Region - Strona 2

Region w znaczeniu prawnym jest jednostką organizacji terytorialnej państwa (bez względu na jego ustrój) najwyższego rzędu. Zazwyczaj ma dużą powierzchnię oraz dużą liczbę ludności i stanowi obszar stosunkowo jednolity z punktu widzenia gospodarczego, społecznego i kulturowego.

W ramach regionu prowadzona jest stosowna do potrzeb i uwzględniająca jego specyfikę prorozwojowa polityka gospodarcza, społeczna i kulturowa, sprawowana przez powołane do tego instytucje terytorialne.

Zatem w sensie prawnym region jest w mniejszym lub większym stopniu niezależny od państwa, musi mieć osobowość publicznoprawną i cywilnoprawną.

Wyróżniamy następujące regiony polityczno-administracyjne, związane z typami ustrojów prawnych:

  • region federalny - występuje w państwach federalnych;
  • region autonomiczny - w państwach unitarno-regionalnych;
  • region administracyjno-samorządowy - w państwach unitarnych;
  • region administracyjno-funkcjonalny - w państwach unitarnych.

Natomiast typy ustrojów prawnych pozwalają określić charakter państwa jako:

  • unitarny - (łac. unus, unitas, jedność) - państwo zwarte pod względem politycznym,
  • federalny - (łac. foederatio, sprzymierzenie, sojusz) - państwo powstaje w wyniku zawarcia przymierza przez tworzące je regiony; bardzo istotna jest tu przeszłość historyczna tak utworzonej całości;
  • regionalny - łączy w sobie cechy państwa unitarnego i federalnego; występuje w nim podział realizacji zadań publicznych między władze centralną i regionalną - np. Hiszpania, Belgia, Włochy;
  • unitarno-regionalny-samodzielność regionów jest konstytucyjnie zagwarantowana. Jest to państwo unitarne, w którym jednocześnie doniosłą rolę odgrywają regiony. Oznacza to pewną sprzeczność uwarunkowaną historycznie. Istniejące w takich państwach regiony autonomiczne (np. Tyrol włoski (region autonomiczny Trydent-Górna Adyga), Sycylia i Sardynia we Włoszech) mają uprawnienia prawotwórcze i administracyjne, z których korzystają na zasadach wyłączności. Z różnych przyczyn region może stworzyć własne państwo (np. Tajwan w Chinach).

2. Region historyczny.

W historii pojęcie regionu dotyczy określonego terytorium i jego mieszkańców, których łączy zbiorowa pamięć odnosząca się do przeszłości danego obszaru. Wspólnota dziejowa takiego obszaru, który stanowi fragment większego terytorium (np. państwa) i związany jest z jego historią, stanowi podstawowe kryterium identyfikacji regionu historycznego. Genezy takich regionów szuka się w różnego rodzaju historycznych podziałach badanego terytorium, począwszy od pierwotnej organizacji struktur plemiennych, poprzez odmienne dzieje poszczególnych obszarów, które w wyniku zachodzących procesów zjednoczeniowych stały się częściami współczesnego państwa.

W odniesieniu do Polski przesłanek do regionalizacji historycznej należy szukać przede wszystkim w lokalizacji przestrzennej dawnych plemion słowiańskich, zamieszkujących terytoria, które dały podstawę współczesnemu państwu polskiemu (obszar rdzeniowy Polski), w rozbiciu dzielnicowym kraju, które utrwaliło w świadomości społecznej Polaków podział państwa na pięć dzielnic historycznych (Mazowsze, Wielkopolska, Małopolska, Pomorze i Śląsk), w podziałach administracyjnych z okresu I Rzeczpospolitej oraz okresu zaborów.

3. Region społeczny (socjologiczny).

Dla regionów w sensie społecznym istotne są dwa pojęcia: zbiorowość regionalna i wspólnota regionalna. Nie można tych pojęć łączyć bądź stosować wymiennie. Różnice pomiędzy nimi zaznaczają się w sferze materialnej, kulturowej oraz w aktywności społecznej.

