Mezopotamia - Strona 7

Sami Huryci obecni byli w regionie od blisko tysiąca lat stanowiąc od początku II tysiąclecia p.n.e. istotną część ludności północnej Mezopotamii i Syrii. Państewka huryckie nieomalże na równi z księstwami amoryckimi i kananejskimi tworzyły rzeczywistość polityczną tych obszarów. Żadne z nich nie rozwinęło się jednak na tyle, by odgrywać nawet lokalnie rolę dominującą. Bardzo długo zatem Huryci nie uzyskiwali proporcjonalnego do ich liczebności i zasięgu osadnictwa znaczenia politycznego. Dopiero przemiany ogólnej sytuacji międzynarodowej na Bliskim Wschodzie i powstanie w ich wyniku niezwykle korzystnej koniunktury politycznej pod koniec I połowy II tysiąclecia p.n.e. stworzyły warunki do konsolidacji i umocnienia się rozproszonych dotychczas plemion huryckich. Upadek syryjskiego królestwa Jamchadu, pogłębiający się paraliż Asyrii, praktyczne wyłączenie Babilonii opanowywanej właśnie przez Kasytów, kryzys państwa starohetyckiego - wszystko to wytworzyło w połowie XVI w. p.n.e. istną próżnię polityczną na rozległych obszarach Bliskiego Wschodu. Sygnalizowane już rewolucyjne zmiany techniki wojennej jeszcze bardziej ułatwiły radykalne i szybkie przewartościowanie w dotychczasowym układzie sił.

Pierwsze wzmianki o państwie Mitanni pochodzą z końca XVI w. p.n.e. Hurycka dynastia i ród, który stanął na jego czele jednocząc wiele plemion huryckich, musiał kiedyś w trudnej do określenia przeszłości mieć styczność z indoirańskimi lub zgoła aryjskimi ludami z terenów płaskowyżu irańskiego. Tym chyba należy tłumaczyć obecność imion typowo aryjskich wśród władców Mitanni oraz przynależność do panteonu mitannijskiego znanych indyjskich bogów: Mitry, Indry i Waruny. Nie podważając zatem w żaden sposób czysto huryckiego rodowodu i istoty państwa Mitanni podanych faktów nie można jednak ignorować. Znamienne jest to, że państwo Mitanni już z chwilą najwcześniejszych o nim wzmianek stanowiło znaczącą siłę. Może to potwierdzać tezę, iż powstało ono w wyniku zjednoczenia wielu dotąd niezależnych huryckich księstw i terytoriów plemiennych z północno-zachodniej Mezopotamii osiągając w ten sposób bez większych walk i w dość krótkim czasie spory zasięg terytorialny. Echem tych wydarzeń byłaby zatem wczesna tytulatura władców mitannijskich - "król potężny, król wojsk Hurri", poprzedzająca pojawienie się samego tytułu "król Mitanni".

Pierwszy znany władca, Parattarna, wyprawiał się już poza Mezopotamię i sprawował kontrolę nad silnym północnosyryjskim księstwem Alalach. Działania władzy mitannijskiej w Syrii w końcu XVI i w I połowie XV w. p.n.e. były jednak skutecznie hamowane wyjątkową w owym czasie aktywnością militarną faraonów XVIII dynastii, Totmesa I i Totmesa III, którzy w swych wyprawach docierali aż do Eufratu. Jednak nawet wówczas, zapewne dzięki licznej w tym czasie w północnej Syrii populacji huryckiej, Mitanni utrzymało silne wpływy polityczne wśród tamtejszych państewek. Zwycięstwa egipskie równoważone były skutecznie intrygami i cichą dyplomacją mitannijską, co jakiś czas prowokującą Syryjczyków do kolejnych buntów. Gdy tylko militarny nacisk Egiptu zmalał wraz ze śmiercią Totmesa III, Mitanni trwale opanowało w II połowie XV w. p.n.e. północną Syrię. Ówczesny król Mitanni, energiczny Szausztatar, wyprawił się także na obszary północno-wschodniej Mezopotamii. Zapewne bez większego oporu anektował tamtejsze państewka huryckie (m.in. silną Arraphę) i - co było jego największym sukcesem - podbił Asyrię. Korzystając z wyjątkowej słabości Hetytów podporządkował sobie również wielkie księstwo cylicyjskie, Kizuwatnę.

Królestwo Szausztatary rozciągało się zatem od wybrzeży Morza Śródziemnego aż po góry Zagros obejmując południowo-wschodnią Anatolię, północną Syrię oraz całą północną Mezopotamię. Jego centrum stanowiły obszary nad rzekami Chabur i Balih, sama zaś stolica Waszuganni oraz drugie bardzo ważne miasto, Taidu leżały zapewne w północnej części dorzecza Chaburu. Następca i najprawdopodobniej syn wielkiego zdobywcy, Artatama I utrzymał to rozległe imperium, a po wielu starciach z Egiptem zawarł z nim około 1420 r. p.n.e., trwały pokój, rozdzielający ostatecznie strefy wpływów obu państw w Syrii według linii Ugarit-Kadesz. Od tego momentu umacniany częstymi małżeństwam. dynastycznymi (słynna Nefretete była zapewne księżniczką hurycką) sojusz egipsko-mitannijski, skierowany później przeciw rosnącej sile Hetytów, stanowił trwał} element krajobrazu politycznego starożytnego Bliskiego Wschodu.

