Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

WHO - Światowa Organizacja Zdrowia PDF Print Email
Organizacje międzynarodowe
DATE_FORMAT_LC2

Geneza WHO

Do pierwszych prób współpracy międzynarodowej w dziedzinie ochrony zdrowia należały międzynarodowe konferencje sanitarne, które miały za zadanie walkę z chorobami epidemicznymi. Pierwsza taka konferencja odbyła się w Paryżu w 1851 r. (jej obrady dotyczyły zwalczania cholery).

Międzynarodowa Konferencja Sanitarna miała zasięg ogólnoświatowy, działała do 1938 r. Kolejnym etapem w rozwoju współpracy międzynarodowej w dziedzinie ochrony zdrowia było utworzenie w 1907 r. Międzynarodowego Biura Higieny Publicznej z siedzibą w Paryżu. Do jego głównych zadań należało zbieranie i rozpowszechnianie informacji dotyczących zdrowia publicznego, a w szczególności chorób zakaźnych i metod walki z nimi. Idea utworzenia jednej międzynarodowej organizacji, która koordynowałaby całokształt współpracy międzynarodowej w dziedzinie ochrony zdrowia ludności świata, powstała po II wojnie światowej.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO - World Health Organization) została utworzona w celu realizacji postanowień Karty Narodów Zjednoczonych, której artykuł 55 zobowiązał ONZ do rozwiązywania problemów międzynarodowych w zakresie zdrowia publicznego. Od 19 czerwca do 22 lipca 1946 r. w Nowym Jorku odbywała się Międzynarodowa Konferencja Zdrowia zwołana przez Radę Gospodarczo-Społeczną ONZ. Powołany przez nią komitet techniczny opracował projekt statutu WHO, któiy został podpisany przez 61 państw uczestniczących w konferencji.

Statut WHO nabrał prawnej mocy obowiązującej po ratyfikacji przez 26 państw członkowskich ONZ. Organizacja rozpoczęła swą działalność 7 kwietnia 1948 r. (od tej pory 7 kwietnia jest Światowym Dniem Zdrowia), a 28 czerwca 1948 r. odbyła się pierwsza sesja organu plenarnego WHO.

WHO przejęła funkcje Międzynarodowego Biura Higieny Publicznej oraz Departamentu Zdrowia UNRRA (Administracja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy oraz Stałej Organizacji Higieny Ligi Narodów). W 1949 r. trzecia istniejąca wówczas organizacja międzynarodowa do spraw zdrowia, Panamerykańskie Biuro Sanitarne, uzyskała status jej biura regionalnego.

WHO jest drugą, po Międzynarodowej Konferencji Sanitarnej, organizacją o zasięgu ogólnoświatowym, której nadrzędnym celem jest działalność na rzecz ochrony zdrowia na całym świecie oraz która posiada osobowość prawną.

Organy WHO

Głównymi organami WHO są: Światowe Zgromadzenie Zdrowia, Rada Wykonawcza i Sekretariat z Dyrektorem Generalnym.

Najważniejszym organem Światowej Organizacji Zdrowia jest Światowe Zgromadzenie Zdrowia złożone z przedstawicieli wszystkich państw członkowskich. Każdy kraj jest reprezentowany przez maksimum trzech delegatów, spośród których jeden pełni rolę przewodniczącego. Delegatami powinny być osoby kompetentne, reprezentujące krajową administrację zdrowia. Każde państwo członkowskie posiada w Zgromadzeniu jeden głos. Oprócz delegatów w obradach tego organu mogą uczestniczyć osoby pełniące rolę doradców, które są jednak pozbawione prawa do głosowania.

Sesje zwyczajne Światowego Zgromadzenia Zdrowia odbywają się co roku przeważnie w siedzibie organizacji, natomiast w specjalnych przypadkach Rada Wykonawcza lub większość członków WHO, mogą zwołać posiedzenia nadzwyczajne.

W czasie sesji zwyczajnej Zgromadzenie wyznacza miejsce, w którym odbędzie się następne posiedzenie, w przypadku natomiast sesji nadzwyczajnej miejsce i termin są określane przez Radę Wykonawczą.

Światowe Zgromadzenie Zdrowia wybiera ze swego składu przewodniczącego i innych urzędników, którzy pełnią swoje funkcje do czasu powołania ich następców.

Do najważniejszych funkcji Zgromadzenia należy wyznaczanie kierunków działania organizacji, nominacja członków upoważnionych do wyznaczania osób wchodzących w skład Rady, wybór Dyrektora Generalnego, przyjmowanie i akceptacja raportów sporządzanych przez Radę Wykonawczą, kontrola finansów, współpraca z innymi organizacjami na rzecz podnoszenia zdrowotności na świecie, sporządzanie raportów dla Rady Gospodarczo-Społecznej ONZ, powoływanie do życia organów pomocniczych, których istnienie jest uzasadnione i pożądane.

