Ewolucja suwerenności państwowej w dobie globalizacji - Strona 3

Wobec rosnącej potęgi kapitału i upowszechniania się głoszonych przez siły globalne rozwiązań i wartości, następuje coraz bardziej widoczna, choć często trudna do zidentyfikowania, konwersja siły ekonomicznej na polityczną i wertykalizacja struktury porządku międzynarodowego. Zachód promuje lub narzuca własne rozwiązania, wykorzystując przy tym liczne kanały i sposoby populary­zowania wartości, informacji, instytucji, norm, wzorców i postaw i potrafi w tym względzie wywierać skuteczny nacisk, umacniając tym samym własne wpływy i dominację. U. Beck stwierdza w związku z tym, cytując hasło z transparentu na demonstracji: „Ci, których wybraliśmy nie mają władzy. Tych, którzy mają władzę, nie wybieraliśmy" .

Kolejnym przykładem ograniczania suwerenności gospodarczej państw są regionalne ugrupowania gospodarcze na czele z UE. Tendencje związane z regionalną integracją ekonomiczną na świecie są m.in. związane z obawami i poczuciem bezradności państw wobec potęgi kapitału i dominacji USA oraz z chęcią zwiększenia konkurencyjności, pozycji międzynarodowej i siły przetargowej w zglobalizowanym świecie.

UE rozszerza swoje ponadnarodowe funkcje. Świadczy o tym sposób podejmowania decyzji i rosnące kompetencje organów wspólnotowych. W Unii istnieje wspólna polityka walutowa, handlowa, regionalna, rolna, transportowa, konku­rencji, finansowana głównie ze wspólnego budżetu. Po raz pierwszy w historii państwa decydujące się na przynależność do UE dobrowolnie zrezygnowały z tak wielu atrybutów suwerenności. Wstępnym warunkiem Wspólnoty rozpo­częcia negocjacji z krajem kandydującym jest wyrażenie przez niego zgody na przyjęcie całego dorobku prawnego UE oraz na dopuszczenie urzędników euro­pejskich do kontroli implementacji unijnego prawa. Między krajami członkow­skimi usunięto granice. Przepisy obowiązujące w UE są niekiedy o wiele bardziej ujednolicone niż w sfederalizowanych państwach, np. w Kanadzie, w przeci­wieństwie do UE poszczególne prowincje stosują przywileje w dostępie do pracy dla miejscowej ludności, w USA banki komercyjne nie mają pełnej swobody działalności we wszystkich stanach.

Uważa się jednak, że regionalizm dodaje sił państwom narodowym, które oddzielnie znaczyłyby niewiele wobec procesów globalizacji. Millward, angielski historyk napisał nawet poświęconą integracji europejskiej książkę zatytułowaną „Jak Europa uratowała państwo narodowe”. Regionalna integracja gospodarcza jest więc traktowana coraz częściej jako próba wzmocnienia pozycji państwa i adaptacji do nowej sytuacji w celu zwiększenia realnych możliwości działania. UE nie ogranicza więc suwerenności formalnej państw, lecz ogranicza wykony­wanie kompetencji państwowych. W dalszym bowiem ciągu mają one kompe­tencje do określania własnych kompetencji. Natomiast o zakresie kompetencji UE zadecydowały właśnie państwa przez dobrowolne uzgodnienie treści i pod­pisanie traktatów międzynarodowych. Z własnej woli, w imię przewidywal­nych korzyści, zgodziły się na relatywne zawężenie swobody działania. Szacuje się, że Polska, wstępując do UE, przekazała na jej rzecz około 60% swoich kompetencji prawodawczych, a w zakresie prawa gospodarczego aż 80%.

Pomimo ograniczenia swobody samodzielnego działania wewnątrz ugrupo­wania, członkostwo w UE sprzyja wzrostowi zdolności państwa do działań i oddziaływań międzynarodowych, dzięki wzrostowi prestiżu i poparciu innych państw członkowskich. Ponadto państwa, wstępując do ugrupowania integracyj­nego, mogą odzyskać część swojej suwerenności odebranej wcześniej przez siły rynkowe.

We współczesnym, zglobalizowanym świecie suwerenności nie można więc interpretować dogmatycznie. Nie może ona być przeszkodą w realizacji interesów państwa. O jej wzmocnieniu świadczyć może stopień partycypacji i zajmowana pozycja w systemie międzynarodowym, poziom rozwoju technologicznego, umiejętność kreatywnej adaptacji do zachodzących zmian i wyzwań, ilość i ja­kość kontaktów międzynarodowych.

Kolejnym wyzwaniem dla suwerenności państwowej jest działalność międzynarodowych organizacji politycznych i związane z nimi przepisy prawno-międzynarodowe, regulujące stosunki między państwami i stanowiące podstawę ładu globalnego. Szczególne znaczenie mają tutaj regulacje dotyczące między­narodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz ochrony praw człowieka.

Spośród przepisów prawa międzynarodowego m.in. dotyczących wymienionych kwestii, społeczność światowa przyznała pierwszeństwo zasadom sformułowa­nym w Karcie Narodów Zjednoczonych. Wśród jej zapisów istotną rolę odgry­wają te mówiące o prawnej ochronie suwerenności państwowej (art. 2 ust. 1,2 i 7 Karty NZ). Zakaz interwencji w sprawy wewnętrzne ma w nich charakter kategoryczny. Wyjątki od zasady nieinterwencji to działania podjęte przez Radę Bezpieczeństwa w celu utrzymania lub przywrócenia międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (art. 42) i prawa do samoobrony (art. 51).

