Międzynarodowe konsekwencje chińskiej polityki modernizacji i otwarcia

W najnowszym okresie Chiny dostarczyły niemal klasycznego dowodu na to, że ewolucja polityki zagranicznej i międzynarodowej roli państwa zależy w najwyższym stopniu od ewolucji jego polityki wewnętrznej. Po III plenum KC KPCh (XII 1978), na którym odrzucono lewackie koncepcje i praktyki oraz położono akcent na politykę modernizacji, efekty nie dały na siebie czekać. Zaczęto racjonalizować i ulepszać funkcjonowanie państwa. Rehabilitowano wielu ludzi niesprawiedliwie osądzonych i skrzywdzonych. W ciągu kilku lat zlikwidowano nierównowagę gospodarczą i znacznie ulepszono zaopatrzenie ludności. Szybko odrabiano zaniedbania w rozwoju rolnictwa i przemysłu lekkiego. W ciągu pięciu lat (1978-1982) produkcja rolna wzrastała 7,5% rocznie, tzn. 2,3 razy szybciej niż w ciągu 26 poprzednich lat. W tym samym czasie wzrost produkcji przemysłowej wyniósł 7,2% rocznie (w tym produkcji przemysłu lekkiego 11,8%). Zniesiono reglamentację większości towarów oraz ożywił się handel wewnętrzny i zagraniczny. Przywrócono znaczenie intelektualistów, oświaty, nauki i kultury. Zwiększono również liczbę wyższych uczelni (z 598 do 715) i studentów (z 856 tys. do 1 min 154 tys.). Dochody na głowę wśród ludności wiejskiej wzrosły o ponad 38%. Mieszkań wybudowano łącznie tyle, ile w ciągu poprzednich 19 lat. Ożywiły się znacznie stosunki z zagranicą, czego wyrazem było złożenie w tych latach 90 wizyt zagranicznych przez przywódców chińskich, przyjęcie 81 wizyt obcych przywódców i zwiększenie do 129 liczby państw, z którymi ChRL nawiązała stosunki dyplomatyczne.

Prowadząc politykę modernizacji Chin, kierownictwo pekińskie zaczęło wątpić w przydatność maoistowskiej koncepcji przeciwstawiania się głównie Związkowi Radzieckiemu, aby w ten sposób zbudować nowe, wielkomocarstwowe "państwo środka", dorównujące ZSRR i USA. Dla Deng Xiaopinga i innych przywódców chińskich stawało się bowiem oczywiste, że linia znajdująca wyraz w popieraniu zarówno skrajnie prawicowych reżimów, jak i lewackich ugrupowań maoistowskich w niektórych państwach zmniejszała krąg przyjaciół Chin w świecie.

W propagandzie chińskiej zaczął pojawiać się postulat obrony światowego pokoju, odmienny od dawnych haseł wzywających do podsycania napięcia między Moskwą i Waszyngtonem.

Okazywało się, że nie obejdzie się bez rozwoju stosunków gospodarczych z państwami RWPG. Fakty były wymowne. Mimo szybko rosnących obrotów handlowych (w 1981 r. o 62% w porównaniu z r. 1979) i dużego eksportu surowców energetycznych proces wiązania Chin z Zachodem przebiegał powoli. Hamował go brak kadr zdolnych umożliwić wchłonięcie wielu importowanych technologii (m. in. dlatego, że "rewolucja kulturalna" kosztowała Chiny utratę około 2 min techników i około 1 min absolwentów szkół wyższych). Następował wzrost zadłużenia zagranicznego (które na początku 1981 r. przekroczyło 28 mld dolarów).