Światowe Zgromadzenie Zdrowia posiada kompetencje uprawniające do podpisywania umów międzynarodowych (konwencji, układów) w imieniu WHO. Wchodzą one w życie po zaakceptowaniu ich przez dane państwo członkowskie. Termin pozostawiony państwom na ratyfikację danej umowy, przyjętej przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia, wynosi 18 miesięcy. Każdy kraj powinien zawiadomić Dyrektora Generalnego o wszczętym postępowaniu ratyfikacyjnym. Jeśli władze danego państwa nie ratyfikują umowy w wyznaczonym okresie, są zobowiązane przedstawić przyczyny takiego postępowania. Zgromadzenie ma także uprawnienia do podejmowania decyzji dotyczących:

  1. przestrzegania warunków sanitarnych oraz związanych z przestrzeganiem okresu kwarantanny w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się chorób;
  2. określenia standardów międzynarodowych związanych ze stawianiem diagnoz lekarskich;
  3. wyznaczania standardów odnośnie do bezpieczeństwa i higieny produktów przetwórstwa biologicznego, farmaceutycznego i innych podlegających obrotom w handlu międzynarodowym;
  4. reklamowania i informowania o nowych produktach przemysłu farmaceutycznego, chemicznego itp.

Światowe Zgromadzenie Zdrowia posiada również kompetencje do udzielania not rekomendacyjnych państwom członkowskim z mocą rekomendacji udzielonych przez Światową Organizację Zdrowia.

Światowe Zgromadzenie Zdrowia może określać tereny, na których pożądane byłoby powołanie do życia instytucji o zasięgu regionalnym, zajmujących się problematyką zdrowia. Zgromadzenie po uzyskaniu większości głosów może ustanowić instytucję, która ma za zadanie zaspokojenie potrzeb zdrowotnych wspomnianego obszaru. Na danym terenie nie powinna istnieć więcej niż jedna tego typu instytucja, która stanowi integralną część WHO i jest z nią ściśle związana. Każda taka jednostka jest zarządzana przez komitet regionalny - obecnie jest sześć przedstawicielstw regionalnych - Region Afrykański, Region Ameryk, Region Azji Południowo-Wschodniej, Region Europy, Region Wschodniego Morza Śródziemnego i Region Zachodniego Pacyfiku. Komitety powinny odbywać spotkania tak często, jak to jest konieczne dla prawidłowego ich funkcjonowania.

W skład komitetów regionalnych na podstawie zapisu Konstytucji WHO wchodzą przedstawiciele wszystkich państw członkowskich i krajów stowarzyszonych z WHO z danego regionu. Terytoria lub grupy terytoriów, które nie są uprawnione do nawiązywania stosunków międzynarodowych albo nie są państwami stowarzyszonymi mogą również uczestniczyć w pracach komitetów regionalnych. Do podstawowych funkcji komitetów możemy zaliczyć:

  • określanie głównych kierunków działań związanych z konkretnym terenem; kontrola pracy biura regionalnego;
  • zgłaszanie propozycji tematów spotkań i konferencji;
  • współpraca z poszczególnymi komitetami regionalnymi Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz innymi organizacjami międzynarodowymi, których działalność pokrywa się z kompetencjami WHO;
  • udzielanie porad o znaczeniu wychodzącym poza obszar działania komitetu (przez osobę Dyrektora Generalnego);
  • wykonywanie poleceń Światowego Zgromadzenia Zdrowia i Rady Wykonawczej.

Biuro regionalne jest traktowane jako organ administracyjny komitetu regionalnego oraz powinno czuwać nad prawidłowym wykonaniem wszelkich postanowień Światowego Zgromadzenia Zdrowia i Rady Wykonawczej odnoszących się do danego terenu. Na czele biura regionalnego stoi Dyrektor Regionalny, powoływany przez Radę Wykonawczą, po jej konsultacji z komitetem.

Decyzje Światowego Zgromadzenia Zdrowia w sprawach najważniejszych wymagają większości dwóch trzecich głosów obecnych państw członkowskich - akceptacja umów międzynarodowych, sprawy członkowskie i budżetowe, poprawki do statutu WHO, w od-niesieniu natomiast do innych spraw - zwykłej większości oddanych głosów.

Funkcje organu wykonawczego w WHO pełni Rada Wykonawcza. Członkowie Światowego Zgromadzenia Zdrowia są uprawnieni do wyznaczenia osób zasiadających w Radzie na zasadzie sprawiedliwej reprezentacji geograficznej. Dodatkowym warunkiem jest, aby wśród osób dokonujących elekcji nie mniej niż trzy wykazywały się przynależnością do organizacji regionalnych związanych z ochroną zdrowia. Każdy z elektorów powinien wskazać osobę, która, jego zdaniem, ma odpowiednie kompetencje w dziedzinie medycyny, aby mogła zasiąść w Radzie i należycie wypełniać swoje funkcje.

Rada składa się obecnie z 32 osób desygnowanych przez członków Zgromadzenia. Członkowie Rady Wykonawczej są wybierani na okres trzech lat z prawem reelekcji i mają status funkcjonariuszy międzynarodowych.

