Czynnik naukowo-techniczny w międzynarodowej współpracy kulturalnej

Niemal każdy przełom w obszarze techniki sprzyjał rozpowszechnianiu się kultury. Dziś najszerzej otwiera na kulturę rozwój telekomunikacji, w tym telewizji satelitarnej i kablowej, telefonii komórkowej, komputeryzacji oraz trans­portu lotniczego i samochodowego. Za ich sprawą świat, jak to przewidywał Marshall McLuhan, stał się globalną wioską. To, co kiedyś zarezer­wowane było dla elit krajów relatywnie najwyżej rozwiniętych staje się udzia­łem zwykłego, nawet niezbyt zamożnego obywatela. Tyle tylko, że najczęściej jest to uczestnictwo pośrednie. Z jednej strony stanowi dużą szansę i tworzy nowe możliwości dla ludzi żyjących na terenach peryferyjnych, biednych, starych, niepełnosprawnych i pozbawionych nadwyżek czasu wolnego. Z drugiej - jednak „zwalnia z myślenia" konieczności osobistego zaangażowania i dokonywania najlepszych wyborów.

Książki i prasa

Wynalazek w XV w. ruchomej (wymiennej) czcionki (faktycznie znanej już setki lat wcześniej na Dalekim Wschodzie) i prasy drukarskiej, umożliwił przemysłowe wykorzystanie druku i stworzenie wydawnictw książkowych w ich dzisiejszym rozumieniu. Wcześniej, przepisywane ręcznie książki były drogie i trudno dostępne. Wynalazek pozwolił na znacznie szybsze upowszechnienie dzieł poszczególnych autorów w skali ponadpaństwowej.

Skonstruowanie maszyny drukarskiej umożliwiło rozwój przemysłu poligra­ficznego. Linotyp, czyli urządzenie umożliwiające maszynowy skład tekstów, znacząco przyśpieszył produkcję. Rotograwiura (technika wklęsłodrukowa) uła­twiła wielonakładowość (maszyna rotacyjna) i druk ilustrowanych czasopism. Pierwsze periodyczne wydania prasowe to wydawany we Francji od 1777 r. i traktujący o życiu literackim, politycznym i codziennym Paryża „Le Journal de Paris" od 1826 r. „Le Figaro"; w USA od 1789 r. wydawany „Evening Post" od 1833 r. „The New York Sun"; w Wielkiej Brytanii „The Times" (1785). Prasa, poza wiadomościami politycznymi i towarzyskimi, zwykle zawierała treści kultural­ne, w formie informacyjnej lub np. powieści w odcinkach. Ich upowszechnianiu w skali ponadnarodowej sprzyjało powstawanie agencji prasowych, specjalizują­cych się w gromadzeniu informacji i odpłatnym udostępnianiu ich mediom. Pozwalały one oszczędzać środki związane z własnymi korespondentami i zwięk­szały zakres informacji. Pierwsza, założona została przez Charlesa Havasa w Pa­ryżu w 1835 r. W 1944 r. na jej bazie powstała jedna z największych agencji informacyjnych na świecie: AFP (Agence France Presse). Ma biura w ponad 100 krajach i dostarcza informacje dla wielu gazet, rozgłośni radiowych i stacji telewizyjnych. Obok AFP do najważniejszych agencji zalicza się Associated Press i Reuters.

Początkowo wydawnictwa prasowe i książkowe należały do przedsiębiorców narodowych. Z czasem najprężniejsi z nich zaczęli koncentrować rynek we­wnętrzny i opanowywać rynki zagraniczne, tworząc międzynarodowe koncerny prasowe i wydawnicze. Do największych należą dziś: Hersant, Axel Springer, Bertelsmann. Zaczęły one przejmować nawet renomowane gazety opiniotwór­cze, co znacznie osłabiło dotychczasowe silne powiązanie mediów z państwem. Wydawane przez nie konsumenckie magazyny kolorowe są lokalnymi edycjami tych samych treści i tak samo formatowane w różnych państwach. To samo odnosi się do pism fachowych i branżowych.

Największym literackim koncernem wydawniczym stał się Random House, wydawnictwo założone w 1927 r. przez Amerykanów. Koncern ma spółki wy­dawnicze w Wielkiej Brytanii, Kanadzie, w Niemczech, Australii, RPA i innych państwach. Od 1998 r. stanowi własność międzynarodowego koncernu medial­nego Bertelsmann. Obok prasy drukowanej pojawiły się internetowe wydania pra­sy, umożliwiające dostęp do tytułów w zasadzie w nieograniczonej skali przestrzen­nej. Internet wykorzystywany jest także do komunikowania się z czytelnikami.

