Wojna francusko-niemiecka, zjednoczenie Niemiec - 1870-1871 r.

Mimo iż naruszenie równowagi sił na obszarze Niemiec powinno zaalarmować mocarstwa europejskie, sytuacja międzynarodowa wydawała się nadal sprzyjająca długofalowym zamiarom Bismarcka. Błędy i niekonsekwencje polityki francuskiej i austriackiej, a także zastanawiająca bierność Rosji i Anglii umożliwiły Prusom przygotowanie się do realizacji następnego celu, jakim było pokonanie Francji dokończenie dzieła zjednoczeniowego.

Niechlubny koniec interwencji w Meksyku, jak i niekorzystne dla Francji skutki wojny prusko-austriackiej spowodowały, że Napoleon III potrzebował doraźnego sukcesu, a jeszcze bardziej wzmocnienia międzynarodowej pozycji państwa. W ciągu najbliższych lat żadnego z tych celów nie udało się jednak Francji osiągnąć.

Najpierw pojawiła się kwestia Luksemburga, który Napoleon zapragnął przyłączyć do Francji. Miało się to dokonać drogą kupna bądź cesji politycznej, gdyż cesarz liczył na przychylność ludności księstwa dla swych planów. Wielkie Księstwo Luksemburg pozostawało na mocy traktatu wiedeńskiego 1815 r. i traktatu z 19 kwietnia 1839 r. pod panowaniem króla Holandii. Równocześnie jednak wchodziło ono w skład Związku Niemieckiego. W stolicy Luksemburga stacjonowały też, w imieniu Związku, pruskie wojska. Po rozpadnięciu się Związku Niemieckiego w 1866 r. siły pruskie nadal pozostawały w księstwie. Kiedy w 1867 r. wyszły na jaw plany Napoleona III, Bismarck wykorzystał je do wzniecenia w Prusach wielkiej fali protestu i oburzenia. Nie zdecydował się jednak na rozpoczęcie wojny prewencyjnej przeciw Francji, co proponował gen. Moltke.

Działania antyfrancuskie okazały się zresztą niepotrzebne, gdyż już 11 maja 1867 r. sześć mocarstw zebranych w Londynie podpisało traktat orzekający, iż Wielkie Księstwo Luksemburg pozostanie nadal w unii z Holandią i "tworzyć będzie odtąd państwo wieczyście neutralne". Zasada neutralności miała być zapewniona poprzez "zbiorową gwarancję mocarstw". Art. 4 traktatu stwierdzał: "Król Prus oświadcza, że wojska jego obecnie stojące załogą w twierdzy luksemburskiej otrzymają rozkaz przystąpienia do ewakuacji tej fortecy natychmiast po wymianie ratyfikacji traktatu niniejszego".

Niepowodzenie w sprawie Luksemburga nie zniechęciło Napoleona III, który w roku następnym zaczął popierać koncepcję unii celnej francusko-belgijskiej. Anglia uznała, iż jest to wstęp do unii politycznej, a później aneksji Belgii przez Francję, i ostrzegła, iż w takiej sytuacji zmuszona byłaby zawrzeć sojusz z Prusami. Możliwość powiększenia Francji o Belgię wydawała się Anglii znacznie groźniejsza niż perspektywa zjednoczenia Niemiec.