Posiedzenia Rady Wykonawczej odbywają się co najmniej dwa razy do roku w miejscu, które Rada wyznacza wcześniej. Rada ze swego składu wybiera przewodniczącego. Główne spotkanie Rady, na którym przygotowywany jest program i rezolucje na zbliżające się posiedzenie Światowego Zgromadzenia Zdrowia, ma miejsce w styczniu. Drugie, krótsze spotkanie odbywa się w maju, zaraz po sesji zwyczajnej Zgromadzenia i dotyczy w większości spraw administracyjnych. Do najważniejszych zadań Rady Wykonawczej należą:

  • wprowadzanie w życie postanowień Światowego Zgromadzenia Zdrowia; 8 sprawowanie funkcji doradczej wobec Zgromadzenia;
  • przygotowywanie programów spotkań Światowego Zgromadzenia Zdrowia; e udzielanie odpowiedzi na pytania kierowane do WHO;
  • przekazywanie Dyrektorowi Generalnemu spraw wymagających natychmiastowego działania.

Jeśli Zgromadzenie tak postanowi, Rada Wykonawcza może podejmować decyzje w imieniu całej organizacji. Dzieje się tak zwykle w przypadku spraw nagłych, wymagających natychmiastowego podjęcia decyzji.

Rada Wykonawcza może powoływać komitety, których naczelnym zadaniem jest działanie na rzecz rozwiązywania problemów zdrowia. Co pewien czas, a w niektórych przypadkach obligatoryjnie raz do roku, Rada powinna dokonać "przeglądu" komitetów i rozważyć, czy nadal istnieją podstawy ich dalszej egzystencji. Rada spełnia także rolę pośrednika w tworzeniu porozumień i powoływaniu komitetów wspólnych dla WHO i innych organizacji.

Sekretariat Światowej Organizacji Zdrowia tworzą Dyrektor Generalny oraz pracownicy administracyjni i techniczni.

Dyrektor Generalny jest mianowany podczas posiedzenia Światowego Zgromadzenia Zdrowia na 5-letnią kadencję. Pełni on rolę osoby odpowiedzialnej za sprawy techniczne i administracyjne WHO. Może sprawować funkcje Sekretarza Zgromadzenia Zdrowia, Rady Wykonawczej, wszystkich komisji i komitetów oraz konferencji organizowanych przez WHO. Dyrektor Generalny, za zgodą państw członkowskich, może mieć dostęp do departamentów, związanych z administracją zdrowia, zarówno rządowych, jak i pozarządowych. Przedkłada sprawozdania finansowe i kalkulacje budżetowe oraz jest odpowiedzialny za zatrudnienie. Może on również ustanawiać wzajemne stosunki między WHO a innymi organizacjami zajmującymi się problemami zdrowia. Powinien on także na bieżąco informować regionalne przedstawicielstwa o podejmowanych przez siebie działaniach, aby w porę mogły się one dostosować do wydawanych przez niego poleceń oraz sprawować nadzór nad biurami regionalnymi. Biorąc pod uwagę rangę sprawowanej funkcji Dyrektor Generalny oraz jego współpracownicy powinni pozostawać neutralni, nie zasięgać opinii rządów swoich państw oraz powstrzymywać się od wszelkich działań, które mogłyby podważyć ich pozycję jako funkcjonariuszy międzynarodowych.

Siedzibą WHO jest Genewa. W siedzibie WHO i biurach regionalnych pracuje obecnie około 3500.

Funkcje i cele realizowane przez WHO

Głównym celem WHO zawartym w jej Konstytucji, jest: "uzyskanie przez wszystkich ludzi możliwie najwyższego poziomu zdrowia". Zdrowie jest określone tu jako "stan pełnego fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu, a nie jedynie brak choroby lub kalectwa".


"Podstawowym celem WHO jest planowanie i koordynowanie działań na rzecz zdrowia obywateli państw członkowskich. We współpracy z państwami członkowskimi WHO uczestniczy w planowaniu i realizacji programów mających na celu umacnianie infrastruktur systemów ochrony zdrowia, a zwłaszcza w pomocy w rozwoju kadr pracowników służby zdrowia i dostosowaniu ich kwalifikacji do potrzeb zdrowotnych społeczeństw. Działania i wszelka aktywność WHO jest podporządkowana wyżej wymienionym celom .