Zbiorowość regionalna to dowolne skupienie ludzi, w którym powstała i utrzymuje się, chociażby przez krótki czas, pewna więź społeczna (przy czym nie każda więź stanowi kryterium wyznaczania zbiorowości). Dla poszczególnych członków zbiorowości zamieszkiwany obszar przedstawia bardzo istotną wartość emocjonalną. Terytorium ma w tym przypadku charakter konstytutywny - tworzy zbiorowość przez istniejące formy związków pomiędzy jej członkami, podobnie traktującymi terytorium. W rozwoju i utrwalaniu tych związków bardzo ważny jest także czynnik czasu i związana z nim pewna wspólnota przeżyć (kosmopolici nie czują związku z terytorium).

Według S. Ossowskiego (1967) zbiorowość regionalna to zgrupowanie terytorialne ludzi, które ma większą lub mniejszą świadomość odrębności, ale nie uważa się za naród - członkowie tej zbiorowości nie przypisują sobie cech przysługujących narodowi. Zwykle taka zbiorowość stanowi część narodu. O istnieniu zbiorowości regionalnych decyduje przekonanie ludzi o uczestnictwie w zbiorowości związanej z określonym terytorium, które ma cechy regionu w innych znaczeniach (geograficznym, historycznym, etnologicznym, prawnym).

Wspólnota regionalna to grupa spełniająca następujące warunki:

  • Musi być zintegrowana kulturowo (wspólnota regionalna jest również wspólnotą kulturową). Wspólnota kulturowa wykształca swoiste wzorce zachowań i kodeks etyczny, które sprawiają, że w określonych sytuacjach grupa reaguje w podobny, charakterystyczny dla niej sposób. Grupa taka ma również swoistą podkulturę, tkwiąc równocześnie w ogólnonarodowej kulturze nadrzędnej. Składniki podkultury są ze sobą powiązane, tworząc skomplikowane konfiguracje, nie spotykane w innych regionach kraju (w Polsce np. region Podhala czy Kaszub).
  • Zakłada się spójność takiej zbiorowości, ponieważ wytwarza ona instytucje kontroli społecznej, regulujące zachowania ludzi, a także wiążące się z zaspokajaniem codziennych potrzeb.
  • Konflikty są rozwiązywane wewnątrz grupy i nie prowadzą do separatystycznych podziałów terytorialnych.

Wspólnota regionalna stanowi grupę zintegrowaną kulturowo i społecznie, co nadaje jej szczególny charakter i w tym sensie jest ona mocniejsza niż zbiorowość regionalna. Ponieważ zarówno jedna jak i druga stanowią grupy terytorialne, to w znaczeniu społecznym wspólnota konstytuuje region silniejszy niż zbiorowość.

Powstawanie zbiorowości czy wspólnot regionalnych (regionów społecznych) nie musi zagrażać spójności narodu.

Dopiero pojawienie się haseł separatystycznych i chęci ukonstytuowania odrębności terytorialnej może być niebezpieczne dla jedności państwa. Wtedy przekształcaniu się wspólnot regionalnych w narody towarzyszy, niestety, zwykle walka zbrojna - np. w kraju Basków czy w Kurdystanie.

4. Region kulturowy.

Zgodnie z szerokim rozumieniem pojęcia kultury, wszystkie regiony społeczno-ekonomiczne, historyczne i społeczne są równocześnie regionami kulturowymi, w odróżnieniu od regionów naturalnych, stworzonych przez przyrodę.

Najczęściej jednak w definiowaniu regionu kulturowego nawiązuje się do wąsko pojmowanej kultury, podkreślając przede wszystkim językową i etniczną tożsamość mieszkańców, folklor oraz ich wspólne dziedzictwo kulturowe. Region kulturowy jest obszarem z uwydatnionymi wspólnymi cechami kultury duchowej i materialnej, które można obserwować i oceniać emocjonalnie.



Newsletter



Wiadomość HTML?

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies w celach statystycznych i w celu dostosowania strony do indywidualnych potrzeb użytkowników. Ustawienia cookies mogą być kontrolowane za pomocą przeglądarki.

EU Cookie Directive Module Information