Mezopotamia - Strona 6

Rozpoczął od zajęcia stolicy Asyrii, Aszur, skąd usunął uległego Esznunnie rodowitego króla. Potem już jako jej władca w kilku błyskawicznych wyprawach zdobył wszystkie ważniejsze ośrodki miejskie na północy (Mari, Terka, Karana, Ekallatum i inne), ostatecznie opierając granice swego państwa na Eufracie na zachodzie i górach Zagros na wschodzie. Po raz pierwszy od czasów królów III dynastii z Ur cała północna i środkowa Mezopotamia znalazła się pod panowaniem jednego władcy. Wpływy Szamszi-Adada I sięgały Babilonii, w której wspierał władców Babilonu przyczyniając się wydatnie do umocnienia ich pozycji. Chociaż w całej historiografii uznawany jest za władcę asyryjskiego i staremu Aszur wyświadczał wszelkie dobrodziejstwa, to jednak swą stolicą uczynił Leżące gdzieś w dorzeczu Chaburu miasto, które po rozbudowaniu nazwał Szubat-Enlil - "Siedziba Enlila". Jego dwaj synowie rezydowali w randze wicekrólów na dwóch krańcach imperium: w Ekallatum na wschodzie - Iszme-Dagan i w Mari na zachodzie - Jasmah-Adad.

Państwo Szamszi-Adada I niedługo przeżyło swego twórcę. Po jego śmierci najpierw Jasmah-Adad został wypędzony z Mari przez Zimri-Lima, potomka lokalnej dynastii amoryckiej, Iszme-Dagan zaś, utrzymujący jeszcze przez pewien czas zwierzchność nad Asyrią, wkrótce zniknął z areny dziejów w dość niejasnych okolicznościach. Z południa nadciągała powoli nowa siła - Hammurabi z Babilonu.

Potęga Babilonu - Hammurabi i jego następcy

Babilon, miasto dogodnie położone nad Eufratem, znane już od okresu staroakadyjskiego nie odgrywało jednak dotychczas znaczącej roli politycznej. W czasach monarchii III dynastii z Ur znajdowała się tu siedziba jednej z mniejszych prowincji i aż do XIX w. p.n.e. nic nie wskazywało, że wkrótce stanie się on na prawie dwa tysiące lat główną metropolią południowej Mezopotamii, zwanej od niego Babilonią. Dynastię amorycką w Babilonie założył w 1894 r. p.n.e. Sumu-abum. Jego następcom udało się utrzymać niezależność i stopniowo w toku uporczywych wojen z sąsiednimi miastami Kisz, Kazallum, Sippar i Isin podnieść Babilon do pozycji jednego z kilku najważniejszych państewek kraju. Ojciec Hammurabiego, Sin-muballit stał już na czele koalicji miast północnej Babilonii broniących się przed napierającym z południa Rim-Sinem z Larsy, a nawet czasowo podporządkował sobie Isin. Jego największą jednak zasługą była budowa licznych twierdz i fortyfikacji oraz wzmocnienie ekonomiczne niewielkiego jeszcze państewka, co niejako przygotowało grunt pod przyszłe sukcesy syna.

Hammurabi (1792-1750 r. p.n.e.) po kilku latach porządkowania sytuacji w kraju, korzystając ze wsparcia dyplomatycznego potężnego wówczas Szamszi-Adada I, przystąpił do szerszych działań ofensywnych. W ciągu niespełna czterech lat posuwając się na południe ku Larsie podbił i na stałe już włączył do swego państwa dwa ważne miasta, Isin i Uruk. Dalszą ekspansję króla Babilonu powstrzymała śmierć Szamszi-Adada I i skomplikowanie się sytuacji politycznej po rozpadzie jego królestwa. Przez blisko 27 lat panowania, pozbawiony wsparcia możnego protektora i otoczony wrogimi potęgami jak Larsa, Esznunna i Elam, Hammurabi zmuszony był ograniczyć się do działań wewnętrznych oraz gier dyplomatycznych obliczonych na zawiązanie najkorzystniejszych sojuszy. Ostatecznie udało mu się trwale sprzymierzyć z Mari i syryjskim Jamchadem, od których uzyskał w decydujących chwilach poważne wsparcie wojskowe.