Do funkcji WHO, przewidzianych w artykule 2 rozdziału II Konstytucji Światowej Organizacji Zdrowia, należą funkcje kontrolne, regulacyjne i operacyjne, a w szczególności:

  • dostarczanie lub pomoc w dostarczaniu, na prośbę ONZ, usług medycznych oraz innych udogodnień konkretnym grupom osób;
  • tworzenie i utrzymywanie efektywnej współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych, jej wyspecjalizowanymi agencjami, rządowymi administracjami do spraw zdrowotności, grupami zawodowymi i innymi organizacjami tego typu;
  • udzielanie pomocy rządom, na ich prośbę, we wzmacnianiu i podnoszeniu standardów świadczonych usług medycznych;
  • spełnianie roli organizacji nadzorującej i koordynującej międzynarodową działalność na rzecz podnoszenia zdrowotności;
  • zapewnianie odpowiedniego wyposażenia technicznego, oraz w razie konieczności, niezbędnej pomocy w celu umacniania służby zdrowia na danym terytorium na prośbę lub przy poparciu rządów;
  • ustanawianie i kontynuowanie świadczenia usług technicznych i administracyjnych, które mogą być niezbędne do wykonania, łącznie z usługami z dziedziny statystyki i zwalczania przypadków epidemii;
  • działania doradcze w celu zwalczania epidemii, chorób endemicznych (występujących na danym obszarze) i innych;
  • promowanie, we współpracy z innymi wyspecjalizowanymi agencjami ONZ - tam gdzie jest to konieczne, działalności zapobiegawczej i zwalczającej doraźne przypadki chorób zakaźnych;
  • prowadzenie wszelkich innych działań, aby zrealizować nadrzędny cel organizacji.
  • promowanie, we współpracy z innymi wyspecjalizowanymi agencjami - tam gdzie jest to konieczne, poprawy jakości odżywiania, zamieszkania, higieny, odpoczynku, warunków pracy i życia oraz innych aspektów higieny w danym środowisku;
  • promocja i prowadzenie badań naukowych w dziedzinie zdrowotności;
  • promowanie współpracy wśród grup naukowych i zawodowych, która miałaby na celu podnoszenie zdrowotności;
  • tworzenie propozycji konwencji, umów i regulacji dotyczących służby zdrowia;
  • promowanie podnoszenia zdrowotności matki i dziecka oraz rozpowszechniania pomocy społecznej, a także rozwijanie zdolności harmonijnego życia w zmieniającym się środowisku;
  • rozwijanie działalności w dziedzinie podnoszenia zdrowia duchowego, zwłaszcza w zakresie oddziaływania na harmonię relacji międzyludzkich;
  • poprawianie standardów nauczania z dziedziny zdrowotności oraz działań medycznych i im pochodnych;
  • studiowanie i sporządzanie raportów, we współpracy z innymi wyspecjalizowanymi agencjami ONZ - tam gdzie jest to niezbędne, technik administracyjnych i socjalnych oddziałujących na zdrowie publiczne i ochronę medyczną, z punktu widzenia prewencji i środków medycznych, łącznie z usługami szpitalnymi i ochroną socjalną;
  • zapewnianie informacji, porad i pomocy w dziedzinie zdrowotności;
  • uczestniczenie w rozwijaniu działań na rzecz doskonalenia metod nauczania i szkolenia w zawodach dotyczących ochrony zdrowia;
  • standaryzacja - jako niezbędna działalność - procedur diagnostycznych;
  • rozwijanie, tworzenie i promowanie międzynarodowych norm w odniesieniu do żywności, produktów biologicznych, farmaceutycznych i im podobnych;
  • ustanawianie i rewizja niezbędnych międzynarodowych terminologii chorób, przyczyn śmierci itp. w dziedzinie zdrowia publicznego;

Członkowstwo w WHO

Państwa, których przedstawiciele rządów uczestniczyli w Międzynarodowej Konferencji Zdrowia w 1946 r. i zaakceptowały Konstytucję WHO, otrzymały status członków pierwotnych, pod warunkiem jednak, że taki podpis i akceptacja nastąpiły przed pierwszym posiedzeniem Światowego Zgromadzenia Zdrowia, czyli organu plenarnego WHO.

Członkostwo w Światowej Organizacji Zdrowia, podobnie jak w innych wyspecjalizowanych organizacjach ONZ, jest dobrowolne. Państwa, będące członkami Organizacji Narodów Zjednoczonych, mogą stać się członkami WHO po przyjęciu Konstytucji - jej podpisaniu lub zaakceptowaniu w inny sposób, zgodny z procedurą przewidzianą w rozdziale XIX Konstytucji WHO.

Wszystkie pozostałe kraje, które nie mogły być przyjęte według powyższych procedur uzyskują miano członka Światowej Organizacji Zdrowia po zaakceptowaniu ich prośby o członkostwo przez Zgromadzenie zwykłą większością głosów. Obecnie członkami WHO są 192 państwa, a więc prawie wszystkie kraje na świecie.

Jeśli któryś z krajów nie spełnia wszystkich obowiązków, wynikających z członkostwa w WHO, albo wypełnia je w sposób niewłaściwy, może być ukarany przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia. Może ono, jeśli uzna za stosowne, zawiesić państwo na określony czas w prawie do głosowania oraz odmówić mu wszelkich przywilejów, które mu przysługują. Umowa założycielska WHO nie przewiduje natomiast możliwości wystąpienia z organizacji. Jednak w latach 1949-1950 z przyczyn politycznych opuściły WHO wszystkie ówczesne państwa socjalistyczne (z wyjątkiem Jugosławii). WHO nie uznała ich wystąpienia i traktowała je jako tzw. członków nieaktywnych. W latach 1955-1956 państwa te wyraziły chęć ponownego przystąpienia do WHO. Organizacja uzależniła uzyskanie przez nie pełnych praw członkowskich od uregulowania zaległych składek członkowskich. W wyniku rokowań państwa socjalistyczne po zapłaceniu 5% zaległych wpłat ponownie stały się członkami Światowej Organizacji Zdrowia.

