II wojna światowa - Strona 2

0 Tymczasem 22 czerwca rozpoczęła się wojna niemiecko-sowiecka. Siły Wehrmachtu początkowo szybko parły naprzód w trzech kierunkach: północ-centrum-południe, ale po paru miesiącach ofensywa załamała się. Z zagrożonej Moskwy rząd ewakuował się do Kujbyszewa. Sprzymierzeńcem Niemców była na północy Finlandia, a na południu Rumunia. Również Włochy, Węgry i Słowacja wypowiedziały wojnę ZSRR i wysłały swoje wojska na front wschodni. Ofensywa na Moskwę została zatrzymana, a Armia Czerwona przeszła do kontrofensywy. W styczniu i w lutym 1942 r. odepchnęła przeciwnika nawet o 400 km. Na północy ofensywa niemiecka zatrzymała się w rejonie Leningradu. Miasto zostało zablokowane, a łączność z wolnym terytorium pozostała tylko przez jezioro Ładoga. Po fiasku planu "Barbarossa" Niemcy zmienili plany strategiczne i przygotowali ofensywę na południu w celu zdobycia Zagłębia Donieckiego, Kubania i Kaukazu, by pozbawić ZSRR bazy ekonomicznej. Realizację planu rozpoczęto w rocznicę wybuchu wojny z Rosją, 22 czerwca 1942 r., ale już w listopadzie armie niemieckie zmuszone zostały do cofania się i do działań obronnych.

Obrona terytorium ZSRR i przejście do kontrofensywy w stosunkowo krótkim czasie możliwe było dzięki pomocy zachodniej i powstaniu Wielkiej Koalicji koordynującej działania przeciwko państwom "osi" na wszystkich frontach. Już w marcu 1941 r. na mocy uchwały Kongresu prezydent Roosevelt ogłosił Lend-Lease Act, upoważniający rząd do wypożyczania, wydzierżawiania lub dostarczania na kredyt państwom walczącym z "osią" sprzętu wojennego, surowców i materiałów. 20% wartości tych dostaw przypadało na ZSRR. Konwoje alianckie z dostawami dla Armii Czerwonej docierały do Murmańska i do Archangielska.

22 czerwca 1941 r. premier Churchill zadeklarował wszelką pomoc brytyjską dla napadniętego przez hitlerowców Związku Sowieckiego. 12 lipca podpisano w Moskwie brytyjsko-sowieckie porozumienie o wspólnym prowadzeniu wojny. Następnie do porozumienia przystąpiły inne państwa walczące z nazizmem. 14 sierpnia 1941 r. prezydent USA i premier brytyjski podpisali na pancerniku "Prince of Wales" na Atlantyku wspólną deklarację, która zyskała nazwę Karty Atlantyckiej. Potępiono w niej aneksję i przemoc w stosunkach międzynarodowych, uznano prawo narodów do swobodnego wyboru formy rządu, deklarowano pomoc i równoprawną współpracę ze wszystkimi narodami, również po zakończeniu wojny. Podpisy pod Kartą złożyły później inne państwa walczące z "osią" i w ten sposób uformowała się Wielka Koalicja.

Na Dalekim Wschodzie rozwijała się agresja Japonii. Trwała nadal wojna z Chinami, a w 1940 r. Japończycy zajęli Indochiny, korzystając z upadku Francji. Ustrój Japonii w tym czasie zmienił się w jeszcze większym stopniu w formę dyktatury wojskowej. Rozwiązane zostały wszystkie partie polityczne, z wyjątkiem Związku Popierania Cesarstwa. Na początku 1941 r. cesarstwo podpisało pakt o nieagresji z ZSRR i szykowało się do rozciągnięcia panowania na Oceanie Spokojnym.

7 grudnia 1941 r. samoloty japońskie startujące z lotniskowców niespodziewanie zbombardowały amerykańską bazę wojskową Pearl Harbor na Hawajach. Początkowo Japończycy dominowali na Pacyfiku. Zajęli Półwysep Malajski, Indonezję, Birmę, Hongkong, Singapur i wiele wysp należących do Wielkiej Brytanii, Francji i Holandii. Przełom w wojnie nastąpił w 1942 r. W maju Japończycy ponieśli klęskę na Morzu Koralowym, a w miesiąc później przegrali bitwę koło wyspy Midway. Inicjatywę przejęli Amerykanie i ich sojusznicy.

