Mezopotamia - Strona 3

Historia polityczna Mezopotamii do końca II tysiąclecia p.n.e.

Główne okresy historyczne. Podział na okresy historyczne wczesnych dziejów Mezopotamii wynika głównie z uwzględnienia zasadniczych cezur politycznych, ale także, zwłaszcza przy wydzielaniu pierwszych epok, ze stanu zachowania źródeł i związanym z tym poziomem wiedzy. Te ostatnie uwarunkowania pociągają za sobą niemożność przedstawienia nawet ogólnych zarysów historii politycznej obszarów północnej Mezopotamii aż do czasów Sargona Akadyjskiego wobec czego proponowana periodyzacja tych wczesnych epok odnosi się przede wszystkim do jej południowej części - Sumeru. Dla połowy II tysiąclecia p.n.e blisko trzy wieki dziejów Asyrii (XVII-XV w. p.n.e.), pozbawione faktycznie źródeł, tylko formalnie przypisane są do jednego z dwóch okresów historycznych. Podobnie w przypadku Babilonii z początkiem I tysiąclecia p.n.e. tzw. wieki ciemne (X-IX w. p.n.e.) wraz z okresem dominacji asyryjskiej, tworząc większą część okresu nowobabilońskiego, wypełniają niejako lukę czasową między Babilonią kasycką (okres średniobabiloński) a Babilonią chaldejską (okres chaldejski). W wielu opracowaniach okres nowobabiloński jest łączony z okresem chaldejskim w jeden okres neobabiloński.

Zatem od początku epoki historycznej, który wyznaczony jest formalnie przez pojawienie się źródeł pisanych, możemy wyróżnić następujące okresy:

  • Dżemdet Nasr (ok. 3000-2800 r. p.n.e.)
  • wczesnodynastyczny (WD) (ok. 2800-2350 r. p.n.e.) dzielący się na trzy etapy: WD I (ok. 2800-2675 r. p.n.e.), WD II (ok. 2675-2500 r. p.n.e.), WD III (ok. 2500-2350 r. p.n.e.).
  • staroakadyjski (ok. 2350-2210 r. p.n.e.)
  • gutejski (ok. 2210-2120 r. p.n.e.)
  • neosumeryjski (2120-2005 r. p.n.e.)

BABILONIA:

  • starobabiloński (2005-1595 r. p.n.e.)
  • średniobabiloński (1595-1157 r. p.n.e.)
  • nowobabiloński (1157-626 r. p.n.e.)
  • chaldejski (626-539 r. p.n.e.)

ASYRIA:

  • staroasyryjski (XX-XVII w. p.n.e.)
  • średnioasyryjski (XVI w. - 935 r. p.n.e.)
  • nowoasyryjski (935-612 r. p.n.e.)

Okres Dżemdet Nasr: około 3000-2800 r. p.n.e.

O okresie Dżemdet Nasr bardzo trudno jest mówić w kategoriach historii politycznej. Brak jakichkolwiek źródeł ściśle historycznych oraz niemożność oparcia się na legendarnej w tej części Sumeryjskiej liście królów zmusza do ograniczenia się w jego charakterystyce do kwestii gospodarczych i częściowo społeczno-ustrojowych na podstawie danych archeologicznych i bogatych archiwów dokumentów administracyjnych. Niewykluczone też, że z uwagi na niedoskonały jeszcze poziom rozwoju pisma i brak tradycji pisarskich, w owych czasach nie sporządzano jeszcze innych tekstów niż związane bezpośrednio ze sprawozdawczością gospodarczą. Pozwalają one jednak ustalić, jaki lud był twórcą cywilizacji mezopotamskiej. Otóż w przeciwieństwie do niejako "anonimowych" piktogramów z okresu Uruk IVa teksty gospodarcze z epoki Dżemdet Nasr spisano w języku sifhieryjskim i to właśnie Sumerowie są ludem, który - biorąc pod uwagę ciągłość kulturową obu okresów - przebywał w południowej Mezopotamii przynajmniej od połowy IV tysiąclecia p.n.e., odkrył pismo i dokonał ostatniego kroku na drodze do powstania cywilizacji miejskiej. Sama nazwa okresu pochodzi od leżącego na północny wschód od Babilonu stanowiska archeologicznego, gdzie po raz pierwszy natra-fiono na typową dla tej epoki ceramikę, i jest właściwie nazwą kultury Dżemdet Nasr.

Pewne jest natomiast, że już w okresie Dżemdet Nasr w pełni ukształtował się podział polityczny Sumeru na poszczególne miasta-państwa, przy czym naturalne terytorium każdego z nich pokrywało się mniej więcej z zasięgiem lokalnego systemu irygacyjnego. W skład każdego miasta-państwa oprócz jednego ośrodka centralnego wchodziło kilka, bądź kilkanaście mniejszych miejscowości. Większość miast-państw sumeryjskich, obejmujących swoim zasięgiem całą południową Mezopotamię, zlokalizowanych było wzdłuż dwóch głównych szlaków wodnych i odchodzących od nich mniejszych kanałów. Nad płynącym wówczas nieco bardziej na wschód Eufratem leżały od północy kolejno: Sippar, Kisz, Nippur (Nibru), Isin, Szuruppak, Uruk, Ur i Eridu. Nad odchodzącym od Eufratu powyżej Nippur wielkim kanałem Iturun-gal, który również mógł być starorzeczem lub odnogą rzeki, znajdowały się: Kesz, Adab, Zabalam, Umma, Bad-tibira i Larsa. Niewykluczone, iż płynący wtedy w swym dolnym biegu znacznie bliżej Eufratu Tygrys zasilał w wodę od wschodu ziemie ważnego miasta-państwa Lagasz, leżącego nad kanałem Nina-dua, wschodnią odnogą kanału Iturungal. Dalej ku północy nad samym Tygrysem, na wysokości Sippar znajdowało się miasto-państwo Akszak. Położony zaś nad rzeką Dijalą i poza geograficznym Sumerem ważny ośrodek Esznunna stanowił jego północno-wschodnie peryferie.

