Obszary ubóstwa i bogactwa na świecie: podział świata na bogatą Północ i biedne Południe - Strona 2

Wskaźnikiem, który bierze pod uwagę więcej kryteriów rozwoju danego społeczeństwa, jest wskaźnik rozwoju kapitału ludzkiego. Uwzględnia on 3 czynniki: stan zdrowia, wiedzę i standard życia. Stan zdrowia mierzony jest długością życia, wiedza określana jest jako poziom skolaryzacji oraz umiejętność czytania i pisania wśród osób powyżej 15 roku życia, natomiast standard życia to nic innego jak PKB per capita. Nie trudno zauważyć, że ten wskaźnik obejmuje więcej elementów niż Produkt Krajowy Brutto4. HDI w poszczególnych krajach świata przedstawia tabela 2.

Tabela 2. Wskaźnik Rozwoju Humanistycznego w wybranych krajach w latach 1980-2006.

Wskaźnik Rozwoju Humanistycznego(HDI)
19801990200020042006
Islandia 0.888 0,915 0,945 0,962 0,968
Francja 0,875 0,908 0,940 0,947 0,955
USA 0,892 0,920 0,944 0,949 0,950
Niemcy 0,866 0,892 0,931 0,937 0,940
Singapur 0,784 0,850 0,907 0,913 0,918
Portugalia 0,764 0,829 0,879 0,896 0,900
Polska ----- 0,805 0,852 0,866 0,875
Wenezuela 0,762 0,787 0,801 0,810 0,826
Ukraina ----- ----- 0,753 0,776 0,786
Chiny 0,529 0,607 0,718 0,744 0,762
Paragwaj 0,673 0,707 0,734 0,747 0,752
Indonezja 0,520 0,623 0,671 0,714 0,726
Egipt 0,483 0,572 0,665 0,709 0,716
Tadżykistan ----- 0,709 0,648 0,676 0,684
Bangladesz 0,331 0,390 0,489 0,504 0,524
Tanzania ----- 0,436 0,445 0,481 0,503
Uganda ----- 0,404 0,453 0,476 0,493
Benin 0,347 0,378 0,424 0,440 0,459
Zambia ----- 0,481 0,410 0,435 0,453
Rwanda 0,356 0,323 0,386 0,421 0,435
Burkina Faso 0,259 0,298 0,317 0,352 0,372
Mozambik 0,281 0,274 0,333 0,356 0,366
Liberia 0,345 0,284 0,339 0,351 0,364
Sierra Leone ----- ----- ----- 0,317 0,329

Źródło: http://www.wedrujacyswiat.pl/Tabele.php#2.33 z 13.05.2009.

Pierwsze osiem pozycji w tabeli 2 to państwa o wysokim poziomie rozwoju humanistycznego, kolejne 8 to państwa reprezentujące grupę krajów o średnim poziomie rozwoju humanistycznego, natomiast ostatnie 8 krajów to grupa o niskim wskaźniku rozwoju. Jak widzimy, w pierwszej i drugiej grupie znajdują się kraje reprezentujące wszystkie kontynenty, natomiast w trzeciej dominują kraje afrykańskie, co wskazuje na wysokie zacofanie tego kontynentu. Podobne tendencje zaobserwować można w tabeli 1, przedstawiające PKB per capita wybranych państw5.

Innym, znacznie rzadziej używanym i odgrywającym znacznie mniejszą rolę miernikiem jest wskaźnik szczęścia krajowego brutto (ang. Gross National Happiness, GNH). Zalicza się do niego ochrona wartości kulturowych i troska o nie, ochrona środowiska naturalnego, sprawiedliwy rozwój społeczno-gospodarczy, dobre zarządzanie gospodarką i sprawami publicznymi6.

4.Struktury instytucjonalne państw Północy i Południa

4.1.Północ

Jedną z podstaw integracji państw Zachodu i Północy jest idea transatlantycka. Ma ona swój początek w końcu lat 40, kiedy to utworzono Organizację Traktatu Północnoatlantyckiego ( ang. NATO-North Atlantic Treaty Organization). Powstała ona w wyniku zagrożenia ze strony Związku Radzieckiego, a także w celu utrzymania w ryzach Niemiec, które zostały podzielone na Republikę Federalną Niemiec, która wkrótce została włączana w struktury Zachodu, oraz Niemiecką Republikę Demokratyczną, należącą do bloku wschodniego.