Na innych frontach państwa "osi" również ponosiły porażki. W Afryce Północnej wojska koalicji zostały wzmocnione 150-tysięcznym desantem anglo-amery-kańskim. W końcu 1942 r. zastępca szefa rządu Vichy, admirał Jean Darlan, oddał okręty francuskie do dyspozycji sprzymierzonych w walce z "osią". Zadeklarował też osobiście swoją pomoc. Dowódcą naczelnym wojsk koalicji w Afryce był generał Bernard Montgomery. Odniósł on ostateczne zwycięstwo w bitwie pod El Alamein. Wojna w Afryce zakończyła się 12 maja 1943 r.

Również na froncie wschodnim nastąpił przełom. Siły niemieckie, okrążone pod Stalingradem, po krwawej walce skapitulowały 2 lutego 1943 r. Do niewoli dostało się około 90 tys. żołnierzy z feldmarszałkiem Friedrichem von Paulusem i innymi oficerami. Armia Czerwona przeszła do kontrofensywy na całym froncie.

Już w 1942 r. przywódcy największych mocarstw rozważali problemy związane z zakończeniem wojny, ukaraniem winnych zbrodni przeciwko ludzkości i losem Niemiec. Pod koniec listopada tego roku Churchill zaproponował zorganizowanie konferencji przywódców koalicji. Stalin odmówił udziału w spotkaniu, wobec tego doszło do zorganizowania konferencji w Casablance (I 1943) z udziałem tylko Roosevelta i Churchilla. Premier brytyjski zaproponował utworzenie drugiego frontu w Europie na Bałkanach. Uchroniłoby to kraje Europy Środkowej przed wkroczeniem Armii Czerwonej, a tym samym przed dominacją sowiecką. Ostatecznie odłożono tę propozycję, by nie drażnić Stalina. Podjęto natomiast decyzję o lądowaniu aliantów na Sycylii.

Od 28 listopada do 1 grudnia 1943 r. odbyła się konferencja Wielkiej Trójki w Teheranie (Roosevelt, Churchill, Stalin). Obok wielu innych postanowień zdecydowano, że drugi front w Europie będzie otwarty we Francji w maju 1944 r. Ustalono też, że po zwycięstwie nad Niemcami ZSRR przystąpi do wojny z Japonią. Wstępnie przedyskutowano problem przyszłości Niemiec i w celu przygotowania ostatecznych decyzji przed kolejną konferencją międzynarodową powołano roboczą Europejską Komisję Doradczą.

Niepowodzenia państw "osi" na frontach wpłynęły na ogromne ożywienie ruchu oporu w krajach okupowanych. Była to wydatna pomoc dla regularnych działań zbrojnych koalicji. Silne organizacje wojskowe i cywilne prowadziły walkę w Polsce, w Jugosławii i w Grecji. Opór organizowali też antynaziści w krajach sprzymierzonych z Niemcami - w Bułgarii, Rumunii, na Węgrzech. Silny ruch oporu był też we Włoszech, który ukształtował się w odpowiedzi na ciężkie porażki armii włoskiej na wszystkich frontach i bezsensowne kontynuowanie udziału w wojnie.

W lipcu 1943 r. siły alianckie wylądowały na Sycylii i wkrótce wkroczyły na półwysep. 25 lipca spiskowcy związani z królem obalili Mussoliniego, a 8 września nowy rząd generała Pietra Badoglia ogłosił kapitulację, by przystąpić do wojny po stronie koalicji. Wówczas Niemcy dokonali inwazji na Włochy i dotarli aż do Neapolu. Siły koalicji w ciężkich bojach posuwały się na północ. Drogę na Rzym otwarto po sforsowaniu linii Gustawa, na której zaciekle bronili się Niemcy w klasztorze na Monte Cassino. Wzgórze i klasztor zdobył II Korpus Polski pod dowództwem gen. Władysława Andersa 18 maja 1944 r. Walki we Włoszech zakończyły się zwycięsko w ostatnich dniach kwietnia 1945 r. dzięki siłom alianckim i oddziałom powstańczym.

