Obszary ubóstwa i bogactwa na świecie: podział świata na bogatą Północ i biedne Południe - Strona 3

W Ameryce Łacińskiej działają m. in. takie ugrupowania regionalne jak Wspólnota Andyjska, działająca od 1997 roku, Mercosur, czyli Wspólny Rynek Południa, który został utworzony w 1991 roku oraz Wspólnota Karaibska (CARICOM), powstała 4 lipca 1973 roku8.

5. Poziom życia społeczeństw w krajach bogatej Północy i biednego Południa

Obecnie żyje na świecie ok. 6,5 miliarda ludzi. Liczba ta stale rośnie. Najwyraźniej tendencję tę widać w Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej, które są skupiskiem państw zaliczanych do biednego Południa. W krajach rozwiniętych natomiast liczba ludności pozostaje na tym samym poziomie lub zmniejsza się. Wynika to z tego, że zwiększyła się tam w ostatnich latach długość życia, znacznie obniżono śmiertelność wśród niemowląt itp. W 42 najbardziej zadłużonych państwach średnia długość życia wynosi 51,5 lat, natomiast w 30 najbogatszych 76,9 lat.

Kraje biednego Południa są w bardzo złej sytuacji jeśli chodzi o kwestię żywności. Produkowana jest ona tam za pomocą bardziej prymitywnych metod, w dodatku warunki glebowe bywają bardzo niesprzyjające, szczególnie w przypadku krajów subsaharyjskich. Powoduje to, że wydajność produkcji i ilość produkowanej żywności jest znacznie mniejsza. W dodatku państwa są często zmuszone eksportować część zasobów żywnościowych, przez co wielu ludzi żyje na skraju nędzy. Około 2/3 ludności żyjącej w krajach słabo rozwiniętych spożywa 1/4 produkcji protein.

Prawidłowa dieta człowieka wynosi średnio 2223 - 2656 kalorii dziennie. Dolna granica jest odpowiednia dla mieszkańców Azji, górna-Australii. W Ameryce Północnej jedna osoba spożywa dziennie ok. 2642 kalorie, w Europie 2656. W krajach rozwiniętych średnio spożywa się 500 kalorii dziennie więcej niż wynosi norma. W krajach słabo rozwiniętych natomiast średnie spożycie spada o 75 kalorii poniżej wymaganego minimum. Dla przykładu, w Kanadzie spożywa się średnio 3150 kalorii dziennie na osobę, w Indiach natomiast jedynie 1940.

Duże różnice między krajami Południa i Północy występują również w kwestii zasobów wodnych. Dzienne zapotrzebowanie organizmu ludzkiego na wodę wynosi ok. 2,5 litra, w zależności od warunków pogodowych. Najwięcej wody pochłaniają takie czynności jak dbanie o higienę osobistą oraz przygotowywanie posiłków. Różnice między poszczególnymi społeczeństwami w zużyciu wody są ogromne. W krajach o niskim poziomie życia jednostka zużywa ok. 90 l wody dziennie, w krajach europejskich 160 l, w USA natomiast aż 635 l. i znowu najgorzej w kwestii dostępu do zasobów wodnych wypadają kraje strefy subsaharyjskiej9.

Miedzy krajami Północy i Południa występuje ogromna przepaść technologiczna. U progu XXI wieku kraje stanowiące 1/5 światowej populacji o najwyższych dochodach posiadały na swym terenie 74% wszystkich linii telefonicznych. Z kolei najbiedniejsza 1/5 krajów posiadała zaledwie 1,5% takich linii. W Afryce sytuacja nieco poprawiła się dzięki rozprzestrzenieniu się telefonii komórkowej, mimo to i tak różnice są drastyczne, co obrazuje następujące porównanie: kiedy w 2003 roku 4% ludności Afryki posiadało telefony komórkowe, w Europie było to aż 50%.

Podobna sytuacja jest z poziomem dostępu do komputerów, a co za tym idzie, także do internetu. Przeciętny mieszkaniec Bangladeszu, aby kupić komputer, musiałby poświęcić swoje zarobki z ostatnich 8 lat. Amerykaninowi natomiast na zakup komputera z całym wyposażeniem wystarczają dochody z jednego miesiąca. Podobnie rzecz ma się z dostępem do internetu. W 2000 roku w Afryce subsaharyjskiej do internetu miało dostęp 3 mln użytkowników. W tym samym czasie w Stanach Zjednoczonych liczba użytkowników internetu wynosiła 154 miliony. W dodatku łącza internetowe na Południu są znacznie gorszej jakości niż w krajach Północy10.

Poziom życia ukazać można także w przybliżeniu za pomocą wielu wskaźników, np.: PKB per capita oraz HDI, których poziom w wybranych krajach przedstawiają tabele 1 i 2.

