszcza w sferze gospodarczej, globalnym charakte­rem wielu zagrożeń i patologii oraz „zagęszczaniem" systemu światowego,
  • dobrowolnych i celowych działań państw polegających na podpisywaniu umów międzynarodowych, akcesji do organizacji międzynarodowych i ugru­powań integracyjnych, decentralizacji władzy państwowej, zwiększeniu au­tonomii korporacji zawodowych, liberalizacji gospodarczej,
  • nieformalnych nacisków i zależności będących konsekwencją olbrzymiej koncentracji kapitału i potęgi w rękach mocarstw oraz w niewybieralnych, niedemokratycznych, często anonimowych dla świata ośrodkach władzy ekonomicznej i politycznej.

Przy czym w tym ostatnim przypadku bardziej adekwatnym określeniem wy­daje się naruszanie niż ograniczanie suwerenności.

W warunkach globalizacji stopniowo zmniejsza się kontrola państwa nad jego potencjałem, zasobami oraz instrumentami prowadzenia polityki, przez co coraz trudniejsze staje się kreatywne i skuteczne kształtowanie polityki gospodarczej, społecznej, zagranicznej czy bezpieczeństwa. „Jesteśmy zatem świadkami - jak stwierdza R. Kuźniar - swoistej dezagregacji państwa (...). Państwo zaczyna podlegać fragmentacji, a jego poszczególne segmenty stają się częścią różnych reżimów (systemów regulacji) międzynarodowych, zarówno regionalnych jak i uniwersalnych: handlowych, finansowych, inwestycyjnych, ochrony środowiska, spraw socjalnych, praw człowieka, w sferze bezpieczeństwa itp. To wszystko nie układa się w jedną całość, lecz rządzi się swymi własnymi prawami, obowiąz­kami, współzależnościami i zależnościami, siłami o różnych wektorach, które „rozrywają" całość zwaną państwem w różnych kierunkach".

Przepisy prawa międzynarodowego wpływają na wewnętrzne prawodawstwo państw, bowiem generalnie obowiązuje zasada o ich pierwszeństwie wobec norm prawnych obowiązujących w poszczególnych krajach. Podstawowym ele­mentem globalnego systemu stosunków międzynarodowych są wysoko rozwi­nięte państwa Zachodu na czele z USA, które mają decydujący głos, zwłaszcza w organizacjach gospodarczych i pełnią w związku z tym funkcje regulacyjne i kontrolne na arenie międzynarodowej. Rośnie liczba i różnorodność pozapań­stwowych ośrodków decyzyjnych i grup nacisku (globalne i regionalne organi­zacje gospodarcze i polityczne, organizacje eksperckie, opiniotwórcze, fundacje, instytucje naukowe, korporacje ponadnarodowe, właściciele tzw. kapitału speku­lacyjnego, organizacje pozarządowe). Znaczna ich część stanowi emanację inte­resów najbogatszych państw i pochodzącego z nich kapitału.



Zobacz też:

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79