Po zakończeniu zimnej wojny należało na nowo zdefiniować sens istnienia NATO, a także rozszerzyć współpracę transatlantycką na inne dziedziny, gdyż zagrożenie ze strony Wschodu minęło, a coraz większego znaczenia nabierają więzy gospodarcze. Poza tym USA potrzebowały sojuszników, aby móc utrzymywać pozycję globalnego mocarstwa. W wyniku tego USA i Unia Europejska podpisały 20 listopada 1990 roku w Paryżu deklarację transatlantycką (Transatlantic Declaration of 1990), która wskazywała na następujące cele:

  1. wspieranie demokracji, rządów prawa i praw człowieka oraz postępu społecznego w skali światowej;
  2. zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego;
  3. wspieranie wzrostu gospodarczego i tworzenie stabilnej gospodarki światowej;
  4. promowanie zasad gospodarki rynkowej i wielostronnego systemu handlowego;
  5. pomoc państwom rozwijającym się;

Trzeciego grudnia 1995 roku przyjęto na szczycie w Madrycie program działania. Postanowiono utworzyć nowy rynek transatlantycki, w ramach którego mają być zniesione bariery w przepływie dóbr, usług oraz kapitału. Nastąpić to ma w ramach Transatlantyckiej Strefy Wolnego Handlu ( ang. TAFTA-Transatlantic Free Trade Area).

W latach 90-tych XX wieku system zachodni zaczął ulegać procesowi regionalizacji. Wyraża się to w coraz wyraźniejszym wyodrębnianiu się trzech bloków ekonomiczno-handlowych, w których dominującą rolę odgrywają USA, Unia Europejska oraz Japonia. Ośrodki te współpracują i rywalizują ze sobą. Zjawisko to nosi nazwę trilateralizmu.

Stany Zjednoczone wyraźnie dominują wśród tych trzech ośrodków, jeśli chodzi o kwestie wydajności pracy i innowacyjności. UE stara się nadrabiać zaległości, wprowadzając Unię Walutową oraz liberalizując coraz bardziej rynek Unijny. Liberalizacja handlu ma miejsce także na kontynencie północnoamerykańskim, gdzie 7 października 1992 USA, Kanada i Meksyk podpisały Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu ( ang. NAFTA-North American Free Trade Area). Wszedł on w życie 1 stycznia 1994 roku.

W sferze polityczno-wojskowej USA są zwolennikami sojuszy regionalnych. Natomiast w kwestii stosunków ekonomicznych preferują współpracę na poziomie globalnym, czego przykładem jest GATT (przekształcone w połowie lat 90-tych w WTO), czy też Międzynarodowy Fundusz Walutowy.

Region Azji Południowo-Wschodniej jest obecnie najbardziej dynamicznie rozwijającym się obszarem. W jego obszarze swoją aktywność przejawiają, oprócz Japonii i Państw Azji Południowo - Wschodniej, Stany Zjednoczone, Meksyk, Nowa Zelandia i Australia. Swą dynamikę rozwojową region zawdzięcza aktywności i właściwej polityce takich krajów jak Japonia, Korea Płd., Tajwan czy Singapur.

Sztandarowym przykładem współpracy państw bogatej Północy jest Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Powstała ona w 1960 roku w wyniku przekształcenia Europejskiej Organizacji Współpracy Gospodarczej. Umowa o utworzeniu OECD została podpisana 14 grudnia 1960 roku i weszła w życie 30 września 1961 r. Jej siedzibą jest Paryż. Organizacja ta jest nazywana klubem bogatych, gdyż skupia najbardziej zamożne państwa świata. Ma ona na celu inicjowanie działań na rzecz rozwoju gospodarczego, wzrostu poziomu życia i wymiany handlowej między jej członkami. Przez ostatnie kilkanaście lat OECD zajmuje się także koordynacją polityki gospodarczej państw członkowskich za pośrednictwem Komitetu Polityki Gospodarczej.

Obecnie znaczenia nabiera także współpraca na poziomie najbardziej rozwiniętych gospodarek świata. Wyraża się to w konsultacjach państw G-8. Są to: USA, Kanada, Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Japonia, Włochy i od niedawna także Rosja. Grupa Ośmiu stanowi swoiste centrum konsultacyjno-regulacyjne, mające na celu utrzymanie spójności systemu zachodniego7.