Zgodnie z Konstytucją WHO terytoria lub grupy terytoriów zależnych mogą uzyskać status członka stowarzyszonego, jeśli prośba o członkostwo zostanie przedłożona Zgromadzeniu przez państwo - członka WHO, będące odpowiedzialne za politykę międzynarodową danego terytorium. Terytoria zależne są reprezentowane w WHO przez swoich obywateli, których prawa i obowiązki, wynikające ze stowarzyszenia, szczegółowo są określone przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia. Członkami stowarzyszonymi są obecnie Puerto Rico i Tokelau. Ich przedstawiciele mają prawo uczestniczenia w posiedzeniach Światowego Zgromadzenia Zdrowia, jednak bez prawa do głosowania przysługującego pełnoprawnym członkom. Państwa stowarzyszone mogą na równi z innymi państwami członkowskimi brać czynny udział (łącznie z prawem do głosowania) w zebraniach niektórych komitetów lub podkomitetów Światowego Zgromadzenia Zdrowia. Ponadto przysługuje im prawo do zgłaszania inicjatyw dotyczących bieżących obrad Zgromadzenia, prawo do otrzymywania wszelkich dokumentów, raportów, uwag i nagrań oraz wnioskowania konieczności zwołania sesji nadzwyczajnych Światowego Zgromadzenia Zdrowia.

Państwa stowarzyszone mogą zgłaszać problemy do rozstrzygnięcia do organu wykonawczego WHO (Rada Wykonawcza) oraz uczestniczyć w komitetach powoływanych przez niego. Ich reprezentanci nie powinni jednak zasiadać w samej Radzie. Obowiązki państw stowarzyszonych są takie same jak obowiązki pełnoprawnych członków, z wyjątkiem wpłat do budżetu WHO.

Finansowanie działalności WHO

WHO utrzymuje się ze składek państw członkowskich. Przy ustalaniu wysokości składek Światowe Zgromadzenie Zdrowia bierze pod uwagę:

  • dodatkowe przewidywane wydatki, które nie były realizowane w ubiegłym okresie;
  • planowane dodatkowe przychody;
  • udziały finansowe wynikające z przyjęcia nowych członków;
  • resztę środków pozostających do dyspozycji WHO.

Wielkość składki uzależniona jest m.in. od wysokości PKB i liczby ludności państwa członkowskiego. Najniższa składka wynosi 0,001% budżetu. Obecnie 20 najbogatszych państw członkowskich wpłaca 90% składek.

Budżet WHO jest niewielki - obecnie ok. 900 min USD i jest uchwalany na dwa lata. Wpłaty składek członkowskich powinny być dokonywane w pełni w przeciągu 30 dni od dnia otrzymania odpowiednich dokumentów przesyłanych przez Dyrektora Generalnego, lub do pierwszego dnia okresu finansowego, do którego się odnoszą. Jeśli taka kwota nie zostanie uiszczona, jest to traktowane jako zawieszenie wpłaty na okres jednego roku. Wszystkie kwoty, wpłacane w różnych walutach - po uzyskaniu stosownej zgody Dyrektora Generalnego i Rady Wykonawczej rozliczane są w dolarach amerykańskich.

Osobą upoważnioną przez WHO do przyjmowania i dokonywania płatności w jej imieniu jest Dyrektor Generalny. Jego zadaniem jest ustalanie funduszy i dokonanie takiego ich podziału, aby pokryć planowane wydatki w bieżącym okresie finansowym lub ewentualnie w przeciągu roku następującego po nim.

Fundusz Ogólny jest najważniejszym funduszem WHO, na którym księgowane są wpływy i wydatki budżetowe. Do Funduszu wpłacane są składki członkowskie, wszelkie dodatkowe przychody oraz pożyczki z Funduszu Wydatków Bieżących wraz z resztą środków pieniężnych na nim zgromadzonych.

Fundusz Wydatków Bieżących został założony po to, by realizować bieżące cele WHO, określane przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia. Składa się on z dwóch części:

  1. pożyczek udzielanych przez członków WHO, zgodnie z ustaleniami przyjętymi przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia, na pokrycie wydatków organizacji;
  2. dodatkowych i nieplanowanych wpływów środków pieniężnych.

