Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

II wojna światowa PDF Print Email
Historia
DATE_FORMAT_LC2

1 września 1939 r. rozpoczęła się druga wojna światowa atakiem Niemiec hitlerowskich na Polskę. Bywają również inne poglądy na temat terminu wybuchu wojny, wynikające z subiektywnego podejścia państw, które kolejno przystępowały lub zostały wciągnięte do wojny. Na przykład włoscy historycy twierdzą, że druga wojna rozpoczęła się w 1940 r., a rosyjscy przyjmują datę 22 czerwca 1941 r.

Do wojny dojść musiało, ponieważ takie były szaleńcze plany Hitlera. Żadne ustępstwa kolejnych państw nie powstrzymałyby go. Stanowisko Hitlera było jasne, czemu dawał wyraz podczas narad z wysokimi dowódcami Wehrmachtu - nie chodziło o sporne ziemie ani dotarcie do określonej linii w Europie. Celem było zdobycie przestrzeni życiowej dla narodu niemieckiego i panowanie nad światem. Granice tej przestrzeni nigdy nie były sprecyzowane.

Polska miała sojusze obronne z Francją i z Wielką Brytanią, mimo więc przewagi technicznej i liczebnej armii niemieckiej mogła mieć nadzieję na zwycięstwo. Tę nadzieję pogłębiło przystąpienie tych państw do wojny 3 września 1939 r. Niestety, nie doszło do działań zbrojnych i Polska walczyła samotnie, a rankiem 17 września zaatakowana została od wschodu przez Armię Czerwoną. Została pobita przez dwóch wrogów, nie doczekawszy się pomocy. Jeszcze trwały ostatnie walki (5 października Polacy stoczyli bitwę pod Kockiem), kiedy sojusznicy, Niemcy i ZSRR, 28 września zawarli "Układ o granicach i przyjaźni". Zmieniono w nim nieco ustalenia z tajnego protokołu do układu Ribbentrop-Mołotow. Ziemie polskie między Bugiem a Wisłą dostały Niemcy, a w zamian zgodziły się na aneksję Litwy przez ZSRR. Polska jako państwo nigdy nie skapitulowała przed żadnym z agresorów, kapitulowały tylko poszczególne punkty oporu. Stan wojny więc trwał.

Niezwłocznie po agresji na Polskę dyplomacja sowiecka narzuciła państwom bałtyckim sojusze ograniczające ich suwerenność. Podpisane zostały układy o pomocy wzajemnej - 28 września z Estonią, 5 października z Łotwą i 10 października z Litwą. Państwa te musiały udostępnić Sowietom swoje bazy wojenne. Zaraz też Armia Czerwona rozlokowała się na ich terytoriach. Następnie przyszła kolej na Finlandię, wobec której Związek Sowiecki zgłosił żądania terytorialne: przesunięcie granicy na Przesmyku Karelskim, oddanie północnego portu Petsamo, wydzierżawienie na 30 lat półwyspu Hanko w Zatoce Fińskiej. Rząd fiński odrzucił żądania. Wówczas w ZSRR rozpętano antyfińską napastliwą kampanię propagandową, nazywając członków rządu fińskiego "poszukiwaczami awantur". Doszło do strzelaniny na granicy z Finlandią na Przesmyku Karelskim. Była to prowokacja sowiecka, jednak odpowiedzialność za incydent zrzucono na Finów. Stwierdzając, że rząd fiński "przebrał miarę", ZSRR rozpoczął wojnę 31 listopada 1939 r. Mimo iż grożono Finlandii "miażdżącym uderzeniem", Armia Czerwona została odparta i później z trudem łamała opór słabego przeciwnika, którego wojska dzielnie się broniły przez kilka miesięcy. Europa Zachodnia zareagowała potępieniem agresora, ZSRR został wykluczony z Ligi Narodów. Na pomoc Finlandii planowano wysłanie międzynarodowego korpusu ekspedycyjnego, ale przygotowania szły niemrawo i wcześniej wojna zakończyła się. W końcu lutego wojska sowieckie pod dowództwem generała S. Timoszenki przełamały fińskie linie obronne. 12 marca podpisano układ pokojowy w Moskwie. Finowie zostali zmuszeni do oddania ZSRR większości Przesmyku Karelskiego ze stolicą Karelii - Wyborgiem, ponadto zachodniej Karelii oraz kilku wysp w Zatoce Fińskiej. Półwysep Hanko został wydzierżawiony na 30 lat.