W Pekinie zaczęto przygotowywać korekty koncepcji polityki zagranicznej. Znalazły one wyraz na XII Zjeździe KPCh (1-11 XI 1982 r.) i w (przygotowywanej od 1980 r.) Konstytucji ChRL z 4 XII 1982 r. XII Zjazd KPCh proklamował, że Chiny będą kierować się w stosunkach z innymi państwami zasadami równości i wzajemnych korzyści oraz będą przestrzegać pięciu zasad pokojowego współistnienia. Zaakcentował kwestię niezależności Chin i niewiązania się ich z żadnym z istniejących ugrupowań politycznych świata. Za główne cele polityki zagranicznej ChRL uznał: 1) przyłączenie Tajwanu do macierzy, 2) walkę przeciwko hegemonizmowi (zarówno USA jak i ZSRR), 3) walkę w obronie pokoju światowego. Podkreślił zarazem dążenie Chin do normalizacji stosunków i rozwoju współpracy z narodami Związku Radzieckiego, wolę rozwoju współpracy z Zachodem i z krajami rozwojowymi, jak również zamiar rozwijania kontaktów z partiami komunistycznymi i robotniczymi zgodnie z zasadami marksizmu. Konstytucja potwierdziła powyższe cele i zasady.

Uchwały zjazdowe i normy konstytucyjne utrwaliły politykę modernizacji Chin i ich otwarcia na świat. Do końca 1985 r. zatwierdzono 2517 wspólnych przedsięwzięć, 4021 przedsiębiorstw kooperacyjnych oraz 126 przedsiębiorstw będących w całości własnością kapitału obcego. Łączna suma zaangażowanego w ten sposób kapitału obcego wyniosła 16 mld dolarów (nie licząc 20 mld kredytów), z czego prawie jedna trzecia została już w tych latach spożytkowana. Inwestorzy wywodzili się z Hongkongu, Macau i około 30 krajów (USA, Japonii, Wielkiej Brytanii, Francji, RFN, Włoch, Australii, Singapuru, i in.). W ciągu szóstego planu 5-letniego (1981-1985) roczny przyrost produkcji zbóż przekraczał 20 min ton, zatrudnienie w usługach na wsi zwiększyło się łącznie o 135%, zatrudnienie na roli spadło o ponad 72%, a wydajność produkcji wsi wzrosła w tym okresie o 87,3% na pracującego. Chińskie inwestycje za granicą przekroczyły 5 mld dolarów, chiński kapitał inwestycyjny zaangażowany został w 40 państwach. Eksport wzrósł w porównaniu z 5-latką o 105,2%, zaś import o 95%.

Chiny zaczęły odnawiać i rozszerzać stosunki z państwami różnych rejonów świata. Podróż premiera Zhao Ziyanga po Afryce (XII 1982 - I 1983 r.), będąca pierwszą po 20 latach wizytą szefa rządu chińskiego na tym kontynencie, przyśpieszyła rozwój kontaktów i współpracy. Chiny popularyzowały przy okazji cztery zasady udzielania pomocy krajom rozwijającym się: równość i wzajemne korzyści, rozliczanie konkretnych wyników, zróżnicowanie oraz wspólny rozwój. Było to odejście od formuły "czystej pomocy" na rzecz pomocy rozwojowej. Wizyta przyczyniła się do okrojenia pozycji Tajwanu w Afryce: 3 nowe państwa (Angola, Wybrzeże Kości Słoniowej i Lesotho) nawiązały stosunki dyplomatyczne z ChRL, gdy Tajwan uznawały jedynie RPA oraz mocno od niej uzależnione Swazi i Malawi.

