Trójprzymierze - powstanie, członkowie, odstąpienie Włoch

W wyniku kongresu berlińskiego sojusz trzech cesarzy został mocno nadwątlony, a nawet praktycznie unicestwiony. Austro-Węgry, zdecydowanie przeciwne dążeniom rosyjskim na Bałkanach, zabiegały o życzliwość Anglii i aktywne wsparcie Niemiec. Bismarck, formalnie neutralny w sporach bałkańskich, na kongresie zachował się tak, że wywołał w Rosji falę krytyki i irytacji. Nie oznaczało to jednak, iż w Rosji porzucono już całkowicie myśl o kontynuowaniu sojuszu trzech cesarzy. Część polityków dworu petersburskiego, a zwłaszcza niestrudzony Szuwałow, nadal pracowała nad zbliżeniem z Niemcami. Uważali oni, iż stworzenie innej konfiguracji politycznej niż związek trzech cesarzy jest dla Rosji wówczas mało realne. Rosję różniła z Anglią rywalizacja o wpływy w Turcji i na Bliskim Wschodzie. Do sojuszu zaś z republikańską Francją car, ze względów ideowych i oporów psychicznych, nie był jeszcze przygotowany. Ale i stosunki z Niemcami w okresie pokongresowym nie układały się dobrze. W Rosji uznano, iż Bismarck postawił na związek z Austro-Węgrami kosztem Rosji.

Po kongresie berlińskim następowało więc przesilenie w stosunkach rosyjsko-niemieckich. Oba państwa nie wyrzekały się oficjalnie sojuszu zawiązanego w 1873 r., jednocześnie zaś coraz bardziej były sobie przeciwne. Świadczył o tym m.in. memoriał rosyjskiego charge d'affaires w Berlinie z sierpnia 1879 r., oskarżający delegatów niemieckich w komisjach realizujących różne postanowienia kongresu berlińskiego o wrogie wobec Rosji stanowisko. "Bismarck polecił odpowiedzieć rosyjskiemu dyplomacie zimno i przypomnieć, jak to niemiecki kanclerz starał się iść na rękę Rosji w czasie kongresu i zamiast spodziewanej wdzięczności naraził się na wrogie wypowiedzi prasy rosyjskiej oraz zarzut ze strony sfer rządowych rosyjskich, że sprzeniewierzył się przyjaźni rosyjskiej" (H. Wereszycki, 1977, s. 64).

Bismarck uważał, że głównym winowajcą pogorszenia się stosunków z Rosją jest przede wszystkim Gorczakow, wobec czego zażądał od cara jego dymisji. Oburzony car wysłał więc list do cesarza Wilhelma wskazując, że to właśnie Bismarck jest głównym przeciwnikiem przyjaźni rosyjsko-niemieckiej.

W tym samym czasie poważnemu ograniczeniu uległy stosunki gospodarcze między obu państwami. W związku ze stwierdzonymi wypadkami dżumy w guberni astrachańskiej rząd niemiecki zakazał importu bydła rosyjskiego. Wprowadzono także cła ochronne na rosyjskie zboże, czego od dawna domagali się junkrzy pruscy.

Podczas gdy prasa rosyjska była pełna oskarżeń pod adresem Niemiec, prasa niemiecka publikowała artykuły o agresywnych zamiarach Rosji, czego miała dowodzić podjęta w tym kraju reforma armii. Mimo to Bismarckowi niełatwo było przekonać cesarza Wilhelma do przygotowywanej sojuszniczej umowy z Austro-Węgrami. Nawet obszerny memoriał kanclerza z 31 sierpnia 1879 r. nie rozwiał wszystkich wątpliwości cesarza. Kanclerz starał się wykazać, że porozumienie z Austro-Węgrami jest konieczne, ponieważ chroni przed uformowaniem się koalicji państw dążących do odwetu, a więc Austro-Węgier, Danii i Francji. Wilhelm, ciągle przekonany o szczególnych więzach łączących go z carem, uważał, że wystarczyłby ogólnikowy traktat z Austro-Węgrami, który nie wymieniałby zagrożenia rosyjskiego. Bismarck argumentował jednak, iż na taki ogólnikowy sojusz Austro-Węgry nie przystaną i w wypadku niepowodzenia rozmów z Niemcami zwrócą się w stronę Anglii, która chętnie wspomoże każdą antyniemiecką koalicję.

Zakończone bez rezultatu spotkanie Wilhelma I z Aleksandrem II w Aleksandrowie Kujawskim 3-4 września 1879 r., a także groźba ustąpienia Bismarcka wraz z całym rządem przełamały w końcu opór cesarza niemieckiego. Ostateczne podpisanie traktatu sojuszniczego Austro-Węgier i Niemiec i zawiązanie Dwuprzymierza nastąpiło 7 października 1879 r. w Wiedniu.