Pozostałe państwa skandynawskie poczuły się zagrożone, ponieważ nie tylko ZSRR zagrażał ich niepodległości, ale ze względów strategicznych i ekonomicznych (niemiecki przemysł metalurgiczny oparty był w dużej mierze na szwedzkiej rudzie żelaza) Półwyspem Skandynawskim interesowały się głównie Niemcy, chociaż w przemysł skandynawski był też mocno zaangażowany kapitał brytyjski. Wielka Brytania popierała dążenia Norwegii i Szwecji do zachowania neutralności.

Po wojnie z Polską, wyczerpana armia niemiecka gromadziła zapasy uzbrojenia, uzupełniała braki, szykując się do kolejnej agresji. Hitler postanowił zapobiec wejściu Anglików do Skandynawii i na Bałtyk. W tym celu opracował plan zajęcia Danii i Norwegii pod kryptonimem "Fali Weserubung". Niemcom zależało na uzyskaniu kontroli nad cieśninami duńskimi, zapewnieniu sobie dostaw rudy szwedzkiej i przygotowaniu dogodnych punktów strategicznych do przyszłej inwazji na Wyspy Brytyjskie.

Agresja na Danię i Norwegię rozpoczęła się 9 kwietnia 1940 r. Danię wojska niemieckie opanowały w ciągu jednego dnia, w zasadzie bez rozlewu krwi. Nieco dłużej trwało zdobywanie Norwegii, ponieważ początkowo armia norweska skutecznie odpierała ataki Wehrmachtu. Jednak wystąpienie miejscowych nazistów pod wodzą Vidkuna Quislinga znacznie przyspieszyło upadek Norwegii. Wielka Brytania wystąpiła czynnie przeciwko agresorom, ponieważ poważnie zostało zagrożone jej bezpieczeństwo. Flota angielska wysłana na wody norweskie zadała Niemcom spore straty. Następnie, w wyniku porozumienia angielsko-francuskiego, w połowie kwietnia do Norwegii wysłany został trzydziestotysięczny korpus ekspedycyjny. W skład korpusu wchodziła polska Brygada Strzelców Podhalańskich pod dowództwem generała Zygmunta Szyszki-Bohusza. Korpus nie zdołał przeciwstawić się Niemcom i w pierwszych dniach maja został wycofany. Największe sukcesy miała polska brygada walcząca pod Narwikiem. Ewakuacja nastąpiła związku z atakiem niemieckim na Francję. Król norweski Haakon VII z rodziną rząd ewakuowali się do Wielkiej Brytanii. W Norwegii powstał marionetkowy "ząd Quislinga, posłuszny okupantom niemieckim. Naziści norwescy nie mieli jednak żadnego wsparcia rodaków, więc Hitler zrezygnował z wyręczania się kolaborantami, odwołał Quislinga i ustanowił w Norwegii komisarza Rzeszy z nieograniczonymi uprawnieniami.

Trzecia Rzesza zdobyła dogodną pozycję do następnych podbojów - Wielkiej Brytanii i Związku Sowieckiego.

Jeszcze podczas trwania zmagań w Norwegii, 10 maja 1940 r. niemieckie dywizje pancerne uderzyły na Belgię, Holandię i Luksemburg, mimo że te państwa zadeklarowały swą neutralność w wojnie. Tą drogą Niemcy postanowili wtargnąć do Francji, unikając przełamywania ufortyfikowanej linii Maginota wzdłuż granicy francusko-niemieckiej. Pretekstem do ataku na kraje neutralne było rzekome zbombardowanie niemieckiego miasta Fryburg przez lotnictwo belgijskie i holenderskie. W rzeczywistości owego prowokacyjnego nalotu dokonała Luftwaffe.