W ślad za ożywieniem handlu z państwami EWG po 1978 r. premier ChRL odbył (w czerwcu 1984 r.) 18-dniową podróż po sześciu krajach Europy Zachodniej, wybierając na pierwszy etap Francję. W 1983 r. Chiny nawiązały stosunki ze Wspólnotą Węgla i Stali oraz Wspólnotą Energii Atomowej. Uzgodniły także z Komisją EWG przeprowadzenie regularnych konsultacji politycznych. Od początku 1984 r. ChRL stała się 112. członkiem Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. Doszło (VIII 1984 r.) do pierwszej wizyty chińskiego ministra spraw zagranicznych w czterech państwach Ameryki Łacińskiej (Meksyk, Wenezuela, Argentyna, Brazylia). W tymże roku przedstawiciele Pekinu zaczęli wznawiać kontakty z ruchami pokojowymi, a na początku czerwca roku następnego w stolicy kraju odbyła się międzynarodowa konferencja w obronie pokoju z udziałem 60 organizacji pacyfistycznych z 23 krajów. Dyplomacja chińska zadeklarowała, iż Chiny nie użyją broni atomowej jako pierwsze. Wyraziła też gotowość uczestniczenia w ramach genewskiej konferencji rozbrojeniowej w opracowaniu układu o zakazie doświadczeń z bronią jądrową. Wreszcie rząd chiński oświadczył (24 IX 1985 r.), iż "w odpowiednim czasie" podda swoje cywilne instalacje jądrowe kontroli MAEA w Wiedniu.

Chiny znacznie ożywiły swoje kontakty w strefie Pacyfiku. Od jesieni 1984 r. bezpośrednie stosunki handlowe z Pekinem wznowiła po 20 latach Dżakarta. Chińska delegacja rządowa udała się do stolicy Indonezji z okazji 30. rocznicy konferencji w Bandungu (IV 1985 r.). Sekretarz generalny KC KPCh złożył w tym czasie wizyty w pięciu państwach strefy Pacyfiku (Australia, Nowa Zelandia, Samoa Zachodnie, Fidżi, Papua-Nowa Gwinea). Ogółem przywódcy chińscy odwiedzili w 1985 r. ponad 40 państw i gościli polityków z nie mniejszej liczby państw. Stosunki dyplomatyczne z ChRL utrzymywały wówczas już 134 państwa. Dla całokształtu stosunków międzynarodowych największe znaczenie miał stan stosunków między Pekinem a Waszyngtonem, Moskwą, Tokio i New Delhi.

Wznowienie dialogu pomiędzy Pekinem a Moskwą zaskoczyło Waszyngton, który spodziewał się, że Pekin będzie popierał "twardą linię" administracji Reagana wobec ZSRR. Sekretarz stanu Alexander Haig w toku wizyty w Chinach (14-17 VI 1981 r.) lansował ideę wspólnoty interesów strategicznych i perspektywę partnerstwa w pieczy nad obszarem Azji i Pacyfiku, wspartą ofertami dostaw broni i elektronicznych urządzeń rozpoznawczo-wywiadowczych (Stany Zjednoczone nie eksportowały ich do ZSRR). Przy tej okazji ogłoszono, że w zachodnich Chinach pracowała już importowana z USA stacja radarowa, która śledziła radzieckie próby rakietowe w Lesińsku oraz nad jeziorem Bałcharz. W trakcie rozmów uzgodniono współpracę w sprawie popierania Pakistanu przeciw Indiom oraz "sojusz interesów" w odniesieniu do Kampuczy i Afganistanu. USA i ChRL zadeklarowały wspólny zamiar występowania w "obronie małych państw przed obcą interwencją". Po zakończeniu wizyty Haig nawoływał też państwa ASEAN do wywierania większej presji na Hanoi. Znaczne rozbieżności poglądów dzieliły jednak USA i ChRL w kwestiach Bliskiego Wschodu i konfliktu na południu Afryki.

