Prawo wewnętrzne organizacji międzynarodowych

Potrzeba wyróżnienia prawa wewnętrznego jako odrębnej kategorii (w ramach prawa instytucjonalnego) wynika z faktu, iż każda organizacja działa w dwóch różniących się od siebie sferach. Są to - według najczęściej używanej terminologii - sfery zewnętrzna i wewnętrzna.

Sfera zewnętrzna - to działania na rzecz realizacji celów statutowych, kształtowanie współpracy między państwami i innymi podmiotami człon­kowskimi oraz innymi podmiotami życia międzynarodowego, wypracowy­wanie reguł postępowania i standardów służących osiąganiu tychże celów.

Sfera wewnętrzna - to stosunki w ramach samej organizacji, wydolność jej struktur, sprawność funkcjonowania, gospodarka finansowa, gospodarka kadrami, polityka informacyjna itp.

Oceny efektywności działania organizacji zależą od j ejosiągnięć w sferze określanej tutaj jako zewnętrzna. W wielu jednak dziedzinach o powodzeniu na głównym froncie współdecyduje stan zaplecza. Regulatorem tego zaplecza jest prawo wewnętrzne organizacji.

W ujęciu najbardziej ogólnym prawo wewnętrzne służy kształtowaniu właściwych narzędzi zapewniających sprawne funkcjonowanie organiza­cji w aspekcie instytucjonalnym. Zakres spraw regulowanych przez prawo wewnętrzne zależy od charakteru organizacji, rozległości jej kompetencji merytorycznych oraz potencjalnych uprawnień formalnych wynikających ze statutu (czy to bezpośrednio, czy w drodze wykładni). Najczęściej w skład prawa wewnętrznego wchodzą przepisy kształtujące struktury organizacji, przepisy proceduralne, przepisy finansowe (w tym odnoszące się do budżetu),

przepisy regulujące zatrudnienie i płace funkcjonariuszy oraz innych kategorii pracowników.

W ujęciu bardziej już konkretnym można wskazać na pewne typowe elementy tych regulacji:

  1. Tworzenie organów pomocniczych. Chodzi tu o organy niemające bez­pośredniego umocowania w statucie, lecz pożądane lub wręcz niezbęd­ne dla właściwego funkcjonowania organizacji, np. w związku z poja­wianiem się nowych zadań lub nowych okoliczności. Mogą to być za­równo organy reprezentatywne (złożone z przedstawicieli członków), jak i organy administracyjne (złożone z funkcjonariuszy) lub konsulta­tywne (złożone z przedstawicieli różnych kręgów społecznych i organi­zacji pozarządowych). Organy pomocnicze mogą już w założeniu mieć charakter stały, inne nabierają takiego charakteru z czasem, jeszcze inne są tworzone dla wy­konania określonego zadania łub powoływane są ad hoc (jak np. różnego rodzaju komisje redakcyjne przygotowujące ostateczny tekst projektu uchwały).
  2. Ustanawianie regulaminów i procedur. Regulaminy określają zadania powołanych organów oraz ich skład i sposób wyłaniania tego składu. Procedury określają zasady działania, sposób funkcjonowania, kompe­tencje decyzyjne i tryb podejmowania ewentualnych uchwał. Postanowienia regulaminowe i proceduralne nabierają szczególnej wagi w sytuacjach, gdy tworzone są organy o ograniczonym składzie - z udziałem tylko części (najczęściej państw) członków. Leżące u pod­staw takiego rozwiązania motywy merytoryczne, techniczne lub po prostu pragmatyczne mogą wówczas zderzać się z politycznym punk­tem widzenia.
  3. Kształtowanie systemu finansowego. Przepisy prawa wewnętrzne­go regulują proces przygotowania i uchwalania budżetu i samo jego uchwalanie. Odrębnej regulacji w ramach prawa wewnętrznego wymaga zazwyczaj działalność operacyjna organizacji (np. finansowanie programów pomocowych lub prowadzenie prac badawczych).
  4. Normowanie stosunków pracy. Ciężar gatunkowy tej dziedziny prawa wewnętrznego wzrasta. Liczne organizacje stają się z czasem wielkimi pracodawcami, zaś status poszczególnych grup funkcjonariuszy i innych kategorii zatrudnionych bywa zróżnicowany. Powstaje przy tym problem rozstrzygania sporów na tle stosunków pracy, a więc odpowiednich procedur i organów orzekających. Coraz częściej przyjmuje się, że kształ­tuje się w ten sposób prawo pracy jako oddzielny dział prawa wewnętrz­nego organizacji międzynarodowych. We wcześniejszym stadium funk­cjonowania organizacji stwarzało to pewne pole dla ewentualnych konfliktów z przepisami prawa krajowego (w państwie będącym siedzibą organizacji) zarówno w aspekcie normatywnym, jaki jurysdykcyjnym.