Już 12 maja rozpoczęła się agresja hitlerowska na Francję, zgodnie z planem pod kryptonimem "Fall Gelb". Armia francuska była w stanie przeciwstawić się najazdowi, zwłaszcza że uzyskała pomoc brytyjską, ale wśród członków rządu (wicepremier Philippe Petain) i dowództwa (wódz naczelny Maxime Weygand) panowały nastroje kapitulanckie. Niektórzy politycy byli wręcz gotowi do kolaboracji z Hitlerem. Żołnierze Wehrmachtu łatwo posuwali się w głąb Francji. 11 czerwca rząd opuścił Paryż, a już 14 czerwca miasto zostało zajęte przez Niemców. Dwa dni później ustąpił premier Paul Reynaud, a jego miejsce zajął Petain, który natychmiast zwrócił się do dowództwa hitlerowskiego z propozycją przerwania walki. Miało to decydujący wpływ na rozkład armii francuskiej.

Jeszcze 10 czerwca do wojny przystąpiły Włochy, atakując Francję od południa. 22 czerwca zawarte zostało zawieszenie broni francusko-niemieckie w tym samym wagonie kolejowym w Compiegne, w którym Niemcy podpisywali kapitulację po klęsce w pierwszej wojnie światowej. 25 czerwca Francuzi podpisali zawieszenie broni z Włochami. Pokonana Francja została podzielona na dwie części (nie licząc terenów pogranicznych oddanych Włochom): północną z wybrzeżem atlantyckim i z Paryżem, pod okupacją niemiecką, i południową - z wybrzeżem Morza Śródziemnego, ze stolicą w Vichy, tzw. "wolną". Na czele kolaboranckich władz stali: Petain i Pierre Laval. "Wolna" Francja ponosiła koszty okupacji niemieckiej na północy.

Ci Francuzi, którzy postanowili kontynuować walkę z okupantami hitlerowskimi, udali się do Anglii, utworzyli tam ruch Wolna Francja i Francuski Komitet Narodowy z generałem Char lesem de Gaulle'em na czele.

W lipcu 1940 r. Hitler skierował do Londynu propozycję zawarcia pokoju, na co otrzymał odpowiedź ministra spraw zagranicznych Anthony Edena: "Nie zaprzestaniemy walki, dopóki wolność nie zostanie przywrócona". W Anglii oczekiwano ataku niemieckiego. W obawie, by okręty "wolnej" Francji, stacjonujące w portach nad Morzem Śródziemnym, nie dostały się w ręce niemieckie, Brytyjczycy zniszczyli je 3 lipca 1940 r. Była to akcja określona mianem "Katapulta".

W sierpniu rozpoczęła się bitwa powietrzna o Anglię, która trwała do końca października 1940 r. Zakończyła się klęską Niemców, których lotnictwo poniosło ciężkie straty. Do inwazji więc wysp przez wojska hitlerowskie nie doszło. W odwecie za zniszczone miasta angielskie, a zwłaszcza Londyn, RAF rozpoczęła naloty na miasta niemieckie. Załamanie się planów Hitlera wobec Wielkiej Brytanii było ważnym przełomem w wojnie.