6.Stosunki Północ-Południe

Kiedy nastąpił koniec zimnej wojny, a wraz z nią stan ciągłych napięć na linii Wschód-Zachód, uwaga państw Północy i instytucji reprezentujących te państwa mogła skupić się na zwiększeniu pomocy i współpracy z państwami Południa.

Organizacja Narodów Zjednoczonych pełni rolę pośrednika między bogatymi i biednymi krajami, co wynika z faktu, iż jednym z podstawowych celów ONZ jest podnoszenie poziomu życia oraz przyczynianie się do rozwoju gospodarczego i społecznego. Funkcje te realizuje m.in. Rada Gospodarczo-Społeczna, jej regionalne komisje, a także wiele organizacji wyspecjalizowanych oraz programów Narodów Zjednoczonych.

Pomoc rozwojowa to najważniejsza płaszczyzna stosunków na linii Północ-Południe. W ramach drugiej dekady rozwoju ONZ przyjęto postulat, aby Północy przeznaczały 7% PKB na pomoc biednym państwom Południa. Według Komitetu Pomocy Rozwojowej działającego w ramach OECD pomoc rozwojowa to transfer środków rzeczowych i finansowych na rzecz państw rozwijających się. Pomoc ta musi spełniać dwa warunki:

  • musi zawierać co najmniej 25% darowizny oraz
  • być zastosowana bezpośrednio na wsparcie rozwoju społeczno-gospodarczego kraju biorcy.

Pomoc udzielana jest zarówno przez pojedyncze rządy, jak i organizacje międzynarodowe. W udzielaniu pomocy wielostronnej udział biorą takie organizacje jak: ONZ, instytucje światowej gospodarki (MFW i Bank Światowy), a także OECD oraz UE.

W ramach Narodów Zjednoczonych działalność pomocowa prowadzona jest w ramach takich programów jak: Program Rozwoju Narodów Zjenoczonych (UNDP-United Nations Development Program), który powstał na początku lat 90-tych i realizuje założenia humanistycznego rozwoju; Program NZ ds. Ochrony Środowiska (UNEP-United Nations Environmental Programme), dbający o to, aby rozwój przebiegał w harmonii ze środowiskiem naturalnym; Konferencja NZ ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD-United Nations Conference on Trade and Development). W jej skład wchodzi aż 190 państw i jest ona jednym z najbardziej reprezentatatywnych forów, na których odbywa się dialog Północ-Południe.

Poza ONZ jedną z organizacji odgrywających dużą rolę w pomocy jest Bank Światowy. Udziela on niskooprocentowanych kredytów państwom biednym. Kredyty te rozłożone są zazwyczaj na długi okres czasu. Do 2006 roku łączna wartość udzielonych kredytów wyniosła 90 mld USD.

Podobną rolę odgrywa Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Zajmuje się on udzielaniem pożyczek dla biednych krajów. W 1996 roku MFW zainicjował program Oddłużenie zobowiązań najbiedniejszych i najbardziej zadłużonych państw świata(HIPC-Heavily Indebted Poor Countries). Ma on na celu ograniczenie zadłużenia lub całkowite umarzanie długów poszczególnych państw. Wlicza się w to wszystkich kredytodawców, zarówno państwowych, jak i prywatnych.

Rola OECD jest równie ważna jak i poprzednich instytucji. Szacuje się, że do 2006 roku organizacja ta udzieliła pomocy w wysokości 52 mld USD. Dużym osiągnięciem OECD jest przygotowanie w 1996 roku raportu, który zakłada podjęcie działań mających na celu do 2015 roku zmniejszenie skrajnego ubóstwa w świecie o połowę, powszechny dostęp na całym świecie do edukacji podstawowej, wyeliminowanie dysproporcji w wykształceniu kobiet, zmniejszenie umieralności matek, niemowląt i dzieci o ok. 60 %, powszechny dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej itp.

Unia Europejska także jest bardzo aktywna w dziedzinie współpracy z państwami Południa. Po przyjęciu Traktatu Amsterdamskiego komisja ma do zrealizowania wiele zadań, m.in. stopniową integrację państw rozwijających się z gospodarką światową, walkę z biedą, przestrzeganiem praw człowieka i podstawowych wolności, rozwój demokracji i przestrzegania prawa

Problem w stosunkach Północ-Południe stanowią, często niepotrzebne, nakłady na zbrojenia. W stosunku do pomocy udzielanej krajom biednym wydatki na zbrojenia są ogromne. W samych Stanach Zjednoczonych i Europie wyniosły one w 2004 roku 764 mld dolarów. W pozostałej części świata wyniosły one 271 mld dolarów. Nawet kilkuprocentowe obniżenie tych wydatków na zbrojenia mogłoby bardzo pomóc, gdyby środki te przeznaczono na pomoc dla krajów biednych12.

