Armia Czerwona - sojusznik, wyzwoliciel czy okupant?

Koalicja antyhitlerowska, do której należał m. in. Związek Radziecki, odniosła zwycięstwo w Drugiej Wojnie Światowej. Sukces ten został odniesiony nie tylko dzięki armii Stanów Zjednoczonych, państw Europy zachodniej, pomniejszych państw, takich jak Polska, lecz także dzięki potężnej Armii Czerwonej, której rola w pokonaniu nazistowskich Niemiec jest nie do przecenienia.

Do końca roku 1942 wojska nazistowskie podbiły obszar całej Europy wschodniej i wdarły się w głąb terytorium ZSRR. Na przełomie lat 1942/1943 sytuacja uległa diametralnej zmianie. Po krwawej bitwie pod Stalingradem armia niemiecka zaczęła się wycofywać pod naporem radzieckich wojsk. Latem 1944 roku front zatrzymał się na linii Wisły. Wybuchło wtedy powstanie Warszawskie, w którym zginęło ponad 200 tys. Polaków. Armia Czerwona stacjonowała niedaleko Warszawy, jednak nie udzielono polakom pomocy. Nie zezwolono także na pomoc ze strony zachodu. Kiedy powstanie skończyło się fiaskiem i Warszawa była doszczętnie zniszczona, żołnierze radzieccy ruszyli naprzód, dalej napierając na Niemców. Wiosną 1945 r. wojska radzieckie zatrzymały się na linii Łaby, gdzie miała przez najbliższe 45 lat przebiegać granica "żelaznej kurtyny".

Wkład Związku Radzieckiego w wyzwolenie Polski spod okupacji niemieckiej był ogromny. Musieliśmy jednak zapłacić za to wysoką cenę, jaką była niepełna suwerenność do czasu jesieni ludów 1989 roku. Oddziały Armii Czerwonej, przemianowanej w 1946 roku na Armię Radziecką, stacjonowały w Polsce do 1993r., kiedy to w wyniku negocjacji, prowadzonych już od 1991 roku, ostatnie jednostki opuściły teren naszego kraju. Precyzyjniej rzecz ujmując, była to Północna Grupa Wojsk Armii Radzieckiej.

Polska i kraje Europy Środkowej i Wschodniej były określane przez Kreml jako strefa buforowa, dlatego rościł sobie on prawa do tego, aby wojska radzieckie stacjonowały na terenie tych Państw. Z jednej strony stacjonowanie obcych wojsk, bez wyraźnej zgody narodu i władz wybranych w wolnych, demokratycznych wyborach, na terytorium naszego państwa, było jaskrawym naruszeniem suwerenności. Z drugiej jednak strony dzięki tym wojskom mieliśmy pewność co do bezpieczeństwa naszej granicy zachodniej z Niemcami.

Sprawa tej granicy była wykorzystywana przez władze do zastraszania społeczeństwa, niemniej jednak w propagandzie tej tkwiło ziarenko prawdopodobieństwa. Nie wiemy, czy Niemcy nie zażądałyby jednoznacznie zwrotu ziem zachodnich i nie podjęły siłowej próby ich odzyskania, gdyby Północna Grupa Wojsk nie stacjonowała u nas. Co prawda przed wojną terytorium Polski było znacznie większe, niemniej jednak po wojnie i po dokonanych przesiedleniach terytorium naszego kraju stało się niemalże jednorodne etniczne, co jest wielce korzystne. Na kresach wschodnich, które utraciliśmy, zamieszkiwało wielu Ukraińców, Białorusinów i innych mniejszości. Mogłoby to prowadzić w przyszłości do konfliktów etnicznych, które miały miejsce nawet w czasie wojny.

Wprawdzie w 1950 roku został zawarty Układ między Rzecząpospolitą Polską a Niemiecką Republiką Demokratyczną o wytyczeniu ustalonej i istniejącej polsko-niemieckiej granicy państwowej, podpisany 6 lipca 1950 w Zgorzelcu przez premierów Polski i NRD - J. Cyrankiewicza i O. Grotewohla, zwany potocznie Układem Zgorzeleckim, niemniej jednak roszczenia w RFN nadal istniały. Nie zmienił tego także układ między Polską Rzeczpospolitą Ludową, a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji stosunków między tymi dwoma państwami, który został podpisany przez Józefa Cyrankiewicza i Williego Brandta w Pałacu Prezydenckim w Warszawie 7 grudnia 1970 roku. Wpłynął on jednakże na znaczną poprawę stosunków między Polską a RFN. Ostateczne pojednanie w kwestii granicy niemieckiej zostało dokonane w Traktacie między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o potwierdzeniu istniejącej między nimi granicy, zawartym 14 listopada 1990 roku. Do tego czasu wojska radzieckie były najpewniejszym gwarantem nienaruszalności granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej.

Kiedy sprawa naszej granicy zachodniej została uregulowana, Polska zaczęła przechodzić z systemu socjalistycznego na demokratyczny, a Związek Radziecki zaczął ulegać rozpadowi, stacjonowanie Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej straciło rację bytu. Polacy dążyli do członkowstwa w strukturach zachodnich, dlatego bardzo zależało nam na tym, żeby obce wojska opuściły nasze terytorium. Udało się tego dokonać, a kilka lat później Rzeczpospolitej Polskiej udało się wstąpić do struktur zachodnich. Wcześniej, zanim Północna Grupa Wojsk opuściła nasze terytorium, rozpadła się Organizacja Układu Warszawskiego, do której należeliśmy od 1955 roku i która była sojuszem polityczno-wojskowym.

Próbując odpowiedzieć na pytanie, czy Armia Czerwona była sojusznikiem, wyzwolicielem, czy okupantem, udzielić można trojakiej odpowiedzi. Sojusznikiem i wyzwolicielem była dlatego, że wyzwoliła nas spod okrutnej okupacji hitlerowskiej przynoszącej setki tysięcy ofiar, a także gwarantowała bezpieczeństwo naszej granicy zachodniej. Była jednak także okupantem, ponieważ władze polskie nie były demokratyczne i Armia Czerwona nie uzyskała mandatu społeczeństwa polskiego i demokratycznie wybranych władz na stacjonowanie na naszym terytorium.

Literatura:

    1. J. Kukułka, Historia współczesna stosunków międzynarodowych 1945-1994, Warszawa 1997.
    2. S. Parzymies, Stosunki międzynarodowe w Europie 1945-1999, Warszawa 1999.
    3. Polacy wobec Niemców. Z dziejów kultury politycznej Polski 1945-1989, red. A. Wolff-Powęska, Poznań 1993.
    4. Polityka zagraniczna III RP 1989 - 2002, red. R. Kuźniar, K. Szczepanik, Warszawa 2002.

 

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79