Włochy w tym czasie podejmowały próbę zdobywania nowych terytoriów, wprowadzając w życie imperialne plany Mussoliniego. We wrześniu 1940 r. z terytorium Libii Włosi zaatakowali Egipt, który pozostawał pod zwierzchnictwem brytyjskim. Kontrofensywa brytyjska zmusiła niebawem wojska włoskie do wycofywania się w popłochu. W ciągu następnych miesięcy armia włoska została praktycznie zniszczona. Brytyjczycy posuwali się w kierunku Włoskiej Afryki Wschodniej, którą wyzwolili do początku czerwca 1941 r. Wolność odzyskała Etiopia. Na odsiecz Włochom w Afryce Północnej Hitler wysłał korpus pod dowództwem Erwina Rommla. W kwietniu 1941 r. Rommel zajął Libię. Wojna toczyła się ze zmiennym powodzeniem. W walkach przeciwko siłom niemiecko-włoskim wzięli również Polacy (Samodzielna Dywizja Strzelców Karpackich pod dowództwem gen. Stanisława Kopańskiego).

Jeszcze jesienią 1940 r. doszło do rozgraniczenia stref wpływów między Niemcami, Włochami i Japonią. Państwa te podpisały układ trójstronny - "pakt trzech" albo oś Berlin-Rzym-Tokio. Oto najistotniejsze fragmenty paktu: "Art. 1. Japonia uznaje i respektuje przywództwo Niemiec i Włoch w ustanowieniu nowego ładu w Europie. Art. 2. Niemcy i Włochy uznają i respektują przywództwo Japonii w ustanowieniu nowego ładu w Wielkiej Azji Wschodniej".

Ponadto trzy państwa zobowiązały się do udzielania sobie wzajemnej pomocy. Do "osi" przystąpiły wkrótce: Rumunia, Bułgaria, Chorwacja i Węgry.

28 października 1940 r. Włochy napadły na Grecję, która odmówiła współpracy z państwami "osi". Mussolini liczył na szybkie i łatwe sukcesy militarne, ale jego wojska spotkały się z silnym oporem Greków i ponosiły ogromne straty, zwłaszcza podczas walk w rejonach górskich.

6 kwietnia oddziały Wehrmachtu, przy wsparciu wojsk włoskich, zaatakowały Jugosławię, która uległa agresorom po jedenastu dniach obrony. Do klęski przyczyniła się postawa nacjonalistów chorwackich (ustasze), którzy proklamowali Niezależne Państwo Chorwackie. Równocześnie z atakiem na Jugosławię wojska niemieckie pospieszyły do Grecji na odsiecz Włochom. 23 kwietnia Grecja musiała podpisać kapitulację, rozpoczynającą okupację niemiecko-włoską. Wkrótce Niemcy opanowali Kretę, ważny punkt strategiczny na Morzu Śródziemnym.

W czerwcu 1941 r. Hitler zaatakował ZSRR, wprowadzając w czyn swój plan "Barbarossa". Dla wielu polityków i dowódców nie było to zaskoczeniem, natomiast Stalin zupełnie nie spodziewał się napaści ze strony sojusznika. Dotychczas prowadził podobną do hitlerowskiej politykę podboju słabszych państw. Latem 1940 r. ZSRR anektował Litwę, Łotwę i Estonię, przekształcając je w republiki sowieckie. Prawie równocześnie oderwał od Rumunii Besarabię i Północną Bukowinę. Dotychczas oficjalne stosunki niemiecko-sowieckie były dobre. Stalin nie dopuszczał do krytyki Niemiec. Cenzura czuwała, by nie publikowano doniesień o zbrodniach nazizmu. W prasie i w oficjalnych oświadczeniach sowieckich było natomiast wiele entuzjazmu dla sukcesów militarnych Trzeciej Rzeszy.