Tak przygotowany rozpoczął swe wielkie podboje eliminując kolejno w ciągu 10 lat (1764-1754 r. p.n.e.) nie tylko najgroźniejszych przeciwników (Elam, Larsę, Esznunnę), ale też później niepotrzebnych mu już i stojących na drodze do podboju całej Mezopotamii sojuszników (Mari, Aszur). Królestwo Hammurabiego sięgało teraz od Zatoki Perskiej do Syrii i od Eufratu po Zagros obejmując prawie całą Mezopotamię (po dorzecza Chaburu oraz góry Tur Abdin) i zachodni Elam (Suzjanę). Władcy pozostało jednak niewiele czasu na zorganizowanie państwa i niewątpliwie jego zwierzchność nad obszarami północnymi opierała się w dużej mierze na wymuszonej siłą oręża lojalności tamtejszych książąt i namiestników. W samej Babilonii Hammurabi znacznie rozbudował kosztem ziemi prywatnej i świątynnej system majątków królewskich, w których osadzał żołnierzy, urzędników, wszelkich funkcjonariuszy państwowych oraz zwykłą ludność podległą (muszkenów). Wszyscy oni, uzależnieni ekonomicznie od króla stanowili podporę jego władzy.

Już jednak następca Hammurabiego, jego syn Samsu-iluna miał poważne kłopoty z utrzymaniem tak rozległego imperium. Najprawdopodobniej jeszcze w pierwszej połowie panowania musiał pogodzić się z utratą obszarów północnej i częściowo środkowej Mezopotamii na rzecz nowego, groźnego przeciwnika - pochodzącego z gór Zagros ludu Kasytów. Budowa systemu fortyfikacji na przedpolach północnej Babilonii na kilkadziesiąt lat zapobiegła ich wdzieraniu się do centrum kraju, oznaczała jednak pogodzenie się z utratą większości zdobyczy Hammurabiego. Sytuację wewnętrzną królestwa pogarszały powtarzające się przez większą część XVII w. p.n.e. bunty na południu kraju, gdzie odżywały silne, zwłaszcza w Larsie, tendencje separatystyczne. Procesu rozpadu nie powstrzymały doraźne sukcesy najwybitniejszego z następców Hammurabiego, Ammi-saduqi (1646-1626 r. p.n.e.). Ostatecznie w 1595 r. p.n.e. potężny najazd przybyłego z dalekiej północy Mursilisa I, króla Hetytów skończył się zdobyciem i złupieniem Babilonu. Po jego wycofaniu się jeszcze w tym samym roku bezbronny kraj stał się łatwym łupem czekających od dawna na sposobną chwilę najeźdźców kasyckich.

Mezopotamia w II połowie II tysiąclecia p.n.e. Babilonia w czasach kasyckich (okres średniobabiloński: 1595-1157 r. p.n.e.)

Jak można przypuszczać, Kasyci opanowali Babilonię dość szybko. W tradycji historycznej nie zachowały się żadne wzmianki o większych walkach i oporze ze strony miejscowej ludności. Administracja państwowa, wszelkie struktury władzy, a także sama armia królestwa starobabilońskiego po najeździe hetyckim i w obliczu permanentnej rebelii na południu kraju znajdowały się zapewne w stanie pełnego rozkładu. Z kolei Kasyci, lud całkowicie obcy, wywodzący się z gór Zagros w przeciwieństwie do swoich pobratymców z III tysiąclecia p.n.e., barbarzyńskich Gutejczyków i Lulubejów, w krótkim czasie przyjęli babiloński tryb życia rolniczej ludności osiadłej, jej kulturę, język i osiągnięcia cywilizacyjne ulegając tym samym pełnej asymilacji. Stosunkowo mniej wiadomo o historii politycznej tego okresu, zwłaszcza dwóch pierwszych stuleci, XVI-XV w. p.n.e.