Pożyczki wewnętrzne udzielane przez państwa członkowskie na realizację określonych celów, powinny być im zwrócone w pierwszej kolejności, gdy tylko zostaną zgromadzone fundusze na ten cel. Nieprzewidziane i nagłe, nadzwyczajne wydatki pokrywane z pożyczek gromadzonych w Funduszu Wydatków Bieżących muszą być zwrócone przez dodatkowe wpłaty, chyba że znajdzie się inne źródło ich sfinansowania. Wszelkie inne fundusze np. Fundusz Powierniczy, Fundusz Środków Rezerwowych itp. są powoływane do życia przez Dyrektora Generalnego, gdy zajdzie taka potrzeba. Przy tym wcześniej informuje on o swoim zamiarze Radę Wykonawczą.

Dyrektor Generalny ma prawo podjąć decyzję o zainwestowaniu środków pieniężnych nie przeznaczonych na bieżące wydatki. W tym celu porozumiewa się on z odpowiednim ekspertem w tej dziedzinie. Dochody otrzymane w ten sposób powinny zasilić fundusz, z którego pochodzą zainwestowane kwoty.

W przypadku, gdy kwota przeznaczona na wydatki nie zostanie zużytkowana w całości, reszta przekazywana jest na fundusz nieplanowanych, dodatkowych wydatków. Po zakończeniu okresu finansowego, będąca nadal w posiadaniu WHO ewentualna reszta środków pieniężnych powinna być zwrócona, a niepłynne zobowiązania anulowane.

Wiele programów WHO jest finansowanych ze środków pozabudżetowych, pochodzących od różnych sponsorów, państw lub organizacji (darowizny, spadki i zapisy na rzecz organizacji). WHO otrzymuje też środki finansowe w ramach Programu Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDP) na realizację konkretnych programów operacyjnych.

Badania medyczne oraz walka z chorobami epidemicznymi są z kolei finansowane z utworzonego specjalnie w tym celu Dobrowolnego Funduszu Promowania Zdrowia. Jego środki pochodzą z dobrowolnych dotacji państw oraz ze źródeł prywatnych.

Działalność WHO

Przejawem działań WHO jest powołanie wielu instytutów naukowo-badawczych (np. Ośrodek Badań nad Gruźlicą w Kopenhadze, Światowy Ośrodek Badań Grypy w Londynie), prowadzenie szkoleń, organizowanie konferencji, współpraca z rządami poszczególnych państw, organizacjami społecznymi i wszelkiego rodzaju innymi placówkami pracującymi na rzecz poprawy warunków zdrowia na świecie.

Światowa Organizacja Zdrowia realizuje wiele specjalistycznych programów m.in. w 1975 r. wprowadziła w życie wspólnie z IBRD i UNDP - specjalny program badań i walki z chorobami tropikalnymi. W 1981 r. zaczęła obowiązywać opracowana przez WHO specjalna strategia działania na najbliższe lata, zatytułowana "Zdrowie dla wszystkich w roku 2000". W 1987 r. powołała do życia Specjalny Program Zwalczania AIDS, który z czasem przekształcił się w realizowany wspólnie z pięcioma innymi organizacjami międzynarodowymi program UNAIDS (Wspólny Program NZ ds. AIDS), będący obecnie najskuteczniejszym światowym forum dyskusji i działań podejmowanych przeciwko tej chorobie. W grudniu 2004 r., WHO i FIFA rozpoczęły współpracę w obszarze walki z dyskryminacją ludzi zarażonych wirusem HIV; przez wydanie biuletynu oraz zaplanowanie imprez na ten temat.

WHO koordynuje i prowadzi walkę z zakaźnymi chorobami epidemicznymi, w tym z cholerą, trądem, ospą, malarią, gruźlicą i chorobami wenerycznymi. W tym celu utworzyła Światową Służbę Epidemiczną, która zbiera i każdego dnia podaje przez radio informacje o występowaniu epidemii. WHO dostarcza krajom, w których występują epidemie lub istnieje zagrożenie nimi, szczepionki, antybiotyki oraz środki do zwalczania owadów, przenoszących choroby epidemiczne. Szerzy wśród ludności tych krajów oświatę sanitarną.

Jednocześnie inspiruje, popiera i koordynuje badania nad chorobami serca, rakiem, chorobami wirusowymi, zdrowiem psychicznym, chorobami tropikalnymi, genetyką. Propaguje najnowsze osiągnięcia w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, rozpowszechnia informacje o zjawiskach zagrażających zdrowiu ludzkiemu, takich jak np. nałóg alkoholowy i tytoniowy, nowych formach organizacji i działalności służby zdrowia.


WHO działa na rzecz unifikacji przepisów sanitarnych i nazewnictwa chorób oraz ujednolicania i normalizacji leków.

WHO dąży również do podnoszenia poziomu usług świadczonych przez służby zdrowia publicznego, przede wszystkim w krajach rozwijających się. W tym celu pomaga w: kształceniu kadr medycznych, organizowaniu służby zdrowia, propagowaniu wiedzy sanitarnej. Pomoc ta jest udzielana w formie przyznawania stypendiów w celu odbycia studiów medycznych, podniesienia kwalifikacji zawodowych lub przeprowadzenia badań, opracowywania programów szkoleniowych, organizowania różnego typu kursów, przysyłania ekspertów konsultantów, którzy pomagają w organizowaniu służby zdrowia i ośrodków naukowo- -badawczych, przysyłania dla nich sprzętu i wyposażenia, organizowania na terenie tych państw wykładów i odczytów.