Wydaje się, że względna trwałość władzy mitannijskiej nad podporządkowanymi terenami miała - poza siłą militarną huryckich formacji rydwanów bojowych oraz naturalnym zapleczem w postaci populacji huryckiej tam zamieszkałej - również tę przyczynę, że podobnie jak samo państwo Mitanni opierała sie na dość luźnej zwierzchności władzy centralnej, respektującej lokalne tradycje i pozostawiającej u władzy miejscowe rody panujące pod jednym tylko warunkiem - lojalności i solidności w płaceniu kontrybucji. Innymi słowy konfederacyjny charakter królestwa, tkwiący swymi korzeniami w samej jego genezie w naturalny sposób rozciągnięty został na nowe, opanowywane obszary, a tak różny od egipskiego brak bardziej scentralizowanego systemu zarządzania nim: musiał być atrakcyjną formą zależności dla wielu władców syryjskich.

W tej sytuacji panowaniu mitannijskiemu mógł zagrozić tylko potężny nacisk z zewnątrz. Stworzyli go dopiero w I połowie XIV w. p.n.e. Hetyci pod wódz; wielkiego zdobywcy i odnowiciela swego państwa, Suppiluliumy I. Na domiar złego presja ze strony Hetytów zbiegła się z kryzysem dynastycznym i walka o tron po śmierci Szutarny II oraz całkowitą biernością egipskiego sojusznika, pochłoniętego bez reszty reformą religijną Echnatona i w efekcie nie podejmującego skutecznych działań w polityce zagranicznej. Nieszczęsny Tuszratta (1385- 1345 r. p.n.e.), osadzony jako młody chłopiec na tronie ojca przez jedną ze zwalczających się koterii dworskich, stanął wobec wyzwania, któremu nie by. w stanie sprostać. Zanim jeszcze przejął faktyczną władzę, pozostając pod wpływami swych mocodawców, od państwa odpadła anatolijska Kizuwatna, która ponownie znalazła się w orbicie wpływów hetyckich. Na wschodzie zaś unieza leżnił się ambitny i szybko rosnący w siłę król Asyrii, Aszur-uballit I, co w rzeczywistości oznaczało utratę kontroli nad częściowo huryckimi obszarami pćrnocno-wschodniej Mezopotamii.

W centrum królestwa panował chaos, a część możnych i wojska popierała kontrkandydata do tronu, brata Tuszratty, Artatamę II, gdy około 1360 r. p.n.e. na kraj spadł potężny najazd Suppiluliumy I, skoordynowany zapewne w czasie z atakami asyryjskimi na wschodzie. Hetyci wkroczyli do Mezopotamii, zdobyli i złupili Waszuganni. Rozpaczliwie broniący się Tuszratta na darmo słał do Egiptu prośby o pomoc. Ostatecznie Hetyci opanowali na stałe północną Syrię, a po skrytobójczym zamordowaniu dzielnego króla osadzili na tronie Mitar.- posłusznego sobie potomka rodu panującego. Mitanni zeszło do roli państw, drugorzędnego, zależnego od króla Hetytów i tracącego stopniowo swe rdzenne, mezopotamskie terytoria na rzecz coraz bardziej ekspansywnej Asyrii. Do końca II i na początku I tysiąclecia p.n.e. obszary dawnego państwa Mitanni występowały w tekstach asyryjskich oraz babilońskich jako księstwo Hanigalbat i stanowiły naturalny teren penetracji asyryjskiej.

Państwo średnioasyryjskie

Po upadku królestwa Szamszi-Adada I oraz śmierci jego syna i następcy, Iszme-Dagana, od połowy XVIII w. p.n.e. Asyria nie odgrywała znaczącej roli w Mezopotamii. Włączona do państwa Hammurabiego, pod stałym naciskiem jego następców, przez kilkaset lat z trudem i nie zawsze utrzymywała niepodległość w swych rdzennych granicach w łuku Tygrysu i obu Zabów pozostając jednocześnie na uboczu głównych wydarzeń politycznych epoki. Sytuacja ta zmieniła się dopiero na początku XIV w. p.n.e., gdy sprawujące kontrolę nad Asyrią imperium mitannijskie zaczęło chylić się ku upadkowi, a kolejni jej królowie zaczęli uzyskiwać stopniowo coraz większy zakres swobody. Przełomowe okazało się panowanie Aszur-uballita I (1366-1330 r. p.n.e.). Ten ambitny i zdolny władca korzystając z walk wewnętrznych w Mitanni i rosnącego na nie naporu ze strony Hetytów ostatecznie zrzucił huryckie zwierzchnictwo i współdziałając z Suppiluliumą I sam rozpoczął przejmowanie wschodnich obszarów upadającego imperium. W niespełna dwadzieścia pierwszych lat swego panowania uczynił z dopiero co odzyskującego niezależność państewka jedną z głównych sił ówczesnego świata. Osiągnął to zarówno zwycięstwami na polu walki, jak też umiejętnymi i stanowczymi posunięciami politycznymi.