0 Tymczasem 22 czerwca rozpoczęła się wojna niemiecko-sowiecka. Siły Wehrmachtu początkowo szybko parły naprzód w trzech kierunkach: północ-centrum-południe, ale po paru miesiącach ofensywa załamała się. Z zagrożonej Moskwy rząd ewakuował się do Kujbyszewa. Sprzymierzeńcem Niemców była na północy Finlandia, a na południu Rumunia. Również Włochy, Węgry i Słowacja wypowiedziały wojnę ZSRR i wysłały swoje wojska na front wschodni. Ofensywa na Moskwę została zatrzymana, a Armia Czerwona przeszła do kontrofensywy. W styczniu i w lutym 1942 r. odepchnęła przeciwnika nawet o 400 km. Na północy ofensywa niemiecka zatrzymała się w rejonie Leningradu. Miasto zostało zablokowane, a łączność z wolnym terytorium pozostała tylko przez jezioro Ładoga. Po fiasku planu "Barbarossa" Niemcy zmienili plany strategiczne i przygotowali ofensywę na południu w celu zdobycia Zagłębia Donieckiego, Kubania i Kaukazu, by pozbawić ZSRR bazy ekonomicznej. Realizację planu rozpoczęto w rocznicę wybuchu wojny z Rosją, 22 czerwca 1942 r., ale już w listopadzie armie niemieckie zmuszone zostały do cofania się i do działań obronnych.

Obrona terytorium ZSRR i przejście do kontrofensywy w stosunkowo krótkim czasie możliwe było dzięki pomocy zachodniej i powstaniu Wielkiej Koalicji koordynującej działania przeciwko państwom "osi" na wszystkich frontach. Już w marcu 1941 r. na mocy uchwały Kongresu prezydent Roosevelt ogłosił Lend-Lease Act, upoważniający rząd do wypożyczania, wydzierżawiania lub dostarczania na kredyt państwom walczącym z "osią" sprzętu wojennego, surowców i materiałów. 20% wartości tych dostaw przypadało na ZSRR. Konwoje alianckie z dostawami dla Armii Czerwonej docierały do Murmańska i do Archangielska.

22 czerwca 1941 r. premier Churchill zadeklarował wszelką pomoc brytyjską dla napadniętego przez hitlerowców Związku Sowieckiego. 12 lipca podpisano w Moskwie brytyjsko-sowieckie porozumienie o wspólnym prowadzeniu wojny. Następnie do porozumienia przystąpiły inne państwa walczące z nazizmem. 14 sierpnia 1941 r. prezydent USA i premier brytyjski podpisali na pancerniku "Prince of Wales" na Atlantyku wspólną deklarację, która zyskała nazwę Karty Atlantyckiej. Potępiono w niej aneksję i przemoc w stosunkach międzynarodowych, uznano prawo narodów do swobodnego wyboru formy rządu, deklarowano pomoc i równoprawną współpracę ze wszystkimi narodami, również po zakończeniu wojny. Podpisy pod Kartą złożyły później inne państwa walczące z "osią" i w ten sposób uformowała się Wielka Koalicja.

Na Dalekim Wschodzie rozwijała się agresja Japonii. Trwała nadal wojna z Chinami, a w 1940 r. Japończycy zajęli Indochiny, korzystając z upadku Francji. Ustrój Japonii w tym czasie zmienił się w jeszcze większym stopniu w formę dyktatury wojskowej. Rozwiązane zostały wszystkie partie polityczne, z wyjątkiem Związku Popierania Cesarstwa. Na początku 1941 r. cesarstwo podpisało pakt o nieagresji z ZSRR i szykowało się do rozciągnięcia panowania na Oceanie Spokojnym.

7 grudnia 1941 r. samoloty japońskie startujące z lotniskowców niespodziewanie zbombardowały amerykańską bazę wojskową Pearl Harbor na Hawajach. Początkowo Japończycy dominowali na Pacyfiku. Zajęli Półwysep Malajski, Indonezję, Birmę, Hongkong, Singapur i wiele wysp należących do Wielkiej Brytanii, Francji i Holandii. Przełom w wojnie nastąpił w 1942 r. W maju Japończycy ponieśli klęskę na Morzu Koralowym, a w miesiąc później przegrali bitwę koło wyspy Midway. Inicjatywę przejęli Amerykanie i ich sojusznicy.