Nie jest nawet pewne, czy na początku panowania zdobywcy utworzyli jeden scentralizowany ośrodek władzy w Babilonie, obejmujący swym zasięgiem cały kraj. Babilońska lista królów wspomina o 36 królach kasyckich rządzących 576 lat i 9 miesięcy, podczas gdy w rzeczywistości cały okres kasycki trwał najwyżej 438 lat. Zgodnie z tradycją wywodzącą się jeszcze z Sumeryjskiej listy królów oznaczało to równoległe panowanie wielu z nich, a tzw. dynastia kasycka, której założycielem miał być niejaki Gandasz, obejmowała wszystkich znanych autorowi listy władców kasyckich, również z bocznych linii i innych rodów. Wszystko zatem wskazuje na to, iż przynajmniej w pierwszym okresie osiedlania się zdobywców i rzeczywistego podporządkowywania kraju (do połowy XV w. p.n.e.) oprócz władców kasyckich w Babilonie funkcjonowało niezależnie wielu przywódców różnych plemion kasyckich, posługujących się zapewne również tytułami królewskimi. Z pewnością niezależne od władzy centralnej w Babilonie były księstwa kasyckie w północno-wschodniej i południowej części kraju oraz w rejonie rzeki Dijali. Podobna sytuacja musiała mieć miejsce także później w długich okresach słabości i anarchii wewnętrznej, a sprzyjał jej dość luźny system administracji centralnej.

Generalnie nawet po zjednoczeniu królestwo kasyckie przypominało bardziej konfederację autonomicznych księstw zwanych "krajami" (akadyjskie matu) niż jednolite państwo. Obok rejonu centralnego wokół samego Babilonu (mat Babili), będącego pod bezpośrednim zarządem króla, istniał jeszcze Kraj Nadmorski mat Tamti) obejmujący południową Babilonię, mat Halman na podgórskich obszarach Zagrosu oraz wiele mniejszych okręgów plemiennych lub rodowych zwanych pihatu. Na czele administracji państwa stał rezydujący na stałe w Nippur najwyższy dostojnik po królu zwany guenna/guennoku. Kontrolował on cały system podatków państwowych i nadzorował namiestników wszystkich okręgów pihatu w centralnej części kraju. Jego pozycja znacznie wykraczała poza funkcje administracyjne. Urząd guenna był bowiem najwyraźniej dziedziczny, a jego aktywność na polu kontaktów międzypaństwowych nie należała bynajmniej do rzadkości. Przy tak skomplikowanej wewnętrznej organizacji państwa każde osłabienie pozycji króla w naturalny sposób skutkowało ruchami separatystycznymi i anarchią.

Nieco więcej światła na dzieje kasyckiej Babilonii rzucają dopiero od początku XIV w. p.n.e. dwie kroniki: proasyryjska Kronika synchronistyczna i bardziej obiektywna babilońska Kronika P oraz korespondencja dyplomatyczna z Tell el-Amarna. Pierwszym lepiej znanym władcą, który silną ręką zjednoczył cały kraj, był Kurigalzu I Starszy panujący około 1400 r. p.n.e. Uporał się on z trwającą od dłuższego czasu secesją Kraju Nadmorskiego i rozciągnął rzeczywistą władzę nad wszystkimi plemionami kasyckimi, nawet poza właściwą Babilonią. Następnie z powodzeniem zaatakował Elam i opanował Suzjanę, a wykorzystując postępujące osłabienie huryckiego Mitanni przesunął granice Babilonii znacznie na północ, włączając doń rejon środkowego Tygrysu oraz uzyskując spore wpływy w samej Asyrii. Nawiązał ożywione stosunki dyplomatyczne z Egiptem, Mitanni i krajem Hatti wprowadzając tym samym Karduniasz (nazwa kasyckiej Babilonii) do grona największych potęg ówczesnego świata. Ukoronowaniem działalności tego wybitnego władcy była budowa nad Tygrysem, w okolicach dzisiejszego Bagdadu nowej stolicy Dur-Kurigalzu ("Twierdzy Kurigalzu"), skąd mógł lepiej śledzić rozwój wydarzeń na newralgicznych północnych i wschodnich granicach znacznie powiększonego państwa.