Okres wczesnodynastyczny (starosumeryjski): około 2800-2350 r. p.n.e.

Stan zachowania źródeł mogących odtworzyć ówczesne dzieje Sumeru jest dla całego okresu wczesnodynastycznego (WD) bardzo nierównomierny. O ile dla jego trzeciej części (WD III) dysponujemy już pokaźnym zbiorem niejednokrotnie bogatych w treść inskrypcji królewskich, to np. WD I pozbawiony jest ich nieomal w ogóle, a dla WD II zachowały się one jedynie w formie skromnych inskrypcji fundacyjnych lub wotywnych, potwierdzających co najwyżej istnienie owych władców i uwiarygodniających tym samym odpowiednie partie Sumeryjskiej listy królów. Pozostaje ona nadal głównym źródłem o charakterze historyczno-chronologicznym, stanowiącym podstawę odtworzenia w najogólniejszym zarysie panujących ówcześnie w miastach Sumeru dynastii. Niewielkim jej uzupełnieniem jest Kronika z Tummal oraz niektóre mity i eposy.

Siłą rzeczy wykład historii politycznej może rozpocząć się dopiero od pierwszego, uwiarygodnionego własną inskrypcją królewską władcy sumeryjskiego miasta-państwa Kisz, noszącego imię Enme-baragesi. Według danych paleograficznych (kształt znaków klinowych) inskrypcja datowana jest na około 2700 r. p.n.e., a więc pochodzi z końca okresu WD I. Powszechnie uznaje się Enme-baragesiego za założyciela I dynastii z Kisz. Wyjątkową pozycję Kisz jako najsilniejszego miasta-państwa w północnym Sumerze zdają się potwierdzać wszystkie dostępne źródła.

W Sumeryjskiej liście królów Kisz jest pierwszym miastem, które po potopie stało się siedzibą zesłanej przez bogów "władzy królewskiej", Kronika z Tummal zaś wymienia właśnie Enme-baragesiego jako pierwszego władcę, który zbudował świątynię Enlila w Nippur. Kontrolował on nie tylko północny Sumer, lecz również środkową część kraju, przynajmniej po Nippur. Posiadanie tego miasta niejako automatycznie predestynowało danego władcę do roli suzerena w całym Sumerze. Nippur, które nigdy samo nie miało większego znaczenia politycznego, odgrywało rolę świętego miasta wszystkich Sumerów. Tu znajdowała się słynna świątynia głównego ich boga, Enlila, ciesząca się powszechnym poważaniem i do pewnego stopnia symbolizująca dawną jedność polityczną kraju. Zatem kontrolowanie Nippur i akceptacja ze strony kapłanów wszechpotężnej świątyni wywyższała danego władcę spośród wszystkich książąt Sumeru. Enme-baragesi toczył zwycięskie walki z Elamem, jednak enigmatyczny charakter notatki w Sumeryjskiej liście królów nie pozwala rozstrzygnąć, kto był stroną ofensywną w tym sporze i czy król Kisz podporządkował sobie ziemie Elamu, czy tylko skutecznie bronił się przed obcym najazdem.

Drugim silnym ośrodkiem politycznym w tej wczesnej epoce musiało być dominujące na południu kraju miasto-państwo Uruk. Sądząc z sumeryjskiej tradycji, zawartej w mitach i eposach odgrywać ono musiało rolę wyjątkową. Wśród jego władców, przedstawicieli na wpół legendarnej I dynastii z Uruk za najwybitniejszego uznać wypada słynnego Gilgamesza. Udało mu się odeprzeć atak Agi, króla Kisz, syna i następcy Enme-baragesiego, który dążąc do podporządkowania całego Sumeru posunął się jeszcze dalej na południe niż ojciec. Po zajęciu Adab, Ummy i Zabalam próbował zawładnąć samym Uruk. Zwycięstwo Gilgamesza na kilkadziesiąt lat położyło kres dominacji Kisz, a Uruk zajęło pobliskie Ur i sięgnęło wkrótce po Nippur, stając się na kilka pokoleń nowym hegemonem w Sumerze. Krajem jednak nadal wstrząsały walki wewnętrzne, a dostrzegalnym dowodem braku stabilności sytuacji politycznej była powszechna budowa lub rozbudowa murów obronnych przez większość miast Sumeru.

Około 2600 r. p.n.e. niejaki Mesilim, władca wywodzący się z leżącego na pograniczu sumeryjsko-elamickim miasta Der, opanował Kisz i już jako jego król ponownie poddał zwierzchnictwu Kisz miasta północnego i środkowego Sumeru. Pochodzące z nieco późniejszych czasów inskrypcje królewskie z Lagasz wspomi-nają o arbitrażu Mesilima, który wyznaczył granicę między dwoma zwaśnionymi miastami, Lagasz i Ummą. Każda próba interpretacji tego politycznego aktu, a więc polecenie rzeczywistego władcy, decyzja suzerena lub arbitraż obcego, choć obdarzonego prestiżem politycznym króla oznaczać musi jednak uznanie pewnej formy zwierzchnictwa Mesilima przez obie strony konfliktu. Hegemonia Kisz w czasach Mesilima musiała zatem sięgać aż południowo-wschodniej części kraju.


Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79