7. Podsumowanie

Bogate państwa Północy oraz organizacje skupiające te państwa podejmują wiele uchwał, ogłaszają wiele programów, podejmują wiele inicjatyw na rzecz pomocy krajom biednym. Mimo tych wszystkich działań sytuacja w niektórych krajach nie zmienia się, lub wręcz ulega pogorszeniu. Zdarza się też, że kraje Północy starają się wyzyskiwać kraje biedniejsze na wiele sposobów, np. wymuszając liberalizację handlu przy stosowaniu ochrony protekcjonistycznej na swoich rynkach, szczególnie w przypadku rolnictwa13.

W pomocy udzielanej krajom biednym coraz większą rolę powinny odgrywać (i odgrywają) inicjatywy obywateli państw rozwiniętych. Nawet w Polsce coraz częściej prowadzone są w telewizji kampanie reklamowe, w których obywatele proszeni są o wsparcie finansowe. W taką działalność angażują się przede wszystkim artyści, którzy cieszą się autorytetem i którzy mogą mieć większy wpływ na widzów.

Dużą rolę w zakresie pomocy odgrywa także Kościół Katolicki, a także inne Kościoły. Wielu misjonarzy decyduje się na wyjazd, szczególnie do państw afrykańskich, gdzie dominują wyznania animistyczne, aby nawracać tamtejszych ludzi, a przy okazji prowadzić działania edukacyjne itp. W polskich kościołach często organizowane są zbiórki pieniężne mające na celu wsparcie takich misjonarzy.

Bardzo ważne jest, aby pomoc docierała do obywateli państw najbiedniejszych, gdzie ludzie zmuszeni są żyć na skrajnie niskim poziomie. W wielu miejscach na świecie ludzie żyją za dolara lub dwa dziennie. Często zdarza się, że elity danego państwa zagarniają dla siebie pieniądze przeznaczone na pomoc pozostawiając obywateli samym sobie. W związku z tym liczy się też wzbudzanie świadomości w społeczeństwach, zmiana postaw.

Kiedy Polska w okresie pozytywizmu, w XIX wieku, była pod zaborami, słynne było hasło praca u podstaw. Dziś, w dobie globalizacji, nie straciło ono na swej aktualności i w kontekście pomocy krajom biednym powinno mieć pierwszorzędne znaczenie.

Przypisy:

1Szerzej na temat procesu dekolonizacji zob. J. Kukułka, Historia współczesna stosunków międzynarodowych 1945-2000, Scholar, Warszawa 2003; W. Roszkowski, Półwiecze: historia polityczna świata po 1945 roku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998.

2A. Leszczyński, Biedni-bogaci, Polityka nr 52/53, 25.12.2004, s. 70-73; E. Haliżak, Północ w stosunkach międzynarodowych, [w:] Stosunki międzynarodowe. Geneza, struktura, dynamika, red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006, s. 435.

3E. Haliżak, Północ w stosunkach międzynarodowych, [w:] red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Stosunki międzynarodowe: geneza, struktura, dynamika, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006, s. 436 -439.

4G. W. Kołodko, Wędrujący świat, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 139-204.

5Wykaz PKB per capita oraz HDI we wszystkich krajach znajduje się na stronie : http://www.wedrujacyswiat.pl/Tabele.php#2.33

6G. W. Kołodko, Wędrujący świat..., s. 268 -269.

7E. Haliżak, Północ w stosunkach międzynarodowych.., s. 444-451.

8E. Haliżak, Południe (państwa rozwijające się-Trzeci Świat), [w:] red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Stosunki międzynarodowe: geneza, struktura, dynamika, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006, s. 468-474.

9S. Otok, Geografia polityczna. Geopolityka-ekopolityka-globalistyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 112-131; E. Haliżak, Południe (państwa rozwijające się-Trzeci Świat)..., s. 458.

10J. A. Scholte, Globalizacja: krytyczne wprowadzenie, Wyższa Szkoła Zarządzania i Marketingu w Sosnowcu, Sosnowiec 2006, s. 372-373.

11Szeroką krytykę działalności MFW przeprowadza J. E. Stiglitz w swojej książce pt.: Globalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006. Zarzuca on między innymi Funduszowi doktrynerstwo oraz prowadzenie polityki, dzięki której korzyści czerpała głównie światowa finansjera, a koszty tego ponosiły społeczeństwa krajów biednych. Zalecenia Funduszu, polegające głównie na prowadzeniu restrykcyjnej polityki fiskalnej, miały przyczynić się m.in. do pogłębienia kryzysów w Azji oraz Ameryce Łacińskiej, a także do mało udanej transformacji systemowej w Rosji.



Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79