Radio

Wynalezione w końcu XIX w. radio (Gugielmo Marconi, Nikola Tesla, Aleksander Popow) umożliwiające przesyłanie na odległość dźwięku za pomocą fal elek­tromagnetycznych, stało się w niedługim czasie bardzo ważnym instrumen­tem promocji kultury, nie tylko wewnątrz państw, ale także, ze względu na zasięg fal, za granicę. Pierwszą sceną muzyczną, która przekazywała transmisje radiowe za granicę była w 1910 r. Metropolitan Opera w Nowym jorku. Sygnał odbierany był w Japonii, Kanadzie i siedmiu państwach europejskich. W jednej z transmitowanych oper występował słynny tenor Enrico Caruso. Warto zauwa­żyć, że był to pierwszy artysta, który w 1902 r. wykorzystał nagrania gramofono­we. Sprzedawane z dużym powodzeniem płyty stały się jednym z najbardziej skutecznych środków promocji młodego artysty na całym świecie. Dzięki tej technice, od której stronili inni artyści, jego głos stał się powszechnie znany i przetrwał do dzisiaj.

W Europie pierwsza publiczna audycja nadana została w Belgii w 1914 r. Pier­wszymi stacjami radiowymi, nadającymi stały program były: w USA w 1926 r. National Broadcasting Company (NBC)12, w 1927 r. Columbia Broadcasting System (CBS). W Wielkiej Brytanii w 1922 r. powstała BBC (British Broadcasting Corporation), przekształcona w 1926 r. w nadawcę publicznego. W Hiszpanii w 1924 r. powstało Radio Barcelona. W 1939 r. Radio Moskwa (Głos Rosji) re­alizujące programy dla zagranicy, nadawało na falach krótkich i średnich audycje w językach: angielskim, francuskim, niemieckim, włoski i arabskim.

W Polsce oficjalna stacja radiowa powstała w Warszawie w kwietniu 1926 r. Koncesję na nadawanie programu otrzymała spółka Polskie Radio. Już wcześniej, w 1923 r., powstało Polskie Towarzystwo Radiofoniczne, firma produkująca od­biorniki i podzespoły radiowe. W 1924 r. Sejm przyjął ustawę o poczcie, tele­grafie i telefonie, obejmującą również radiotelegrafię i radiotelefonię. Stanowiła ona podstawę do wydawania pozwoleń na posiadanie i używanie urządzeń radiotechnicznych, z których wcześniej korzystać mogło legalnie tylko wojsko i instytucje państwowe. Doświadczalna stacja radiowa powstała w 1925 r. Inte­resujące, że zaczęto od transmisji koncertów, potem włączono audycje publi­cystyczne, wiadomości, audycje dla dzieci, literackie i słuchowiska. W 1939 r. było już około miliona abonentów.

Kontakt ze światem kultury umożliwiała we wczesnej fazie radiofonizacji także radiofonia przewodowa przekazująca sygnał za pośrednictwem specjalnych linii przesyłowych, szczególnie upowszechniona w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, ale znana i wykorzystywana również w Europie Zachodniej. Jej zaletą była niezależność od źródeł energetycznych, co w warunkach obszarów niezelektryfikowanych było bardzo ważne. We Włoszech obecnie dwa kanały tej radiofonii koncentrują się na 24-godzinnym nadawaniu muzyki, na jednym poważnej, na drugim rozrywkowej.

W 1952 r. japońskie przedsiębiorstwo Sony pierwsze wprowadziło do użytku radio tranzystorowe. Zastąpienie lamp tranzystorami pozwoliło na miniatury­zację sprzętu. Umożliwiło przenoszenie odbiorników tak, by towarzyszyły czło­wiekowi w różnych miejscach i okolicznościach.

Nieco później radio upowszechniło muzykę młodzieżową. Piosenki Presleya, Beatlesów i Rolling Stones ow za sprawą Radia Luxeburg stały się powszechnie znane, przyczyniały do powstawania fan clubów, podobnych do „idoli" sposobów ubierania się, charakterystycznych fryzur.



Newsletter



Wiadomość HTML?