Konflikty zbrojne w Azji

Konflikty w dzisiejszej Azji mają przeważnie wymiar historyczny, często uwarunkowany kolonialną przeszłością. Nakładają się na to kwestie etniczne, a także dążenia separatystyczne poszczególnych narodów. Jednym z poważniejszych problemów nękających Azję jest konflikt indyjsko–pakistański o Kaszmir.

Kaszmir to region, który mieści się na pograniczu indyjsko–pakistańskim. Prowincja ta od wieków słynęła z niebywale puszystej tkaniny wytwarzanej z wełny kóz kaszmirskich. Jednak od końca lat 40. XX wieku obszar ten kojarzony jest przede wszystkim z trwającym konfliktem między Indiami a Pakistanem. W ciągu kilkudziesięciu lat doszło do trzech otwartych wojen, powstania bojowników pakistańskich oraz licznych napięć na wspólnych terenach przygranicznych.

Kaszmir jest częścią obszaru Dżammu i Kaszmir, w którego skład wchodzą także Ladakh i tzw. Obszary Północne. Region ten obecnie podzielony jest między trzy państwa: Indie, Pakistan i Chiny. Zarzewiem konfliktu jest granica między Kotliną Kaszmirską (Indie) a Azad Kaszmir (Pakistan). Spór ten ma podłoże religijno – etniczne. Obszar zamieszkują grupy etniczne władające różnymi językami i wyznające różne religie. Wojna toczy się pomiędzy hinduistami a islamistami dążącymi do przyłączenia Kaszmiru do swoich państw, odpowiednio Indii i Pakistanu.

Początek konfliktu datuje się na sierpień 1947 roku, kiedy to Pakistan i Indie uzyskały niepodległość. Urzeczywistniło się to na mocy India Indepedence Act (ustawy o niepodległości Indii), ogłoszonej na podstawie tzw. planu Mountbattena, który przewidywał rozdzielenie Indii na dwa organizmy państwowe. Indie miały powstać z terytoriów z przewagą hinduistów, a Pakistan mieli zamieszkiwać muzułmanie. W związku z tym rozpoczęły się migracje muzułmanów i hinduistów, które zainicjowały krwawy konflikt. 26 sierpnia 1947 r. kością niezgody stał się muzułmański w 80% Kaszmir z hinduskim maharadżą Hari Singh. Gdy wkroczyli tam pakistańscy bojownicy maharadża zdecydował o połączeniu z Indiami. Wówczas premier Jawaharlala Nehru (Pakistan) zdecydował zdecydował się zaatakować zajęte terytoria. Spowodowało to otwartą wojnę, która trwała do końca 1948 r. Mediacje ONZ nie pomogły. Rada Bezpieczeństwa utworzyła Komisję Narodów Zjednoczonych do spraw Indii i Pakistanu (United Nations Commission for India and Pakistan, UNCIP). Decyzją ze stycznia 1949 r. powołano Grupę Obserwatorów Wojskowych Narodów Zjednoczonych (UNMOGIP), która wstrzymała ataki. Misja ta ma do dziś mandat RB ONZ. Pomimo tendencji pokojowych propagowanych przez ONZ, zawsze któraś ze stron nie stosowała się do tych zasad. W latach 60. z pomocą przyszły Chiny. Efektem był sojusz zawarty z Pakistanem. W zamian za skrawek terytorium, Chiny zagwarantowały wspólną granicę. Zaatakowały następnie Indie i odebrały im obszar Aksai Chin. Na pomoc Indiom przybyły wówczas państwa Zachodu, co przyczyniło się do zakończenia konfliktu granicznego.

W sierpniu 1965 roku miała początek druga wojna indyjsko – pakistańska, której przyczyną było aresztowanie szejka Abdullaha – przywódcy ludności muzułmańskiej w Indiach – oraz protesty islamistów w przygranicznych miejscowościach. Doszło wówczas do ataku islamskich ekstermistów i przekroczenia przez nich linii zawieszenia broni. Na odpowiedź armii indyjskiej nie trzeba było długo czekać. Pakistan wypowiedział Indiom wojnę 1 września 1965 roku, co przerodziło się w regularne działania zbrojne. Wspomogły go inne państwa muzułmańskie: przybyli ochotnicy z Indonezji, a Turcja i Iran zaoferowały broń i amunicję. Po wystosowaniu apelu RB ONZ do zawieszenia broni, obydwa państwa zaakceptowały wezwanie i zakończyły wojnę 23 września 1965 roku. Natomiast 4 stycznia w Taszkiencie miały początek rozmowy premiera Indii i prezydenta Pakistanu. 10 stycznia 1966 roku w efekcie mediacji premiera ZSRR Aleksieja Kosygina została podpisana 9 – punktowa deklaracja taszkiencka, która unormowała stosunki dwustronne, pokojowe rozwiązywanie sporów i wycofanie wojsk.