Ogromnym sukcesem dyplomatycznym Aszur-uballita I było doprowadzenie po raz pierwszy od wielu pokoleń do uznania Asyrii za równoprawnego partnera w stosunkach międzynarodowych przez ówczesne mocarstwa: Egipt, państwo Hetytów i kasycką Babilonię. Stało się to pomimo zakrojonej na szeroką skalę kontrofensywy dyplomatycznej ze strony Babilonii, żywo zaniepokojonej wzrostem potęgi północnego sąsiada. W ten sposób król zapewnił również swemu krajowi ich zgodę na polityczną "sukcesję" po Mitanni, co niejako uzasadniało i znacznie ułatwiało w praktyce dalsze podboje dawnych jego posiadłości. Miarą wzrostu znaczenia Asyrii niech będzie fakt, że dotychczasowy jej przeciwnik, król Babilonii, Burna-Buriasz II, zrezygnował z intryg i szukając zbliżenia z Aszur-uballitem I wystąpił o rękę jego córki dla swego syna i następcy tronu. Związek ten przypieczętował sojusz asyryjsko-babiloński, a po śmierci króla kasyckiego stał się pretekstem dla Aszur-uballita I do dwukrotnych interwencji zbrojnych w kwestię następstwa tronu w Babilonii. W polityce wewnętrznej natomiast król podjął się reorganizacji administracji państwowej.

Właściwym twórcą potęgi państwa średnioasyryjskiego i jego rozwoju terytorialnego był jednak Adad-nirari I (1307-1275 r. p.n.e.). W kolejnych wyprawach wojennych opanował on cały obszar północno-wschodniej Mezopotamii opierając granice Asyrii na górach Zagros, a po pokonaniu w walnej bitwie Babilończyków przyłączył sporne tereny nad środkowym Tygrysem. Ukoronowaniem jego pod-bojów było podporządkowanie obszarów dawnego Mitanni. Wobec chwilowego osłabienia Hetytów, starających się wspierać resztki dawnego imperium huryckiego w postaci księstwa Hanigalbat jako państwa buforowego wobec Asyr Adad-nirari I pokonał i zmusił do poddaństwa jego króla, Szatuarę. Tym samyrr. obszar kontrolowany przez Asyrię sięgnął Eufratu obejmując całą Mezopotamie północną.

Wydaje się, że poza względami polityczno-militarnymi królowi przyświeca: istotny cel ekonomiczny - opanowanie bardzo ważnych dla prawidłowego rozwoju kraju (zaopatrzenie w surowce) północnych szlaków handlowych o znaczeniu docelowym i tranzytowym względem Asyrii, wiodących z Anatolii, Syrii i Armenii do Babilonii, płaskowyżu irańskiego i Elamu. Kontynuatorem polityki Adadnirari I był jego syn i następca, Salmanasar I. Dokonał on ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii mitannijskiej. Sprowokowany nieposłuszeństwem Szatuary pomimo interwencji hetyckiej spacyfikował Hanigalbat, deportując tysiące jego mieszkańców i zamieniając go ostatecznie w asyryjską prowincję. Wyprawił się dalej na północny zachód i podporządkował sobie górskie kraje Nairi leżące między Eufratem a jeziorem Wan rozszerzając kontrolę nad wspomnianym: szlakami handlowymi i częściowo opanowując same źródła surowców.

Apogeum swej świetności państwo asyryjskie przeżyło pod panowaniem Tukulti-Ninurty I (1244-1208 r. p.n.e.). Jako pierwszy władca Asyrii przekroczył on Eufrat i złupił hetycką część Syrii wyprawiając się zapewne aż do samej Anatolii. Największym jednak osiągnięciem politycznym i militarnym Tukulti-Ninurty I był udany najazd na Babilonię osłabioną wówczas atakiem Elamitów, w trakcie którego zdobył i złupił większość miast babilońskich włącznie z samą stolicą. Na znak całkowitego opanowania kraju włączył do swej tytulatury królewskiej tytuł "króla Sumeru i Akadu, króla Sippar i Babilonu". Wojska asyryjskie przeprowadziły nawet ekspedycję karną do Elamu. Niedługo potem nastąpił jednak szybki upadek państwa. Najprawdopodobniej ekonomika kraju nie wytrzymała trwającej praktycznie bez przerwy, blisko stuletniej ekspansji. Kiedy zatem król zdecydował się na potężne inwestycje związane z budową nowej stolicy (Kar-Tukulti-Ninurta - "Przystań Tukulti-Ninurty"), nastąpiło załamanie. Państwo rozpadło się, a utracie większości zdobyczy towarzyszyły niepokoje i zamieszki w samej Asyrii trwające z niewielkimi przerwami przez cały XII w. p.n.e.


Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79