Mezopotamia - Strona 4

Wraz z początkiem okresu WD III nasza wiedza o ówczesnych wydarzeniach zdecydowanie się powiększa, głównie za sprawą całej serii inskrypcji królewskich z Lagasz. To silne miasto-państwo, którego włości rozciągały się wzdłuż wschodniej odnogi kanału Iturun-gal zwanej Nina-dua, opierając się aż o wybrzeża Zatoki Perskiej, doszło do dużego znaczenia pod rządami dynastii Ur-Nansze (ok. 2500-2350 r. p.n.e.). Z niewielkimi przerwami przez cały ten czas Lagasz toczyło zacięte walki z sąsiednim miastem-państwem Umma o żyzne i dobrze nawodnione tereny pograniczne. Niewykluczone, że wybuchły one ze zdwojoną siłą z chwilą osłabienia kontroli Kisz i wytworzenia się w Sumerze względnej równowagi politycznej. Jeden z wybitniejszych następców Ur-Nansze, Eana-tum (ok. 2450 r. p.n.e.) nie tylko rozgromił Ummę, ale też na krótko zdołał podporządkować sobie cały środkowy i północny Sumer, nie wyłączając Nippur i samego Kisz. Pozwoliło mu to dumnie tytułować się "królem Kisz" (lugal Kisi). Jako pierwszy znany władca sumeryjski dotarł w swych podbojach daleko w górę Eufratu zajmując nawet Mari. Ten potężny już wówczas, semicki ośrodek nad środkowym Eufratem, podobnie jak Tutul i Emar, pod względem politycznym znajdował się raczej w kręgu oddziaływania państewek semickich Syrii i północno-zachodniej Mezopotamii, w którym wyjątkową rolę przez długi czas odgrywała syryjska Ebla.

Wkrótce jednak państwo E-ana-tuma rozpadło się, a rolę hegemona w Sumerze przejął ambitny przedstawiciel I dynastii Ur, Mesane-pada (ok. 2430 r. p.n.e.). Obydwie inicjatywy wychodzące z południa kraju wyraźnie dowodzą osłabienia tradycyjnie silnej pozycji miast-państw sumeryjskich z północy, co mogło być związane z umacnianiem się na tym obszarze semickich Akadów. Imiona akadyjskie występowały już dużo wcześniej wśród władców miast północnego Sumeru (np. w Kisz i Akszak), który z pewnością od kilku stuleci był rejonem dwujęzycznym i dwunarodowościowym. Teraz jednak napływ kolejnej fali Akadów musiał wstrząsnąć tamtejszymi strukturami państwowymi osłabiając je aż do czasu wyłonienia się nowego porządku i akadyjskich elit władzy. W tym skomplikowanym i często zmieniającym się układzie sił na uwagę zasługuje pierwszy przypadek potwierdzonego źródłowo sojuszu międzypaństwowego, zawartego około 2400 r. p.n.e. przez Enmetenę z Lagasz i Lugal-kinisze-dudu z Ur. Jego znaczenie najwyraźniej wykracza poza zwykłą współpracę polityczno- wojskową, skierowaną przeciw jakiemuś doraźnemu przeciwnikowi (np. Ummie), miał on bowiem regulować sytuację na południu kraju przez podział stref wpływów obu państw i ich wzajemną gwarancję wspólnego wystąpienia przeciw każdej sile z północy, pragnącej naruszyć istniejący porządek polityczny.

Około 2370 r. p.n.e. najpoważniejszą próbę zjednoczenia Sumeru w obliczu bezpośredniego zagrożenia akadyjskiego z północy podjął książę (ensi) Ummy, Lugal-zagesi. Jak się wkrótce okazało, miał on dużo ambitniejsze plany niż pokonanie odwiecznego wroga - Lagasz. Wkrótce po zwycięstwie nad jego władcą, Uru-inim-giną, ruszył na południowy zachód i podbił Uruk, Ur oraz Eridu. Teraz podjął zasadnicze kroki polityczne; przyjął tytuł "króla Uruk" (lugal Unug) i przede wszystkim przeniósł do tego miasta stolicę państwa. Te posunięcia oraz inskrypcje Lugal-zagesiego z Nippur wyraźnie dowodzą, że jego celem było zjednoczenie i konsolidacja Sumeru oraz przeciwstawienie się intensywnej infiltracji akadyjskiej. Według Sumeryjskiej listy królów Lugal-zagesi panował 25 lat. Walka, która rozgorzała później między nim a Sargonem z Akadu, miała w swych skutkach okazać się dużo poważniejsza, niż tylko doprowadzić do zmiany hegemona w Sumerze. Była starciem nie tylko dwóch pretendentów do supremacji, lecz przede wszystkim konfrontacją dwóch koncepcji politycznych i ideologicznych, dwóch propozycji ustrojowych i poniekąd społecznych, a wreszcie stała się przyczyną powstania w pełni dualistycznego społeczeństwa i kultury Sumero-Akadu.