Trzecia wojna wybuchła w efekcie problemów wewnętrznych w Pakistanie. Ludność Pakistanu Wschodniego (Bengal Wschodni) czuła się dyskryminowana z powodu  odmienności etnicznych i słabego rozwoju gospodarczego. W związku z tym domagała się szerokiej autonomii. Wybuchła wojna domowa pomiędzy reprezentantami Bengalu Wschodniego a władzami Islamabadu. 17 kwietnia ogłoszono powstanie niepodległego Bangladeszu. Wojska pakistańskie szybko przeszły do ofensywy i pacyfikacji zbuntowanej prowincji. Rozpoczęły się ucieczki mieszkańców Bengalu. Szukali schronienia w Indiach, które poparły powstałe państwo, udzieliły pomocy uchodźcom i potępiły Pakistan. Naloty pakistańskie na tereny przygraniczne doprowadziły do wojny, która rozpoczęła się 3 grudnia, a broń zawieszono 16 grudnia. Walki toczyły się także na terenie Kaszmiru, gdzie przewagę osiągnęło wojsko hinduskie. Wynikiem wojny było utworzenie z Pakistanu Wschodniego nowego państwa Bangladeszu. 2 lipca 1972 r. podpisano porozumienie, które przewidywało rozwiązywanie sporów drogą pokojową, zaniechanie wrogiej propagandy oraz wznowienie łączności miedzy dwoma krajami. W Kaszmirze wyznaczono linię demarkacyjną (kontrolną). W maju 1976 r. ogłoszono przywrócenie stosunków dyplomatycznych i handlowych między Indianami i Pakistanem.

Na przełomie lat 80. i 90. Miały miejsce walki wojsk indyjskich z mudżahedinami (wojownikami muzułmańskimi). W tym czasie wzrosła działalność organizacji pro pakistańskich oraz o charakterze separatystycznym. Aby ukrócić ten proceder w lipcu 1986 r. Indie rozpoczęły manewry wojskowe gromadząc do grudnia 1986 r. ponad 150 tys. żołnierzy w przyległym do Pakistanu Radżastanie. W efekcie podobnej reakcji Pakistanu sytuacja zaczęła grozić konfliktem zbrojnym. W lutym 1987 r. doszło do wycofania sił zbrojnych znad granicy. 31 lipca 1988 r. miało miejsce powstanie separatystyczne. Pakistan został oskarżony przez Indie o dostarczanie powstańcom broni i wsparcia logistycznego. Dopiero w 1966 r. przystąpiono do rozmów pokojowych. Ponowne zaognienie sytuacji zaistniało 13 grudnia po zamachach na indyjski parlament. Wojska obu państw koncentrowały się nad granicą Kaszmiru. Sytuacja została złagodzona dzięki mediacji USA. Na przełomie 2003 i 2004 roku nastąpił ciąg dalszy rozmów pokojowych. W maju 2003 r. zostały przywrócone stosunki dyplomatyczne, natomiast w listopadzie zaczęło obowiązywać zawieszenie broni w Kaszmirze. W kolejnych latach obydwa państwa współpracowały w sferach gospodarczych i ekonomicznych, prowadziły także działania niosące pomoc ofiarom trzęsienie ziemi w Kaszmirze w październiku 2005 r. Ta współpraca pozwoliła kontynuować proces pokojowy między państwami. 21 października 2008 r. Indie i Pakistan otworzyły szlak handlowy, łączący obie części Kaszmiru, który był nieczynny od pierwszej wojny międzypaństwowej.

W latach 2006 – 2008 ugrupowania terrorystyczne dążyły do zerwania dialogu poprzez organizowanie zamachów. Według śledczych inicjatorami tych zamachów były organizacje z terenu Pakistanu. Władze w Islamabadzie definitywnie odcięły się od tych oskarżeń i wyraziły chęć współdziałania w walce z terroryzmem. Efektem tego były działania sił specjalnych Pakistanu na terenie Kaszmiru, a także schwytanie założyciela zamachu oraz jego współpracowników.

Pomimo, że konflikt o Kaszmir trwa już od kilkudziesięciu lat, nic nie wskazuje na to, aby miał się zakończyć. Formalnie od 1972 r. Indie i Pakistan nie prowadziły wojny, jednak w Kaszmirze walki nadal są prowadzone. Wbrew pozorom, wybuchowi czwartej wojny zapobiega posiadanie broni jądrowej przez te dwa państwa. Sytuacja podobna jest do zimnej wojny w stosunkach między Związkiem Radzieckim a USA, zwaśnione strony w obawie przed totalnym zniszczeniem krajów nie chcą dopuścić do otwartej wojny.

Opracowano na podstawie:

A. Bartnicki, Konflikty współczesnego świata, Warszawa 2008
M. Kuczyński, Konflikty zbrojne na świecie: Azja, Warszawa 1995
R. Zięba, Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, Warszawa 2008
http://www.mig.webpark.pl/kaszmir.html

Najnowsze komentarze

Newsletter



Wiadomość HTML?

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies w celach statystycznych i w celu dostosowania strony do indywidualnych potrzeb użytkowników. Ustawienia cookies mogą być kontrolowane za pomocą przeglądarki.

EU Cookie Directive Module Information