Wojna domowa w Tadżykistanie w latach 1992-1997

Wojna domowa w Tadżykistanie miała bardzo złożony charakter. Przeciw sobie wystąpiły lokalne klany (pod­czas wojny ich konfiguracje ulegały ciągłym zmianom), ale miała ona również wymiar ideologiczny - konfron­tacji Zjednoczonej Opozycji Tadżykistanu, ZOT (sku­piającej opozycję demokratyczną i islamską, dążące do utworzenia państwa islamskiego) z rządzącą komuni­styczną nomenklaturą, tworzącą prorządowy Front Na­rodowy; do tego pojawiał się także wątek etniczny - kon­flikt tadżycko-uzbecki. Strony konfliktu były wspierane przez państwa trzecie: ZOT cieszyła się poparciem Iranu, afgańskiego Sojuszu Północnego i jego komendanta Ahmada Szaha Masuda, a niektóre jej odłamy - afgańskich talibów. Rosja, obawiająca się tzw. efektu domina, tj. że po wygranej radykalnych ruchów islamskich w Afgani­stanie, upadłyby rządy w Tadżykistanie, a następnie w całym regionie, zdecydowanie postawiła na postko­munistów; wojska rosyjskie (201. dywizja zmotoryzowa­na, wojska ochrony pogranicza, później również oddzia­ły rozjemcze WNP) zachowując formalnie neutralność, faktycznie jednak brały udział w walkach po stronie rzą­dowej na pograniczu afgańskim. Walki między zwaśnionymi stronami rozpoczęły się wiosną 1992 r. w Duszanbe. Zwyciężył wspierany przez Rosję Front Narodowy, kierowany przez Emomaliiego Rahmona. Pod koniec 1993 r., pod patronatem Mos­kwy, rozpoczęto przygotowania i w kwietniu 1994 r. przystąpiono do rozmów pokojowych opozycji ze stro­ną rządową. Do ponad połowy 1996 r. utrzymywał się jednak pat negocjacyjny. Dopiero niemal całkowite zwycięstwo talibów w Afganistanie - i obawy Rosji przed utworzeniem państwa muzułmańskiego („kalifa­tu wahabickiego") w Azji Środkowej - spowodowały, iż zakończenie konfliktu w Tadżykistanie stało się ab­solutnym priorytetem. 26 VI 1997 r. podpisano w Mos­kwie porozumienie kończące wojnę domową w Tadży­kistanie. Opozycja ZOT otrzymała 30% stanowisk w nowym rządzie, zapewniono jej miejsca w komisjach wyborczych oraz złożono obietnicę przeprowadzenia wolnych wyborów; ogłoszono również powszechną amnestię i utworzono Komisję Pojednania Narodowe­go, w której zapewniono miejsca opozycji. Gwarantem porozumienia uczyniono 201. dywizję armii rosyjskiej, która pozostała na terytorium Tadżykistanu. U władzy pozostał prezydent Rahmona, rządzący autorytarnie od 1994 r., który 6 XI 2006 r. został wybrany na kolejną kadencję, a warunki porozumienia z 1997 r. nie są re­spektowane.

Po atakach terrorystycznych na Nowy Jork i Waszyngton, od połowy września 2001 r. Tadżykistan współtworzył logistyczne zaplecze dla amerykańskiej operacji antyter­rorystycznej w Afganistanie. Nadal jednak pozostaje jednym z głównych sojuszników Rosji w Azji Środkowej, czego potwierdzeniem jest otwarcie 7 X 2004 r. nowej rosyjskiej bazy wojskowej w Duszanbe.

Źródło: Konflikty współczesnego świata, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2008.

Zobacz też:

Newsletter



Wiadomość HTML?