Okres staroakadyjski: około 2350-2220 r. p.n.e.

Według tradycji Sargon (2350-2295 r. p.n.e.), syn ogrodnika i kapłanki Isztar, rozpocząć miał swoją karierę polityczną jako podczaszy na dworze króla Kisz, Ur-Zababy. Odsunął go od władzy, stanął na czele wojsk akadyjskich i ruszył do walki o panowanie nad Sumerem. Pomijając wiele elementów literackich i ideologiczno-propagandowych, zawartych w tekstach opisujących dojście do władzy Sargona, jedno wszakże wydaje się pewne. Opanowanie Kasz stało się punktem zwrotnym w działaniach króla Akadów. Mógł stanąć do walki z potężnym Lugal-zagesim jak równy z równym, jako jeden z dwóch pretendentów do panowania nad całym krajem, wreszcie jako predestynowany do tego następca potężnych ongiś władców Kisz, łączący swą osobą tradycje sumeryjskie i rodzime akadyjskie. Nie wiadomo, czy o wyniku walnego starcia zdecydowała wyłącznie przewaga taktyki wojennej lekkozbrojnych formacji akadyjskiej piechoty i łuczników nad ciężkozbrojną i mniej ruchliwą falangą sumeryjską, czy też w krytycznym momencie Lugal-zagesi został pozbawiony wsparcia ze strony podległych mu ensich, korzystających z kłopotów suzerena. Ostatecznie król Uruk poniósł druzgocącą klęskę, a jej skutki dotknęły wszystkie miasta Sumeru. Zwycięstwo Sargona było całkowite. Lugal-zagesi skończył w pohańbieniu, uwiązany do bram świątyni Enlila w Nippur. Zdobyte zostały Uruk, Ur, Lagasz, Umma, a ich mury zniszczone; inne miasta zapewne poddały się bez walki.

Zwycięski Sargon dotarł w swych podbojach do Zatoki Perskiej (Morza Dolnego). W wielu jego inskrypcjach spotykamy wzmiankę o 50 pokonanych władcach (ensich), co należy rozumieć jako podporządkowanie sobie całego kraju, zarówno wszystkich miast-państw, jak i mniejszych jednostek polityczno-administracyjnych. Na zajętych ziemiach Sargon zaprowadził od początku nowe porządki. Lokalni władcy - po upewnieniu się co do ich lojalności - sprowadzeni zostali do roli namiestników prowincji zarządzających nimi w imieniu króla Akadu pod czujnym okiem jego wojskowych rezydentów lub dowódców garnizonów akadyjskich. Zwieńczeniem posunięć zdobywcy, niejako symbolicznie przekreślającym związki ideologiczne z minioną epoką było ustanowienie stolicy państwa nie w którymś z wielkich miast sumeryjskich (np. w Kisz), lecz w nowo wybudowanym mieście Akad na północnych rubieżach kraju. Przemieszanie ludności, kultury i tradycji przy coraz bardziej zwiększającej się przewadze czynnika semickiego wypełniło nową rzeczywistość - Sumer już na wieki stał się Sumero-Akadem.

Jak się okazało, podbój Sumeru był tylko jednym z etapów na drodze Sargona ku utworzeniu imperium światowego. W drugiej połowie panowania przeprowadził on udaną kampanię przeciw Elamowi podbijając jego zachodnią część wraz z Suzą i docierając aż po krańce wybrzeży nad Zatoką Perską na wschodzie. Największym jednak osiągnięciem militarnym króla Akadu było bez wątpienia rozciągnięcie władzy nad północną częścią Mezopotamii. Posuwając się w górę Eufratu podbił kolejno Mari, Jarmutum i syryjską Eblę, by w końcu dotrzeć do legendarnych Lasów Cedrowych (góry Amanu) i Gór Srebrnych (Taurus w Anatolii). Sukcesy władcy w pełni uzasadniały przyjęcie przez niego dumnego tytułu "króla świata". Sargon zmarł opromieniony sławą wielkiego zdobywcy, zwycięzcy w 34 bitwach, założyciela imperium, twórcy potęgi Sumeru i Akadu, stając się na całe tysiąclecia w tradycji mezopotamskiej wzorem władcy potężnego, pełnego cnót i obdarzonego łaską bogów. W rzeczywistości jednak pod koniec jego długiego panowania w kraju rosło niezadowolenie i bunty, a podbite państwa czekały jedynie na dogodny moment do zrzucenia obcego jarzma.

Nadszedł on wraz z przejęciem władzy kolejno przez synów Sargona - Rimusza i Man-isztusu. Całe ich panowanie wypełniały powstania i ruchy odśrodkowe (zwłaszcza w Sumerze), które tłumione z najwyższym trudem znacznie osłabiły spoistość imperium, prowadząc do rozprzężenia administracji państwowej oraz utraty wielu zdobyczy Sargona. Jeszcze za panowania Rimusza uniezależniły się kraje północne, a niedługo po wstąpieniu na tron jego brata - również Elam.

