Wojna austriacko-pruska - 1866 r.

Wojna, która miała zadecydować o dominacji na obszarze Niemiec, wybuchła w sytuacji dla Austrii wybitnie niekorzystnej. Chociaż przegrana wojna 1859 r. wykazała słabość armii austriackiej, w następnych latach zrobiono niewiele, aby ją unowocześnić. W tym samym czasie w Prusach wyrastała potęga Sztabu Generalnego, który dokonywał gruntownej przebudowy sił zbrojnych i tworzył zręby nowoczesnej strategii wojennej. Jeszcze większe błędy popełniono w polityce zagranicznej, zwłaszcza zaś poprzez nieustępliwość w sprawach Wenecji, co pchnęło Włochy do sojuszu z Prusami. Po wybuchu wojny Austria musiała więc walczyć na dwa fronty i właśnie do Włoch skierować dużą część sił zbrojnych z najlepszym swym dowódcą, arcyksięciem Albrechtem na czele.

W tym krytycznym momencie Austria nie zdoławszy zapewnić sobie poparcia żadnego z wielkich mocarstw, pozostała samotna i izolowana. Wynikało to tyleż z jej własnych błędów, co nietrafnych spekulacji Napoleona III. Zamiast doprowadzić do możliwego przecież zbliżenia z Austrią, cesarz zdecydował się popierać raczej Prusy, traktując Austrię jako główną przeszkodę do obalenia porządku terytorialnego narzuconego przez kongres wiedeński i odzyskania lewego brzegu Renu. Długotrwała wojna, jakiej spodziewał się Napoleon III, miała osłabić oba państwa niemieckie, a Francji dać sposobność do mediacji i umocnienia swej pozycji w Europie. Postanowił więc popierać słabsze z tych państw, którym były według niego Prusy. Cesarz uważał, że po wojnie krymskiej najsilniejszą, po Francji, armię lądową posiada w Europie właśnie Austria, zaś Prusy nie były jeszcze groźne. W przekonaniu tym podtrzymywały cesarza zabiegi Bismarcka o życzliwość lub choćby neutralność Francji. Kiedy więc na spotkaniu w Biarritz, we wrześniu 1856 r., Bismarck zasugerował możliwość pewnych korekt granicznych, Napoleon III uznał, iż jest to tylko wstęp do korzyści, jakie Francja może wynieść z konfliktu prusko-austriackiego.

Wojna krymska, w której Austria co prawda nie walczyła, ale zajęła wyraźnie prozachodnie stanowisko, poróżniła ją poważnie z Rosją. Jeśli jednak Austria nie mogła liczyć na poparcie Rosji, to Prusy były jej pewne. Zarówno bowiem w czasie wojny krymskiej, jak i w czasie powstania styczniowego 1863 r. w Polsce, Prusy były neutralne (w czasie wojny krymskiej) bądź zdecydowanie prorosyjskie podczas polskiego powstania. Austria zyskała tylko przychylność większości państw niemieckich. zwłaszcza południowych, w tym m.in. Bawarii, Wirtembergii i Saksonii. W praktyce niewiele to Austrii pomogło, gdyż wskutek szybkości rozstrzygnięć militarnych siły państw niemieckich nie zdołały odegrać bardziej znaczącej roli.

Wojna rozpoczęła się najpierw na terenie Holsztyna, który wojska pruskie zajęły w czerwcu 1866 r. bez większego wysiłku. Wprawdzie stojące po stronie Austrii siły hanowersko-heskie próbowały powstrzymać postępy Prusaków, ale po kilku dniach musiały skapitulować. Głównym teatrem wojny okazały się ziemie czeskie. Zgodnie z maksymą szefa sztabu generalnego gen. Helmutha von Moltke: osobno maszerować - razem uderzać, trzy armie pruskie spotkały się pod Sadową (Hradec Kralove), gdzie 3 lipca w wielkiej bitwie zwyciężyły armię austriacką. Zaraz po tym Bismarck zaczął dążyć do szybkiego zakończenia wojny, szło mu bowiem tylko o zwycięstwo, a nie o niszczenie czy upokorzenie Austrii. Już 26 lipca podpisano preliminaria pokojowe, a ostateczny traktat 23 sierpnia 1866 r. w Pradze.

Straty terytorialne Austrii w wyniku przegranej wojny nie były duże: Wenecję otrzymały Włochy, a Holsztyn zaś Prusy. Ważniejsze znaczenie miało podporządkowanie Prusom kilku państw niemieckich: Hanoweru, Hesji Elektoralnej, księstwa Nassau i wolnego miasta Frankfurtu. Austria miała także zapłacić Prusom 40 min talarów jako odszkodowanie wojenne.

Zwycięstwo Prus i rozwiązanie na mocy traktatu praskiego Związku Niemieckiego eliminowały Austrię ze współdecydowania o przyszłości Niemiec. Ostatni etap zjednoczenia postępował odtąd przy wyraźnej hegemonii pruskiej. Opór państw południowoniemieckich, zawsze przeciwnych dominacji Prus, został przełamany. 13 sierpnia Wirtembergia, 17 sierpnia Badenia i 23 sierpnia Bawaria podpisały tajne układy z Prusami o sojuszu militarnym w wypadku wojny. Natomiast północ Niemiec, a więc 22 państwa, została sfederowana z Prusami w powołanym 18 sierpnia 1866 r. Związku Północnoniemieckim. W utworzonej przez Związek ten w lipcu 1867 r. Unii Celnej i Parlamencie Związku Celnego miały uczestniczyć także państwa południowoniemieckie.

Przegrana i osłabiona Austria musiała ponadto ustąpić Węgrom, od dawna żądającym prawa do współdecydowania o sprawach monarchii. Na mocy tzw. ugody z 17 lutego 1867 r. (zatwierdzonej w konstytucji z 21 XII 1867 r.) Austria przekształcona została w dualistyczne państwo: Austro-Węgry. Miało ono odtąd wspólnego monarchę - noszącego tytuł cesarza Austrii (zwanej też Przedlitawią od rzeki Litawy) i króla na Węgrzech (zwanych też Zalitawią).

Źródło: W. Dobrzycki, Historia stosunków międzynarodowych w czasach nowożytnych 1815-1945, Warszawa 1996.

Newsletter



Wiadomość HTML?