Sygnatariusze traktatu podkreślali na wstępie, iż ma on charakter wyłącznie obronny. Artykuł pierwszy dotyczył zobowiązań wzajemnych na wypadek agresji rosyjskiej i głosił: "Gdyby wbrew nadziei i szczeremu pragnieniu obu Wysokich Umawiających się Stron jedno z Cesarstw stało się przedmiotem napaści ze strony Rosji, Wysokie Umawiające się Strony zobowiązują się przyjść sobie z pomocą wszystkimi siłami wojskowymi swych Cesarstw i nie zawierać pokoju inaczej niż wspólnie i w porozumieniu".

I Natomiast w razie zaatakowania jednego z sygnatariuszy przez mocarstwo trzecie, drugi ze sprzymierzeńców miał zachować co najmniej życzliwą neutralność. W przypadku jednak gdyby Rosja połączyła się z agresorem, w pełni powinien być zastosowany artykuł pierwszy. Traktat miał być ważny pięć lat, z możliwością późniejszego przedłużenia, o czym głosił artykuł trzeci. Kolejny zapis traktatu świadczył o zachowaniu resztek lojalności wobec Rosji, gdyż wspomniano w nim o możliwości poinformowania o nim cara. Tak też się stało. Tyle tylko, że osobisty list cesarza Wilhelma do Aleksandra o samym traktacie wspominał bardzo ogólnie, za to szeroko zapewniał o przyjaźni między trzema monarchami.

Mimo zawiązania Dwuprzymierza wymierzonego w Rosję, Bismarck miał nadzieję, że sojusz trzech cesarzy można odnowić. Uważał bowiem, że izolowana Rosja nie będzie miała innego wyboru niż tylko podtrzymywanie związku z Austro-Węgrami i Niemcami. Celem zabiegów Bismarcka było więc doprowadzenie do osłabienia pozycji Rosji wobec Niemiec, co w efekcie osiągnął poprzez związek z Austro-Węgrami. Wysunął więc propozycję rozmów, którą strona rosyjska przyjęła. Rokowania rozpoczęły się w grudniu 1879 r. i początkowo toczyły się tylko między przedstawicielami Niemiec i Rosji, ale po kilku miesiącach przystąpiły do nich również Austro-Węgry. Skomplikowało to negocjacje, gdyż od razu wystąpiły rozbieżności austriacko-rosyjskie w sprawach bałkańskich. I tak, podczas gdy Austro-Węgry forsowały plan uzgodnienia stref wpływów na Bałkanach, Rosja chciała stworzenia federacji bałkańskiej pod opieką mocarstw. W tej sytuacji Bismarck znów musiał odegrać rolę mediatora, co w rezultacie doprowadziło do wycofania obu propozycji i potwierdzenia status quo na Bałkanach. Nowy układ trójstronny Niemiec, Austro-Węgier i Rosji podpisano w Berlinie 18 czerwca 1881 r. Artykuł pierwszy mówił o wzajemnej neutralności w wypadku wojny któregoś z sygnatariuszy z obcym mocarstwem. Na takim zapisie zależało szczególnie Bismarckowi, gdyż zapewniał on neutralną postawę Rosji, gdyby doszło do wojny Niemiec z Francją. Artykuł drugi najbardziej korzystny był dla monarchii naddunajskiej, dotyczył bowiem unikania sporów na Bałkanach i respektowania pozycji, jaką zajmowały Austro-Węgry w tym rejonie w wyniku postanowień traktatu berlińskiego. Natomiast artykuł trzeci mówił o zamknięciu cieśnin dla okrętów państw obcych, czym głównie zainteresowana była Rosja. Gdyby więc sułtan otworzył cieśniny dla floty brytyjskiej, co stwarzałoby zagrożenie dla Rosji, mogła ona liczyć na wsparcie przez swych sojuszników. Odnowiony układ trzech cesarzy zapowiadał możliwości złagodzenia konfliktów między trzema monarchiami, zwłaszcza że 27 marca 1884 r. przedłużono go na dalsze trzy lata. Bismarckowi udało się ponadto doprowadzić do zawarcia ! 8 czerwca 1887 r. tzw. traktatu reasekuracyjnego między Niemcami i Rosją. Zapewniał on życzliwą, wzajemną neutralność na wypadek wojny któregoś z tych dwóch państw z innym mocarstwem.