Prawdziwego odrodzenia imperium dokonał wnuk Sargona i syn Man-isztusu, Naram-Sin (2270-2235 r. p.n.e.), który przyjął dumny tytuł "króla potężnego, króla Akadu, króla czterech stron świata". Na początku panowania stanął on przed ogromnym wyzwaniem. Po kilku latach względnego spokoju i stłumieniu niegroźnej rebelii w prowincji Apiszal w kraju wybuchło powstanie o niespotykanym dotychczas zasięgu i organizacji. Zbuntowały się prawie wszystkie miasta południa (Sumeru) występując pod przewodnictwem króla Uruk, Amar-girida, oraz większość miast północy (Akadu), na których czele stanął samozwańczy król Kisz, Iphur-Kisz. Pokonanie powstańców kosztowało Naram-Sina kilka lat bardzo ciężkich walk. Dopiero potem król mógł rozpocząć restaurację państwa i jego struktur administracyjnych. Zapewne elementem tych działań stało się przyjęcie przez Naram-Sina kursu oficjalnego ubóstwienia własnej osoby. Teraz władca przystąpił do organizowania wypraw zdobywczych i opanował kolejno ziemie nad środkowym i górnym Tygrysem (obszar późniejszej Asyrii) oraz ważny rejon Chaburu.

O stałej obecności akadyjskiej na obszarach północnej Mezopotamii świadczą ruiny twierdz granicznych w Tell Brak nad Chaburem i Tell Bejdar, będących z pewnością siedzibami garnizonów. Idąc w ślady wielkiego przodka Naram-Sin wyprawił się do Syrii. Złupił straszliwie Eblę, w której ślady pożarów i zniszczeń dokonanych przez króla Akadu odnaleziono po 4 tysiącach łat, pokonał północnosyryjskie państwo Mukisz, dotarł do Lasów Cedrowych w górach Amanu, przekroczył Taurus i spustoszył południowo-wschodnią Anatolię. Zapewne w celu przejęcia kontroli nad szlakami handlowymi narzucił swe zwierzchnictwo królowi Magan, Mannu-dannu, a nie mogąc siłą rozstrzygnąć kwestiielamickiej zawarł z tamtejszym władcą, Hitą, układ o przyjaźni. Wielkie imperium Sargona zostało odrestaurowane i Naram-Sin z dumą podkreślał w swoich inskrypcjach, że jego władza rozciąga się od Morza Górnego (Morze Śródziemne) do Morza Dolnego (Zatoka Perska).

Pod koniec panowania Naram-Sin był jednak zmuszony toczyć ciężkie i - pomimo wielu zwycięstw - nierozstrzygnięte ostatecznie walki z plemionami górskimi z Zagrosu, które coraz silniej napierały na wschodnie i północno-wschodnie granice imperium. Z zagrożeniem tym przyszło zmierzyć się jego następcy, Szarkali-szarriemu, który zdołał utrzymać większość terytorium tylko w pierwszej części panowania. Atakowany ze wszystkich stron, tocząc walki z Elamitami oraz nowo przybyłymi w rejony Dżeziry semickimi plemionami koczowniczych Amorytów nie zdołał oprzeć się potężnemu najazdowi górskich plemion z Zagrosu, Gutejczykom i Lulubejom. Ostatecznie około 2210 r. p.n.e. królestwo akadyjskie upadło, a kraj na blisko 100 lat pogrążył się w chaosie.

Okres gutejskl (około 2210-2120 r. p.n.e.)

Czasy najazdu oraz dominacji Gutejczyków i Lulubejów to prawdziwy ciemny wiek w historii Sumero-Akadu zarówno co do stanu zachowania źródeł, których praktycznie prawie w ogóle nie ma, jak i dla samego rozwoju kraju. Całkowitemu chaosowi politycznemu towarzyszył przynajmniej przez pierwsze półwiecze zupełny upadek gospodarczy i kulturowy, zanik lub rozpad struktur administracyjnych, w wielu wypadkach nawet regionalnych. W kraju uzależnionym od rolnictwa irygacyjnego oznaczało to zaniedbanie i częściowe zniszczenie systemu kanałów, a w konsekwencji podcięcie podstaw egzystencji społeczności osiadłych.

Barbarzyńcy z Zagrosu, gdyż na takie określenie najeźdźcy w pełni zasługują, jako jedni z nielicznych zdobywców nie przyjęli miejscowego trybu życia ani też nie ulegli asymilacji. Wszystko wskazuje również na to, że nie stworzyli oni jednego, w miarę stabilnego centralnego ośrodka władzy, mimo że wielu ich władców tytułowało się "król Gutium", co raczej należy przekładać jako "król Gutejczyków" niż "król kraju Gutium". Sumeryjska lista królów wspomina o 21 "królach" panujących przez 91 lat, a z nielicznych inskrypcji władców gutejskich dowiadujemy się o istnieniu jeszcze kilku innych.


Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79