Na innych frontach państwa "osi" również ponosiły porażki. W Afryce Północnej wojska koalicji zostały wzmocnione 150-tysięcznym desantem anglo-amery-kańskim. W końcu 1942 r. zastępca szefa rządu Vichy, admirał Jean Darlan, oddał okręty francuskie do dyspozycji sprzymierzonych w walce z "osią". Zadeklarował też osobiście swoją pomoc. Dowódcą naczelnym wojsk koalicji w Afryce był generał Bernard Montgomery. Odniósł on ostateczne zwycięstwo w bitwie pod El Alamein. Wojna w Afryce zakończyła się 12 maja 1943 r.

Również na froncie wschodnim nastąpił przełom. Siły niemieckie, okrążone pod Stalingradem, po krwawej walce skapitulowały 2 lutego 1943 r. Do niewoli dostało się około 90 tys. żołnierzy z feldmarszałkiem Friedrichem von Paulusem i innymi oficerami. Armia Czerwona przeszła do kontrofensywy na całym froncie.

Już w 1942 r. przywódcy największych mocarstw rozważali problemy związane z zakończeniem wojny, ukaraniem winnych zbrodni przeciwko ludzkości i losem Niemiec. Pod koniec listopada tego roku Churchill zaproponował zorganizowanie konferencji przywódców koalicji. Stalin odmówił udziału w spotkaniu, wobec tego doszło do zorganizowania konferencji w Casablance (I 1943) z udziałem tylko Roosevelta i Churchilla. Premier brytyjski zaproponował utworzenie drugiego frontu w Europie na Bałkanach. Uchroniłoby to kraje Europy Środkowej przed wkroczeniem Armii Czerwonej, a tym samym przed dominacją sowiecką. Ostatecznie odłożono tę propozycję, by nie drażnić Stalina. Podjęto natomiast decyzję o lądowaniu aliantów na Sycylii.

Od 28 listopada do 1 grudnia 1943 r. odbyła się konferencja Wielkiej Trójki w Teheranie (Roosevelt, Churchill, Stalin). Obok wielu innych postanowień zdecydowano, że drugi front w Europie będzie otwarty we Francji w maju 1944 r. Ustalono też, że po zwycięstwie nad Niemcami ZSRR przystąpi do wojny z Japonią. Wstępnie przedyskutowano problem przyszłości Niemiec i w celu przygotowania ostatecznych decyzji przed kolejną konferencją międzynarodową powołano roboczą Europejską Komisję Doradczą.

Niepowodzenia państw "osi" na frontach wpłynęły na ogromne ożywienie ruchu oporu w krajach okupowanych. Była to wydatna pomoc dla regularnych działań zbrojnych koalicji. Silne organizacje wojskowe i cywilne prowadziły walkę w Polsce, w Jugosławii i w Grecji. Opór organizowali też antynaziści w krajach sprzymierzonych z Niemcami - w Bułgarii, Rumunii, na Węgrzech. Silny ruch oporu był też we Włoszech, który ukształtował się w odpowiedzi na ciężkie porażki armii włoskiej na wszystkich frontach i bezsensowne kontynuowanie udziału w wojnie.

W lipcu 1943 r. siły alianckie wylądowały na Sycylii i wkrótce wkroczyły na półwysep. 25 lipca spiskowcy związani z królem obalili Mussoliniego, a 8 września nowy rząd generała Pietra Badoglia ogłosił kapitulację, by przystąpić do wojny po stronie koalicji. Wówczas Niemcy dokonali inwazji na Włochy i dotarli aż do Neapolu. Siły koalicji w ciężkich bojach posuwały się na północ. Drogę na Rzym otwarto po sforsowaniu linii Gustawa, na której zaciekle bronili się Niemcy w klasztorze na Monte Cassino. Wzgórze i klasztor zdobył II Korpus Polski pod dowództwem gen. Władysława Andersa 18 maja 1944 r. Walki we Włoszech zakończyły się zwycięsko w ostatnich dniach kwietnia 1945 r. dzięki siłom alianckim i oddziałom powstańczym.