Nie doszło także do zawarcia aliansu francusko-austriackiego, choć oba państwa po 1866 r. miały wiele po temu powodów. W czasie rozmów nawiązanych w kwietniu 1867 r. Napoleon III proponował Austro-Węgrom przymierze ofensywne w celu zniweczenia skutków wydarzeń 1866 r. Wielkim zwolennikiem antypruskiej polityki był ówczesny premier Austro-Węgier baron Friedrich Ferdinand Beust, ale sprzeciwiał się jej premier Węgier Gyula Andrassy. Węgrzy uważali bowiem, iż wciąganie monarchii austro-węgierskiej do rywalizacji z Prusami zmniejsza szanse prowadzenia aktywnej polityki bałkańskiej. Wskutek oporu węgierskiego negocjacje przebiegały niemrawo i doprowadziły zaledwie do wymiany listów we wrześniu 1869 r. między władcami Austrii i Francji, w których zapewniali siebie wzajemnie o wspólnocie interesów. W czasie gdy toczyły się bezowocne rozmowy francusko- -austriackie, Prusy zdołały zawrzeć 27 marca 1868 r. tajny traktat z Rosją. W traktacie tym car zobowiązywał się, iż w wypadku wojny francusko-pruskiej skoncentruje swe wojska w pobliżu Galicji, aby związać siły austriackie. W rewanżu car oczekiwał pomocy pruskiej, gdyby Rosja zmuszona była przeciwstawić się ekspansji austriackiej na Bałkanach.

W tej sytuacji pojawiła się sprawa obsadzenia tronu hiszpańskiego, będąca bezpośrednim pretekstem do wojny. Po obaleniu w 1868 r. rządów królowej Izabeli II tymczasowy rząd hiszpański zaoferował 2 lipca 1870 r. koronę księciu Leopoldowi Hohenzollern-Sigmaringen. Pomysł umieszczenia Hohenzollerna na tronie hiszpańskim wyszedł od Bismarcka w 1869 r., a zgłosił go w marcu król Wilhelm I. W zamierzeniach kanclerza pruskiego posunięcie to miało uderzać w prestiż dynastii francuskiej i zmniejszać poczucie jej bezpieczeństwa. Zgodnie z kalkulacjami Bismarcka, reakcja francuska była zdecydowana i gwałtowna. Oceniano, że jest to kolejny dowód okrążania Francji przez Prusy. 15 maja 1870 r. ministrem spraw zagranicznych Francji został książę Agenor Gramont, który rozumiał grę Bismarcka i nalegał na wznowienie negocjacji sojuszniczych z Wiedniem. 6 lipca Gramont oświadczył, iż obecność księcia niemieckiego na tronie hiszpańskim narusza równowagę sił w Europie, zaś cesarz Napoleon III mówił wprost o "nowej prowokacji Prus", która może zmusić Francję do wojny.

12 lipca 1870 r., za zgodą Wilhelma, książę Leopold wycofał swoją kandydaturę. Rozdrażniony Napoleon III zażądał jednak pełniejszej satysfakcji, a mianowicie zobowiązania Wilhelma I do niewysuwania w przyszłości podobnej kandydatury. Anglia, Rosja i Austrio-Węgry uznały wycofanie kandydatury pruskiej za wystarczające, a żądanie cesarza francuskiego za przesadne.

Zaraz po zgłoszeniu rezygnacji Hohenzollerna król Wilhelm I odbył w uzdrowisku Ems rozmowy z ambasadorem Francji Vincentem Benedettim. Ich wyniki przekazano w obszernym telegramie Bismarckowi, który odpowiednio go skrócił i ostro wyakcentował odrzucenie postulatu Napoleona III. W takiej formie opublikowana w prasie "depesza emska" została uznana przez Francję za casus belli. 19 lipca 1870 r. Francja wypowiedziała wojnę Prusom. W ten sposób kalkulacje Bismarcka sprawdziły się, gdyż w opinii międzynarodowej ugruntowało się przekonanie, iż to Francja parła do wojny.

Już 17 lipca rząd rosyjski oświadczył, iż gotów jest do wypełnienia swych zobowiązań wobec Prus, wynikających z traktatu 27 marca 1868 r., i zawiadomił o tym nawet Austro-Węgry. Groźba rosyjska sprawiła, że 20 lipca Austro-Węgry wydały deklarację neutralności wobec wojny francusko-pruskiej.