W rzeczywistości jednak cała ta misterna konstrukcja, która miała podtrzymać zrodzony z tradycji Świętego Przymierza związek trzech dworów, w nowvch realiach stawała się tworem sztucznym. Zawiązanie się Dwuprzymierza wiedeńsko-berlińskiego nieuchronnie wciągało Niemcy do polityki bałkańskiej. Dynamicznie rozwijająca się współpraca gospodarcza obu niemieckojęzycznych państw i znaczne możliwości ekspansji kapitału niemieckiego na Bałkanach, począwszy od lat osiemdziesiątych, w naturalny sposób cementowały ten związek. Niemcy nie mogły już odgrywać roli mediatora w sporach bałkańskich, gdyż coraz bardziej solidaryzowały się tylko z jedną ze stron - z Austro-Węgrami. To właśnie spowodowało, że zawarty w 1879 r. na pięć lat traktat okazał się jednym z najtrwalszych w nowożytnych dziejach dyplomacji europejskiej i przetrwał aż do końca I wojny światowej.

Dwuprzymierze Austro-Węgier i Niemiec, niezależnie od pierwotnych intencji jego twórców, rozpoczęło proces tworzenia się nowych bloków polityczno-militarnych, które miały spotkać się na polach bitew wojny światowej. Rozszerzenie Dwuprzymierza i utworzenie Trójprzymierza nastąpiło w 1882 r. poprzez zawarcie traktatu z Włochami. Sojusz ten przy pierwszym spojrzeniu wydawać się mógł niezrozumiały, zważywszy na tradycyjny konflikt włosko-austriacki i poparcie przez Francję dzieła zjednoczenia Włoch. Napięcia w stosunkach z Francją zaczęły się jednak już w końcowym etapie procesu integracji włoskiej. Napoleon III pomagał Włochom w wojnie z Austrią, ale jednocześnie jako obrońca katolicyzmu wziął pod opiekę papieża, który potępił wysiłki zjednoczeniowe dynastii sardyńskiej. Garnizon francuski stacjonował w Rzymie i walczył przeciw siłom Garibaldiego, usiłujących zająć Wieczne Miasto. W krwawej bitwie pod Mentaną 3 listopada 1867 r. wojska francuskie pokonały ochotników Garibaldiego, co wywołało oburzenie Włochów. Jeszcze na początku 1870 r. korpus francuski tkwił w Rzymie i wycofał się dopiero po pierwszych klęskach w wojnie z Prusami. Król Wiktor Emanuel nie udzielił więc pomocy Napoleonowi III i zadeklarował tylko neutralność w wojnie francusko-niemieckiej.

Po zjednoczeniu Włochy stały się formalnie biorąc mocarstwem europejskim. Było to jednak raczej mocarstwo in spe, bardzo odbiegające potencjałem od pozostałych głównych państw europejskich. Słabą stroną Włoch jako mocarstwa była gospodarka. "Pod względem ogólnej wielkości produkcji i wielkości zasobów per capita sytuacja Włoch przypominała raczej sytuację takich społeczeństw jak Hiszpania i kraje Europy Wschodniej niż sytuację Niderlandów czy Westfalii. (...) Z tego powodu kraj ten znalazł się (...) w niekorzystnej sytuacji 'spóźnionego przybysza'" (J. Kennedy, s. 205-206).

Dlatego właśnie kraj ten starał się zrekompensować niedostatki swojej gospodarki umacniając pozycję międzynarodową, zwłaszcza zaś w basenie Morza Śródziemnego. Na obszarze tym Włochy musiały rywalizować z Francją, która znacznie wcześniej zdobyła tu sobie wielkie wpływy. Dążenia włoskie życzliwie traktowali Anglicy, ale stosunki z Francją stawały się coraz bardziej konfliktowe. Zwróciło to Włochy w kierunku Niemiec, skąd spodziewały się nie tylko realnej pomocy przeciw Francji, ale także pohamowania ewentualnej agresji austriackiej.

Pierwsze, bezpośrednie kontakty między trzema państwami nawiązane zostały już w 1873 r., kiedy to Wiktor Emanuel II złożył wizyty w Berlinie i Wiedniu, a w 1875 r. przyjmował w Rzymie rewizyty Wilhelma I i Franciszka Józefa I.

Włochy widziały więc w związku z Niemcami najlepszą szansę na osiągnięcie rzeczywistej mocarstwowości. Ale i ich partnerzy chętnie przystali na ten sojusz. Austro-Węgry pozbywały się w ten sposób obawy, że w wypadku wojny z Rosją będą miały wroga na zachodzie. Niemcy zaś dostrzegały możliwość osłabienia Francji, która musiałaby odtąd wiązać część swoich sił przeciw Włochom.

W 1881 r. Francja opanowała Tunezję, co bezpośrednio dotknęło Włochy, które tu właśnie zamierzały skierować swą ekspansję. Przyspieszyło to związek Włoch z państwami centralnymi.


Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79