Przez cały 1944 r. Armia Czerwona prowadziła zwycięskie działania na froncie wschodnim. W ciągu tego roku wkroczyła na ziemie polskie i innych krajów Europy Środkowej i Południowej, wszędzie wspomagając siły komunistyczne i ustanawiając systemy polityczne na wzór sowiecki. Strefa wpływów ZSRR objęła oprócz Polski Czechosłowację, Bułgarię, Rumunię, Węgry, Jugosławię.

6 czerwca 1944 r. nastąpiła inwazja aliantów w Normandii. Naczelnym dowódcą sił alianckich został amerykański generał Dwight Eisenhower. W ciężkich walkach wyzwalano Francję, Belgię i Holandię. Wśród wojsk alianckich wyróżniali się Polacy, zwłaszcza 1 Dywizja Pancerna pod dowództwem generała Stanisława Maczka. Niemcy zostali wzięci w kleszcze, bo od wschodu parła Armia Czerwona.

Od 4 do 11 lutego 1945 r. w Jałcie na Krymie obradowała kolejna konferencja Wielkiej Trójki. Ustalono zasady podziału Niemiec na 4 strefy okupacyjne (czwartym mocarstwem okupacyjnym miała być Francja) oraz podziału Berlina. Podjęto też postanowienia dotyczące Polski (gdzie miał powstać rząd z połączenia ugrupowań politycznych z kraju i z emigracji oraz wytyczono granice). Ustalono ponadto termin konferencji założycielskiej ONZ (25 kwietnia 1945 r. w San Francisco).

W Jałcie ustalono sfery wpływów w Europie. Państwa zachodnie pozostawiły ZSRR wolną rękę w Europie Środkowo-Wschodniej. W końcowej fazie wojny ujawniły się sprzeczności między mocarstwami i rywalizacja o wpływy w świecie powojennym.

Wiosną walki Armii Czerwonej toczyły się już na terytorium Niemiec. 2 maja został zdobyty Berlin. Dwa dni wcześniej Hitler popełnił samobójstwo w bunkrze pod kancelarią Rzeszy. Następcą Hitlera został admirał Karl Dönitz. W poszczególnych rejonach Niemiec oddziały Wehrmachtu kapitulowały przed dowódcami sowieckimi lub alianckimi. 7 maja generał Alfred Jodl podpisał z dowództwem alianckim w Reims (Francja) kapitulację wszystkich sił niemieckich. W nocy z 8 na 9 maja 1945 r. w Karlshof pod Berlinem kapitulacja została powtórzona. Podpisał ją ze strony Niemiec feldmarszałek Wilhelm Keitel wobec przedstawicieli ZSRR, Wielkiej Brytanii, Francji i Stanów Zjednoczonych. Była to kapitulacja bezwarunkowa. Wojna w Europie zakończyła się. Trwały jeszcze walki na Dalekim Wschodzie.

Mimo beznadziejnego położenia Japończycy odmawiali zaprzestania walk. W niszczeniu okrętów amerykańskich główną siłą byli piloci-samobójcy - kamikadze. Niestety, nadal nie przystępował do wojny Związek Sowiecki, mimo że miał to uczynić zaraz po zakończeniu wojny z Niemcami. W tej sytuacji Stany Zjednoczone podjęły decyzję o użyciu najnowszej niszczycielskiej broni, bomby atomowej. 6 sierpnia bomba atomowa została zrzucona na Hiroszimę, a 8 sierpnia na Nagasaki. W obu miastach od wybuchu zginęło 150 tysięcy ludzi. To przyspieszyło bezwarunkową kapitulację Japonii (9 sierpnia wojnę Japonii wypowiedział Związek Sowiecki).

2 września 1945 r. dowództwo japońskie podpisało akt bezwarunkowej kapitulacji na pokładzie amerykańskiego pancernika "Missouri" w Zatoce Tokijskiej. Kapitulację przyjął dowódca amerykańskich sił zbrojnych na Pacyfiku, generał Douglas MacArthur. Zakończyła się druga wojna światowa.

Źródło: M. Borucki, Historia powszechna do 2004 roku, Warszawa 2004.