Wojna cieszyła się akceptacją i patriotycznym poparciem społeczeństwa niemieckiego. Związek Północnoniemiecki stanął zdecydowanie po stronie Prus, a państwa południowoniemieckie także oddały swoje siły do dyspozycji Bismarcka.

Wojna szybko wykazała wyższość pruskiej techniki wojennej, widocznej zwłaszcza w umiejętności szybkiej mobilizacji, koncentrowaniu wielkich mas wojsk w wyznaczonych miejscach, profesjonalnej intendenturze, a nade wszystko dowodzeniu i pracy sztabu generalnego. Przełomem w wojnie stała się kapitulacja 2 września 1870 r. okrążonej w Sedanie 85-tysięcznej armii francuskiej i oddanie się w niewolę cesarza Napoleona III wraz z 39 generałami. Po klęsce sedańskiej 4 września wybuchło w Paryżu powstanie ludowe, które obaliło monarchię i powołało do życia III Republikę.

Kontynuowanie wojny przez Prusy spotkało się z krytyką europejskiej opinii publicznej. Bismarck najbardziej obawiał się zbiorowej mediacji mocarstw, która mogłaby spowodować zakończenie wojny i uniemożliwić osiągnięcie zakładanych celów. Rosja zachowała się jednak pasywnie, a premier brytyjski Gladstone miał jedynie zastrzeżenia do zbyt dużych apetytów terytorialnych Prus. Bismarck, widząc niezdecydowanie gabinetu brytyjskiego, potraktował opinię Gladstone'a jako niegroźne "strzały w powietrze".

Działania wojenne zakończyły się 28 stycznia 1871 r. wraz z podpisaniem zawieszenia broni. Nowy republikański rząd A. Thiersa usiłował w rokowaniach z Prusami zminimalizować konsekwencje klęski militarnej. Udało się to w tym sensie, że ostateczny traktat pokojowy, podpisany we Frankfurcie nad Menem 10 maja 1871 r., był nieco korzystniejszy niż wersalskie preliminaria pokojowe z 26 lutego 1871 r.

Pokój WersalskiNajwiększą stratą, jaką poniosła Francja, było przyłączenie do Niemiec Alzacji i dużej części Lotaryngii. Miasto Belfort z okręgiem, które najpierw miało przejść do Niemiec, pozostawiono ostatecznie w granicach Francji. W zamian Francja miała się zgodzić "na wyrównanie granicy wzdłuż zachodnich krańców kantonów Cattenom i Thionville". Artykuł 7 traktatu nakładał na Francję kontrybucję w wysokości 5 mld franków w złocie, płatną do 2 marca 1874 r. Następne artykuły dokładnie wyliczały sposoby płatności i tryb stopniowego wycofywania niemieckich wojsk okupacyjnych. Ostatnią ratę kontrybucji spłaciła Francja 5 września 1873 r., a więc przed terminem. Upokarzającą dla Francji konsekwencją przegranej wojny była też defilada wojsk niemieckich na Polach Elizejskich w Paryżu.

W trakcie ostatniego etapu wojny Bismarck doprowadził do zawarcia bilateralnych układów z państwami południowoniemieckimi: 15 listopada 1870 r. z Badenią i Hesją-Darmstadt; 23 listopada z Bawarią i 25 listopada z Wirtembergią o zjednoczeniu ich ze Związkiem Północnoniemieckim. Następnie w Wersalu, gdzie mieściła się główna kwatera króla pruskiego, zjawili się przedstawiciele państw niemieckich. 18 stycznia 1871 r. w sali zwierciadlanej pałacu wersalskiego ogłoszono powstanie Cesarstwa Niemieckiego, czyli Drugiej Rzeszy. Na czele zjednoczonych Niemiec stanął dotychczasowy król pruski Wilhelm I, przybierając tytuł cesarza niemieckiego (der deutsche Kaiser).

Źródło: W. Dobrzycki, Historia stosunków międzynarodowych w czasach nowożytnych 1815-1945, Warszawa 1996.

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79