Wkrótce po dokonanych przez Haiga uzgodnieniach stosunki między Pekinem a Waszyngtonem pogorszyły się wskutek decyzji prezydenta Reagana co do kontynuowania przez USA dostaw broni i sprzętu wojskowego dla Tajwanu. Decyzją tą prezydent realizował swoją przedwyborczą obietnicę zacieśnienia stosunków z Tajwanem. Pekin potraktował ją jako pogwałcenie Komunikatu Szanghajskiego z 1972 r., porozumienia normalizacyjnego z 1978 r. oraz jednostronnego oświadczenia prezydenta USA (z 15 XII 1979 r.). Atmosfery nie ociepliło ani spotkanie Reagana z premierem Zhao Ziyangiem w czasie "szczytu" Północ-Południe w Cancun (X 1981 r.), ani wizyta Huang Hua w USA w tymże czasie. Waszyngton nie chciał zgodzić się na ograniczenie czasu udzielania pomocy wojskowej USA dla Tajwanu do 3-5 lat. Uzgodniono jedynie przeprowadzenie poufnych negocjacji na ten temat. Pekin nie chciał odkładać sporu ze względów prestiżowych. Zagroził nawet ograniczeniem kontaktów z USA, podobnie jak to uczynił w przypadku Holandii, której rząd zaakceptował budowę w jednej z holenderskich stoczni dwóch okrętów podwodnych dla Tajwanu. Propaganda chińska podjęła krytykę "amerykańskiej prawicy" i wpływu tajwańskiego lobby na administrację Reagana. Przemilczała również 10. rocznicę Komunikatu Szanghajskiego i nie ujawniła przesłanego z tej okazji listu prezydenta USA do premiera rządu chińskiego w sprawie stosunków między dwoma państwami; sam premier zwlekał z odpowiedzią na ten list. Chiny wzmogły krytykę polityki amerykańskiej w innych rejonach świata, zwłaszcza w Ameryce Środkowej, Afryce i na Bliskim Wschodzie.

Dla złagodzenia wrażenia spowodowanego owym "ostrzałem" Departament Stanu publicznie uznał rozbieżności między suwerennymi państwami za zjawisko normalne oraz konstatował: "Nasze wspólne interesy strategiczne - globalne i regionalne - znacznie przeważają nad jakimikolwiek z tych rozbieżności". Mimo chłodnego klimatu z Chinami administracja Reagana złożyła w Kongresie (w kwietniu 1982 r.) projekt dokumentu w sprawie dostarczania Tajwanowi części zamiennych do uzbrojenia i sprzętu wojskowego. Pekin zaprotestował przeciwko temu aktowi jako naruszającemu suwerenność ChRL i zagroził obniżeniem rangi dotychczasowych przedstawicielstw w obu państwach. Poufne rozmowy nabrały gorączkowego charakteru. W ich rezultacie (17 VIII 1982 r.) ogłoszono wspólny komunikat; Stany Zjednoczone zobowiązały się w nim do ograniczenia rozmiarów sprzedaży broni Tajwanowi i do stopniowego, ale bliżej nieokreślonego jej zmniejszania. Chiny natomiast oświadczyły, iż ich dążeniem jest pokojowe rozwiązanie problemu Tajwanu. Rzecznik chińskiego MSZ podkreślił, że porozumienie "oznacza jedynie początek rozwiązania problemu sprzedaży broni amerykańskiej dla Tajwanu" i nie może być wiązane z amerykańską ustawą o stosunkach z Tajwanem. Komentarze waszyngtońskie akcentowały zobowiązanie, że dostawy broni amerykańskiej na Tajwan nie przekroczą (bardzo wysokiego) poziomu z 1979 r. W rezultacie Pekinowi, który przekonał się, że na Reagana nie może liczyć, nie brakowało więc argumentów, aby poprowadzić ostrą krytykę polityki amerykańskiej i wszcząć "rozmowy o rozmowach" z Moskwą.