Przez cały 1944 r. Armia Czerwona prowadziła zwycięskie działania na froncie wschodnim. W ciągu tego roku wkroczyła na ziemie polskie i innych krajów Europy Środkowej i Południowej, wszędzie wspomagając siły komunistyczne i ustanawiając systemy polityczne na wzór sowiecki. Strefa wpływów ZSRR objęła oprócz Polski Czechosłowację, Bułgarię, Rumunię, Węgry, Jugosławię.

6 czerwca 1944 r. nastąpiła inwazja aliantów w Normandii. Naczelnym dowódcą sił alianckich został amerykański generał Dwight Eisenhower. W ciężkich walkach wyzwalano Francję, Belgię i Holandię. Wśród wojsk alianckich wyróżniali się Polacy, zwłaszcza 1 Dywizja Pancerna pod dowództwem generała Stanisława Maczka. Niemcy zostali wzięci w kleszcze, bo od wschodu parła Armia Czerwona.

Od 4 do 11 lutego 1945 r. w Jałcie na Krymie obradowała kolejna konferencja Wielkiej Trójki. Ustalono zasady podziału Niemiec na 4 strefy okupacyjne (czwartym mocarstwem okupacyjnym miała być Francja) oraz podziału Berlina. Podjęto też postanowienia dotyczące Polski (gdzie miał powstać rząd z połączenia ugrupowań politycznych z kraju i z emigracji oraz wytyczono granice). Ustalono ponadto termin konferencji założycielskiej ONZ (25 kwietnia 1945 r. w San Francisco).

W Jałcie ustalono sfery wpływów w Europie. Państwa zachodnie pozostawiły ZSRR wolną rękę w Europie Środkowo-Wschodniej. W końcowej fazie wojny ujawniły się sprzeczności między mocarstwami i rywalizacja o wpływy w świecie powojennym.

Wiosną walki Armii Czerwonej toczyły się już na terytorium Niemiec. 2 maja został zdobyty Berlin. Dwa dni wcześniej Hitler popełnił samobójstwo w bunkrze pod kancelarią Rzeszy. Następcą Hitlera został admirał Karl Dönitz. W poszczególnych rejonach Niemiec oddziały Wehrmachtu kapitulowały przed dowódcami sowieckimi lub alianckimi. 7 maja generał Alfred Jodl podpisał z dowództwem alianckim w Reims (Francja) kapitulację wszystkich sił niemieckich. W nocy z 8 na 9 maja 1945 r. w Karlshof pod Berlinem kapitulacja została powtórzona. Podpisał ją ze strony Niemiec feldmarszałek Wilhelm Keitel wobec przedstawicieli ZSRR, Wielkiej Brytanii, Francji i Stanów Zjednoczonych. Była to kapitulacja bezwarunkowa. Wojna w Europie zakończyła się. Trwały jeszcze walki na Dalekim Wschodzie.

Mimo beznadziejnego położenia Japończycy odmawiali zaprzestania walk. W niszczeniu okrętów amerykańskich główną siłą byli piloci-samobójcy - kamikadze. Niestety, nadal nie przystępował do wojny Związek Sowiecki, mimo że miał to uczynić zaraz po zakończeniu wojny z Niemcami. W tej sytuacji Stany Zjednoczone podjęły decyzję o użyciu najnowszej niszczycielskiej broni, bomby atomowej. 6 sierpnia bomba atomowa została zrzucona na Hiroszimę, a 8 sierpnia na Nagasaki. W obu miastach od wybuchu zginęło 150 tysięcy ludzi. To przyspieszyło bezwarunkową kapitulację Japonii (9 sierpnia wojnę Japonii wypowiedział Związek Sowiecki).

2 września 1945 r. dowództwo japońskie podpisało akt bezwarunkowej kapitulacji na pokładzie amerykańskiego pancernika "Missouri" w Zatoce Tokijskiej. Kapitulację przyjął dowódca amerykańskich sił zbrojnych na Pacyfiku, generał Douglas MacArthur. Zakończyła się druga wojna światowa.

Źródło: M. Borucki, Historia powszechna do 2004 roku, Warszawa 2004.



Najnowsze komentarze

Newsletter



Wiadomość HTML?

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies w celach statystycznych i w celu dostosowania strony do indywidualnych potrzeb użytkowników. Ustawienia cookies mogą być kontrolowane za pomocą przeglądarki.

EU Cookie Directive Module Information