WHO wydaje także wiele publikacji. Do najważniejszych należą:

  • "World Health Forum" (kwartalnik);
  • "WHO Chronicie" (dwumiesięcznik);
  • "Bulletin of World Health Organization" (dwumiesięcznik);
  • "International Digest of Health Legislation" (kwartalnik);
  • "World Health Statistics Report" (kwartalnik);
  • "World Health Statistics Annual" (rocznik);
  • "World Health" (miesięcznik) w dziewięciu językach;
  • "Report on the World Health Situation" (co sześć lat);
  • "Basic Documents" (ostatnie trzy pozycje są wydawane nieregularnie);
  • "Report of the Executive Board" (rocznik);
  • "Official Records of the World Health Organization";
  • "Handbook of Resolutions and Decisions of the World Health - Assembly and of the Executive Board";
  • liczne publikacje fachowe wydawane w ramach kilku serii lub jednorazowo.

Polska w WHO

Polska została członkiem WHO 6 maja 1948 r. Jednak w latach 1950-1957 nie brała udziału jej w pracach, ponieważ z innymi państwami socjalistycznymi wystąpiła z WHO. W 1957 r. Polska zgodziła się zapłacić 5% swoich zaległych składek jako rekompensatę za otrzymane od WHO świadczenia (m.in. dokumentacje i publikacje). Od 1958 r. Polska uczestniczy aktywnie w działaniach Światowej Organizacji Zdrowia.

W lipcu 1992 r. zostało utworzone w Polsce Biuro Łącznika WHO. Jest ono integralną częścią Biura Regionalnego Światowej Organizacji Zdrowia dla Europy (WHO EURO) z siedzibą w Kopenhadze. Działalność organizacji w Polsce opiera się na istniejącej sieci ośrodków współpracy, koordynowanych przez Biuro Łącznika WHO i wspieranych przez świadczenie pomocy technicznej.

Głównym partnerem Biura Łącznika WHO jest Ministerstwo Zdrowia. Współpraca między biurem regionalnym WHO w Kopenhadze, a Polską koncentruje się na zagadnieniach systemu ochrony zdrowia oraz na największych zagrożeniach dla zdrowia publicznego. Szczególny nacisk został położony na realizację priorytetów uaktualnianych co dwa lata w umowach zawieranych w wyniku negocjacji między rządem Polski, a biurem regionalnym WHO. W umowach określane są oczekiwane rezultaty oraz podejmowane działania, służące ich osiągnięciu.

Ostatnim takim dokumentem jest Dwuletnia Umowa o Współpracy 2004-2005 między Polską, a Biurem Regionalnym Światowej Organizacji Zdrowia dla Europy. W dokumencie tym znajdują się główne priorytety, na których ma się koncentrować współpraca między rządem RP a WHO. W dokumencie tym wyszczególniono następujące obszary wspólnej polityki:

  • polityka zdrowotna - wiąże się to głównie z reorganizacją systemu publicznej opieki zdrowotnej w Polsce i celem jest to, aby ministerstwo było lepiej przygotowane do wspierania procesu przemian w służbie zdrowia, aby ta mogła pełnić swe funkcje zgodnie ze standardami WHO oraz Unii Europejskiej; 3 zdrowie ps5'chiczne - poprawienie w Polsce opieki obejmującej chorych psychicznie;
  • system opieki zdrowotnej (z akcentem na zmniejszenie długów szpitali) - dotyczy uporządkowania polityki w zakresie finansowania opieki zdrowotnej;
  • środowisko naturalne a zdrowie (z akcentem na opiekę nad dziećmi) - utworzenie narodowych wytycznych dotyczących wpływu zmian w środowisku naturalnym na zdrowie dzieci, a także polepszenie opieki zdrowotnej i edukacji zdrowotnej w szkołach;
  • wiek a zdrowie - stworzenie raportu dotyczącego sytuacji ludzi starszych w naszym kraju oraz wytycznych do prowadzenia polityki w tym zakresie.

Zadaniem Dyrektora Biura Łącznikowego jest zapewnienie współpracy między Biurem Regionalnym WHO w Kopenhadze a państwem członkowskim. Jego obowiązkiem jest reprezentowanie organizacji oraz koordynowanie i wspieranie programów wdrażanych przez WHO na obszarze danego państwa. Do obowiązków Dyrektora Biura należy między innymi:

  • reprezentowanie Światowej Organizacji Zdrowia w państwie członkowskim;
  • negocjowanie, planowanie i koordynacja działań WHO na terenie kraju;
  • działanie na arenie stosunków publicznych, przez pełnienie roli rzecznika WHO.

Polska jest zobowiązana dostarczać raz do roku raport ukazujący podjęte działania w celu poprawy zdrowia swoich obywateli. Ponadto jak każde państwo członkowskie powinna niezwłocznie zawiadamiać WHO o każdej zmianie w przepisach prawa, lub innych regulacjach, które uzna za ważne i niezbędne do wiadomości jej władz.