Jednak kilkadziesiąt lat po jego śmierci sytuacja międzynarodowa skomplikowała się. Uniezależnił się Elam, a rozgromieniu Mitanni przez Hetytów towarzyszyło niebezpieczne dla Babilonii odrodzenie się Asyrii, która pod rządami Aszur-uballita I szybko rosła w siłę. Ówczesny król kasycki, Burna-Buriasz II, nie mogąc się temu przeciwstawić zbrojnie usiłował zabiegami dyplomatycznymi, m.in. na dworze egipskim, nie dopuścić do uznania jej niepodległości. Gdy i to się nie powiodło, zmienił front i nie chcąc czynić sobie groźnego przeciwnika z północnego sąsiada starał się utrzymać międzynarodowy prestiż Babilonii dzięki umiejętnej polityce dynastycznej. Za panowania jego następcy, Kurigalzu II Młodszego (1345-1324 r. p.n.e.) kasycka Babilonia przeżyła ostatni okres świetności politycznej. Król rozgromił w walnej bitwie pod Dur-Szulgi usiłującą wtargnąć do Babilonii armię elamicką, sam przeszedł do kontrnatarcia i na blisko 20 lat podporządkował sobie Elam. Niestety próba ingerencji w wewnętrzne sprawy Asyrii doprowadziła jedynie do ciężkiej wojny z północnym sąsiadem i niewielkich nabytków terytorialnych w rejonie środkowego Tygrysu.

Były to jednak już ostatnie sukcesy militarne królów kasyckich na arenie międzynarodowej. Po śmierci Kurigalzu II Babilonia coraz bardziej schodziła do roli państwa drugorzędnego, które z trudem broniło swej niezależności przed coraz bardziej zaborczym sąsiadem z północy oraz korzystającym na jej kłopotach wewnętrznych Elamem. I chociaż przez te ostatnie prawie dwa wieki władzy kasyckiej Babilonia kilkakrotnie musiała uznawać zwierzchność Asyrii, to jednak ostateczny jej kres położył potężny najazd króla elamickiego, Szutruk-Nahhunte II, który na przełomie lat 1158/1157 p.n.e. straszliwie złupił całą Babilonię niszcząc i plądrując większość miast i całkowicie paraliżując struktury państwa.

Dzieło odnowy kraju podjęła wkrótce potem rodzima II dynastia z Isin doprowadzając w osobie swego najwybitniejszego przedstawiciela, Nabuchodonozora I (1126-1105 r. p.n.e.), do krótkotrwałego rozkwitu politycznego Babilonii. Najpierw pomścił on klęski doznane ze strony Elamu łupiąc w odwetowym najeździe jego stolicę, Suzę i na długo odsuwając od Babilonii groźbę elamickich najazdów. Następnie zdobył asyryjskie Ekallatum zmuszając północnego sąsiada do uznania swej zwierzchności. W wyniku tych działań państwo babilońskie osiągnęło największy od kilku stuleci zasięg terytorialny. Niestety sukcesy Nabuchodonozora I nie mogły przetrwać długo po jego śmierci. Już w następnym pokoleniu Babilonia, podobnie jak cała Mezopotamia i Syria, stały się widownią jednej z największych migracji tej epoki, najazdów semickich Aramejczyków, Chaldejczyków i ludów im pokrewnych. Wraz z nieodległymi w czasie migracjami Ludów Morza zmieniły one rzeczywistość polityczną i etniczną całego starożytnego Bliskiego Wschodu.

Mitanni - hurycka potęga

Jednym z największych wydarzeń, zwiastujących w połowie II tysiąclecia p.n.e. narodziny nowego porządku politycznego na całym starożytnym Bliskim Wschodzie było powstanie potężnego imperium huryckiego, Mitanni. W szerszej perspektywie wzrost znaczenia politycznego Hurytów zbiegł się mniej więcej z powstaniem potężnego państwa Hetytów w Anatolii oraz przejęciem władzy w Babilonii przez Kasytów. Oznacza to po raz pierwszy w dziejach starożytnego Bliskiego Wschodu pojawienie się, a raczej ustanowienie na tak dużym terytorium dominacji politycznej ludów niesemickich. Wraz z nimi następowało rozpowszechnienie się konia jako zwierzęcia pociągowego oraz zmiana techniki wojennej przez pojawienie się i masowe zastosowanie formacji lekkich i szybkich, dwukołowych rydwanów bojowych. Najprawdopodobniej Huryci, którzy powszechnie uchodzą za lud wprowadzający te nowinki na terenach Bliskiego Wschodu, zapożyczyli je od plemion indoirańskich, z którymi mogli się zetknąć gdzieś na wschodnich krańcach swego osadnictwa.


Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79