Kiedy sekretarz stanu George Schultz złożył (II 1983 r.) wizytę w Pekinie, gospodarze nie wahali się wytknąć USA, że nie przestrzegają ściśle komunikatu z sierpnia poprzedniego roku. Zwrócili też swemu gościowi uwagę, że dostarczanie broni Tajwanowi i powoływanie się na wewnętrzną ustawę w sprawie więzi z Tajwanem (z IV 1979 r.) będą przeszkodą na drodze odbudowy wzajemnego zaufania i normalnych stosunków między Chinami a Stanami Zjednoczonymi. Nie omieszkali także przypomnieć szefowi dyplomacji amerykańskiej ustalonych w 1982 r. zasad polityki zagranicznej ChRL. W dodatku w błyskawicznych - jak na praktykę chińską - komentarzach prasowych (będących odpowiedzią na niedyskrecję i samochwalstwo Amerykanów o sukcesie wizyty Schultza) Chińczycy przypomnieli ostrzeżenie premiera Zhao Ziyanga, iż stworzone przez Waszyngton przeszkody mogą opóźnić jego wizytę w USA. Do spornych należały również sprawy jednostronnego ograniczania przez USA importu tekstyliów chińskich i eksportu technologii.

Postawę USA w sprawie Tajwanu traktowano w Pekinie jako dążenie Waszyngtonu do ingerowania w sprawy wewnętrzne Chin i odrzucano je jednoznacznie jako przejaw hegemonizmu amerykańskiego. Przy okazji oceniano też jako hegemonistyczną politykę USA na Bliskim Wschodzie, w Afryce i w Ameryce Środkowej. W stosunkach wzajemnych zwyciężyło jednak pragmatyczne nastawienie. Dlatego mogło dojść do pierwszej w dziejach wizyty premiera chińskiego w USA (9-11 I 1984 r.). Przyniosła ona podpisanie porozumienia o współpracy przemysłowej i technologicznej, a także zaawansowanie rozmów na tematy handlowe i gospodarcze. Prezydent starał się wykorzystać wizytę dla celów wyborczych i głosił wiele tez antyradzieckich, ale premier chiński wyraźnie unikał udziału w tej grze. W związku z utrzymującymi się rozbieżnościami na temat Tajwanu wyraził natomiast publicznie oczekiwanie, iż administracja amerykańska będzie działać zgodnie z trzema komunikatami chińsko-amerykańskimi oraz z zasadą "jednych Chin". Uznał także za niemożliwe ustanowienie między obu państwami globalnego "partnerstwa strategicznego", krytykując przy tym politykę USA wobec Bliskiego Wschodu, Afryki i Ameryki Środkowej.

Od jesieni 1981 r. pojawiały się w Pekinie kolejne propozycje uściślające pogląd na reunifikację Chin kontynentalnych i Tajwanu. Zakładano mianowicie możliwość zachowania uprawnień rządu lokalnego oraz ustanowienie reguł współistnienia, konsultacji i współpracy między KPCh a Guomintangiem (jako trzeciej od 1924 i 1937 r. rundy współdziałania tych formacji). Propozycje te ogłaszano najczęściej na forum Chińskiej Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej. Niebawem (VI 1983 r.) zaproponowano rozmowy między przedstawicielami KPCh i Guomintangu, wyrażając gotowość przyjęcia wysłanników Taipei przy zagwarantowaniu im bezpieczeństwa i całkowitej tajemnicy pobytu. Zakładano możliwość utrzymania przez Tajwan własnych kontaktów ekonomicznych i kulturalnych z zagranicą, oddając w gestię władz centralnych jedynie sprawy zagraniczne. Od 1983 r. krytykowano w Pekinie państwa zachodnie (USA, Japonię, RFN, Francję, Holandię i Wielką Brytanię), które utrzymywały nadal na Tajwanie placówki konsularne (pod firmą przedstawicielstw handlowych lub kulturalno-naukowych) w zamian za placówki tajwańskie na ich obszarach. Precyzowanie stanowiska Pekinu i rosnąca izolacja międzynarodowa Tajwanu spowodowały, że od początku 1984 r. jego władze zgodziły się na nawiązywanie kontaktów sportowych i kulturalnych z Chinami, tolerowały udawanie się starszych ludzi w odwiedziny do rodzin oraz rozwijanie za pośrednictwem Hongkongu handlu, który w 1985 r. przekroczył 2 mld dolarów. W ten sposób zaczął rozwijać się proces pokojowego jednoczenia Chin.


Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79