Oprócz powyższych raportów Polska jest zobowiązana dostarczać zestawienia statystyczne i epidemiologiczne, według wzorów opracowanych i zaakceptowanych przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia, a także udzielać Radzie Wykonawczej wszelkich dodatkowych informacji, jeśli ta zwróci się z taką prośbą.

Współpraca WHO z organizacjami międzynarodowymi

WHO jest organizacją wyspecjalizowaną ONZ. Bardzo ważną częścią współpracy między obiema organizacjami jest przepływ informacji. Światowa Organizacja Zdrowia jest zobowiązana regularnie przesyłać raporty dotyczące podejmowanych przez nią działań. Ponadto na prośbę Organizacji Narodów Zjednoczonych prowadzi wszelkie badania i sporządza dokumenty w zakresie spraw objętych jej kompetencjami. Sekretarz Generalny ONZ przesyła co pewien czas Dyrektorowi Generalnemu WHO zbiór dokumentów i umów, które zostały zawarte między WHO a ONZ. ONZ informuje także opinię publiczną i wszystkie państwa członkowskie o czynnościach i rezultatach prac Światowej Organizacji Zdrowia.

Oddelegowani przedstawiciele Organizacji Narodów Zjednoczonych uczestniczą w spotkaniach Światowej Organizacji Zdrowia i jej komitetów, Rady Wykonawczej i w innych ważnych posiedzeniach. Biorą udział w dyskusji, ale nie przysługuje im prawo do głosowania. Natomiast WHO jest zobowiązana włączać się we wszystkie prace nadzorowane przez Narody Zjednoczone, a dotyczące zakresu spraw podlegających kompetencji WHO.

W celu uniknięcia nieporozumień w zakresie posługiwania się danymi statystycznymi oraz dublowania badań podejmowanych przez WHO i ONZ, obie organizacje zobowiązały się do współpracy w tym zakresie i wspólnego rozważania podstaw powołania do życia niezbędnych - ich zdaniem - instytucji.

WHO współpracuje z ONZ także w dziedzinie polityki finansowej, w szczególności dotyczy to włączania budżetu WHO do budżetu ONZ. Sekretarz Generalny ONZ oraz Dyrektor Generalny WHO spotykają się w celu ustalenia wstępnej wersji budżetu Światowej Organizacji Zdrowia.

Robocza wersja budżetu jest przesyłana członkom WHO oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych. Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych ma prawo zaproponować własne poprawki do budżetu WHO. Natomiast przedstawiciele WHO uczestniczą w pracach Zgromadzenia Ogólnego, jego komisji i komitetów, których tematem jest budżet Światowej Organizacji Zdrowia. ONZ może zażądać od członków WHO, będących jednocześnie członkami ONZ dodatkowej wpłaty składki członkowskiej. W przypadku, gdy Światowa Organizacja Zdrowia ponosi dodatkowe nakłady finansowe związane z wykonaniem zadań zleconych przez ONZ, konieczna jest konsultacja między organizacjami, które z tych prac mają znaczenie priorytetowe i powinny być wykonane w pierwszej kolejności.

Światowa Organizacji Zdrowia utrzymuje również kontakty z innymi organizacjami należącymi do rodziny Narodów Zjednoczonych takimi jak: WTO, FAO, ILO, IAEA, IBRD, ICAO, IMO, IMF, UNESCO, UNIDO, UPU, WMO oraz innymi organizacjami międzynarodowymi, jak np. Rada Europy, OECD. Do podpisania umowy między WHO a innymi organizacjami międzynarodowymi dochodzi po uzyskaniu zgody dwóch trzecich głosów Światowego Zgromadzenia Zdrowia.

WHO może utrzymywać stosunki z międzynarodowymi organizacjami pozarządowymi, a także po akceptacji rządu danego państwa, z organizacjami krajowymi i rządowymi. WHO przyznaje status konsultacyjny międzynarodowym organizacjom pozarządowym, na którego podstawie mogą one brać udział w pracach organów WHO w charakterze obserwatorów oraz przedstawiać na nich memoranda.

Za zgodą dwóch trzecich głosów Zgromadzenia WHO możliwe jest również przejęcie przez organizację praw i obowiązków innych organizacji międzynarodowych, których cele są zbieżne z jej celami i osiągnięcie ich będzie skuteczniejsze przy udziale Światowej Organizacji Zdrowia.

Literatura:

  1. Cezary W. Włodarczyk, Zdrowie publiczne w perspektywie międzynarodowej: wybrane problemy, Kraków 2007.
  2. E. Latoszek, M. Proczek, Organizacje międzynarodowe we współczesnym świecie, Warszawa 2006.
  3. T. Sokołowski, Międzynarodowa ochrona praw człowieka, Warszawa 2004.
  4. A. Wojtczak, Zdrowie publiczne wyzwaniem dla systemów zdrowia XXI wieku, Warszawa 2009.