4.2.Południe

Poziom instytucjonalizacji współpracy państw Południa jest znacznie mniejszy niż państw Północy. Wynika to z braku bliskości geograficznej, niekorzystnego położenia polityczno-ekonomicznego, a także zależności w wielu przypadkach od państw Północy. Do globalnych organizacji stworzonych przez państwa Południa należą Grupa 77 oraz Ruch Państw Niezaangażowanych.

Ruch Państw Niezaangażowanych ma swoje początki na konferencji w Bandungu, która odbyła się w kwietniu 1955 roku. Udział w niej wzięli przywódcy 29 nowo wyzwolonych spod zależności kolonialnej państw. Przyjęto tam kilka zasad, zwanymi zasadami Dasa Sila, będących podstawami polityki niezaangażowania. Są to:

  1. poszanowanie suwerenności i integralności terytorialnej wszystkich państw;
  2. uznanie równości wszystkich ras i narodów;
  3. powstrzymywanie się od ingerencji w sprawy wewnętrzne państw;
  4. powstrzymanie się od wykorzystania sojuszy wojskowych w interesie wielkich mocarstw;
  5. powstrzymanie się od wywierania presji na państwa;
  6. niestosowanie wobec jakiegokolwiek państwa groźby agresji lub użycia siły;
  7. rozwiązywanie sporów międzynarodowych środkami pokojowymi;
  8. przestrzeganie prawa i zobowiązań międzynarodowych.

Oficjalnie powołano do życia Ruch Państw Niezaangażowanych 1 września 1961 r.

Do 2006 roku odbyło się 14 spotkań na szczycie przywódców państw niezaangażowanych. Działalność Ruchu podzielić można na dwa okresy. Pierwszy z nich to lata 60-te i 70-te poprzedniego wieku, kiedy to zwracano większą uwagę na kwestię rozwoju ekonomicznego i zmian w instytucjach gospodarki światowej, a także zadośćuczynienia za kolonializm przez byłych kolonizatorów. Drugi okres to działalność po 1989 roku, kiedy coraz wyraźniej różnicowano świat na bogatą Północ i biedne Południe. Tym razem nie dążono do konfrontacji z Północą, lecz starano się wyrażać swoje interesy w globalnym dialogu i realizować je we współpracy z krajami rozwiniętymi.

Obecnie Ruch Państw Niezaangażowanych kładzie też nacisk na takie problemy, jak sytuacja na Bliskim Wschodzie i w Palestynie, problemy społeczne wynikające z globalizacji, nierówności rozwojowe i problemy globalne. Kwestiom tym poświęcony był XIII szczyt w Kuala Lumpur w Malezji, który odbył się w 2003 roku.

15 czerwca 1964 roku utworzona została druga globalna instytucja współpracy skupiająca państwa Południa. Jest to Grupa 77. Działa ona w ramach ONZ i skupia 134 państwa. Współpracują one ze sobą i wspierają się nawzajem na forach organizacji wyspecjalizowanych Narodów Zjednoczonych, takich jak: UNCTAD, FAO, UNIDO, UNESCO, MFW i Bank Światowy. Dzięki temu zwiększa się ich siła negocjacyjna i łatwiej jest im zrealizować wspólne interesy. Organem decyzyjnym są spotkania na szczeblu ministerialnym, które odbywają się co roku przed sesją Zgromadzenia Ogólnego i niektórych organizacji wyspecjalizowanych.

Stosunkowo niewielką rolę w porównaniu do organizacji regionalnych państw Północy odgrywają organizacje regionalne państw Południa. Jedną z takich organizacji jest Unia Arabskiego Maghrebu, która powstała 17 lutego 1989 roku po podpisaniu traktatu z Marakeszu. W jej skład wchodzą Algieria, Maroko, Mauretania, Libia i Tunezja. Innym ugrupowaniem afrykańskim jest Wspólny Rynek Wschodniej i Południowej Afryki (COMESA-Common Market for Eatern and Southern Africa). Został ustanowiony na podstawi układu z dnia 5 listopada 1993 roku podpisanego w Kampali (Uganda) przez państwa Afryki Wschodniej i Południowej.

W regionie Azji i Pacyfiku wyróżnić możemy ASEAN (Association of South East Asian Nations) oraz SAARC (South Asian Association for Regional Cooperation). ASEAN powstał w 1967 roku i w przeciwieństwie do SAARC skupia bogatsze państwa regionu.



Newsletter



Wiadomość HTML?