Dla nieprzestrzegających tych zapisów w Karcie NZ przewidziano sankcje:

  • bez użycia sił zbrojnych - wstrzymanie współpracy gospodarczej i połączeń komunikacyjnych oraz zerwanie stosunków dyplomatycznych,
  • z użyciem sił zbrojnych ONZ, w których skład wchodzą żołnierze z państw - stałych członków Rady Bezpieczeństwa oraz innych państw.

W relacji prawa człowieka - suwerenność państwa w ONZ zdecydowany prymat miała ta ostatnia. W latach dziewięćdziesiątych sytuacja zaczęła się zmieniać na korzyść praw człowieka, które coraz częściej uznawano za uniwer­salne i w związku z tym zaczęto dostrzegać konieczność ustanowienia uniwer­salnego systemu ich ochrony.

Zbiór praw i podstawowych wolności człowieka opracowany przez ONZ nosi nazwę Międzynarodowego Statusu Praw Człowieka. Składają się nań: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Pakt Praw Człowieka (Pakty Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Pakty Praw Ekonomicznych, Społecznych i Kulturalnych), a także postanowienia dotyczące środków wprowadzenia Paktów w życie. W 1976 r. ONZ powołała Komitet Praw Człowieka, a w 1993 r. - Urząd Wysokie­go Komisarza ds. Praw Człowieka. Niektóre spośród zobowiązań dotyczących praw człowieka, np. zakaz ludobójstwa czy niewolnictwa uznano za obowiązu­jące wszystkie państwa, bez względu na to czy podpisały one stosowne umowy.

Sposobem nakłaniania państw i ludzi do przestrzegania przepisów prawa międzynarodowego jest system sądownictwa międzynarodowego, który jednak, z wyjątkiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, ułomnie pełni swe funk­cje i jest marginalizowany przez środowisko międzynarodowe.

Międzynarodowe sądownictwo reprezentuje, oprócz powołanych doraźnie sądów arbitrażowych, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości - organ ONZ, który rozstrzyga spory prawne między państwami. Jego działalność ma charak­ter jurysdykcji fakultatywnej - obydwie strony muszą wyrazić zgodę na podjęcie sprawy przez MTS. Nie jest on wyposażony w kompetencje przymusu, ale zwy­czajowo jego orzeczenia są wiążące dla stron. Trybunał nie odgrywa zbyt dużej roli, ponieważ państwa niechętnie poddają swoje postępowanie międzynarodo­wemu osądowi. Zdecydowanie wolą środki oparte na tzw. pomocy własnej (retor­sje, represalia). Spory i problemy lokalne próbuje się załatwić najczęściej w ramach powstałych organizacji regionalnych: Organizacja Państw Ameryki Łacińskiej, Konferencja Arabska, Organizacja Jedności Afrykańskiej (od 2002 r. Unia Afrykańska), Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Kon­ferencja na Szczycie Państw Niezaangażowanych". W poszczególnych regio­nach funkcjonują m.in.: Europejski Trybunał Sprawiedliwości, Andyjski Trybunał Sprawiedliwości, Środkowoamerykański Trybunał Sprawiedliwości, Stały Try­bunał Rewizyjny Mercour, Trybunał Sprawiedliwości COMESA (Zachodnia Afryka).

W celu obrony praw człowieka jako praw uniwersalnych i ponadnarodowych Rada Bezpieczeństwa ONZ powoływać zaczęła międzynarodowe trybunały (ds. byłej Jugosławii i ds. Rwandy), którym powierzono ściganie i sądzenie osób odpo­wiedzialnych za zbrodnie wojenne. Były to pierwsze tego typu międzynarodowe instytucje sądownicze od czasów Norymbergi i Tokio w latach 1945-1946.

O próbie globalizacji i instytucjonalizacji wymiaru sprawiedliwości świadczy podpisanie w lipcu 1998 r. w rzymskiej siedzibie ONZ konwencji o utworzeniu Stałego Międzynarodowego Sądu Karnego (SMSK). Ma on być komplementar­ny wobec sądów krajowych i ścigać przestępców oskarżonych o ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości oraz zbrodnie wojenne. Decyzja o jego powołaniu wzbudziła wiele protestów, m.in. ze strony USA i Chin. Okazało się, że jest on, podobnie jak w przypadku wcześniej wymienionych trybunałów, atrapą spra­wiedliwości. Sądy te nie mają własnych sił policyjnych, a zachodnie państwa nie są zainteresowane łapaniem ludobójców, bowiem obawiają się postawienia przed sądem międzynarodowym własnych obywateli oraz nie chcą ujawnienia faktów ich współpracy ze zbrodniczymi rządami i przymykania oczu na ich przestępstwa. W związku z tym odmawiają zatrzymania zbrodniarzy i udostęp­nienia informacji na ich temat. Jak stwierdza Florence Hartman - przewodnicząca Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii - „Rządy wolą zdradzić ofiary niż swoje zobowiązania wobec katów".



Zobacz też:

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79