Obecnie jednak autonomia prawa wewnętrznego organizacji między­narodowej nie budzi już wątpliwości.

Sprawa autonomii prawa wewnętrznego organizacji międzynarodowej jest rozpatrywana także w znacznie szerszym kontekście.

Jak wiadomo, systemy prawne na świecie dzielą się tradycyjnie w sposób dychotomiczny. Wyróżnia się prawo krajowe i prawo międzynarodowe. To pierwsze pojęcie ma w ujęciu tak ogólnym charakter umowny jako przeciw­stawienie wobec prawa międzynarodowego. W rzeczywistości bowiem mamy tyle systemów prawa krajowego, ile jest państw. Jak zatem na tym tle sytuować autonomiczne prawo organizacji międzynarodowych?

Pytania takiego nie muszą sobie stawiać zwolennicy poglądu, iż prawo wewnętrzne organizacji międzynarodowej nie jest w istocie prawem, lecz zwykłym zbiorem pewnych reguł porządkowych. Są to na ogół wskazówki pożyteczne i stosowane, jednak nie mają charakteru norm prawnych w ścisłym rozumieniu pojęcia. Pogląd ten traci jednak na znaczeniu, a właściwie stał się już anachronizmem.

Przepisy prawa wewnętrznego organizacji międzynarodowych są coraz bardziej rozbudowywane i są traktowane przez samą organizację i przez jej państwa członkowskie jako obowiązujące normy prawne. Jeżeli zaś tak, to sformułowane wyżej pytanie o usytuowanie prawa wewnętrznego organizacji międzynarodowych względem innych systemów prawnych wymaga jednak odpowiedzi.

Jest samo przez się zrozumiałe, że prawo to nie może być traktowane jako prawo krajowe. Czy jest więc prawem międzynarodowym, czy też zjawi­skiem sui generis, niemieszczącym się w przywołanym wyżej dychotomicznym podziale porządków prawnych?

Autonomiczny charakter prawa wewnętrznego organizacji mógłby na pierwszy rzut oka przemawiać za jego odrębnością systemową. Byłaby to jednak teza abstrakcyjna, oderwana od realnych warunków tworzenia pra­wa wewnętrznego i spełnianych przez nie funkcji. Ocena charakteru prawa wewnętrznego powinna opierać się przede wszystkim na analizie źródeł prawa. A to prowadzi do wniosku, że prawo wewnętrzne organizacji jest częścią prawa międzynarodowego. Upoważnienie do jego tworzenia wynika ze statutów organizacji międzynarodowych (a więc z umów międzynarodo­wych). Ważnym bodźcem w rozwoju prawa wewnętrznego jest konstrukcja prawna kompetencji dorozumianych powstała w ramach i na gruncie pra­wa międzynarodowego (acz ma swoje korzenie w prawie i praktyce USA) i umożliwiająca przypisywanie organizacjom międzynarodowych kompetencji nieprzewidzianych wyraźnie w statutach, jeżeli jest to konieczne dla realizacji celów i funkcji danej organizacji.

Pozwala to na stwierdzenie, iż prawo wewnętrzne organizacji między­narodowych rozwija się w ramach prawa międzynarodowego jako pewna specyficzna gałąź. Specyfika polega przede wszystkim na swoistym sposobie tworzenia prawa oraz swoistym rodzaju wywoływanych skutków prawnych. Ogólny reżim prawny organizacji określany jest przez państwa na drodze umownej, w akcie konstytucyjnym. Prawo wewnętrzne ma natomiast cha­rakter pochodny, jest już dziełem samej organizacji i jako prawo stanowione jest w drodze uchwałodawczej.

Ta różnica w sposobie tworzenia ma decydujący wpływ na sferę skutków prawnych. U podwalin rozwoju prawa wewnętrznego organizacji międzyna­rodowych legło założenie, że prawo to nie może bezpośrednio wiązać państw. Jego skutki prawne są ograniczone do różnych aspektów funkcjonowania organizacji międzynarodowej jako takiej. Założenie to ma charakter normy fundamentalnej, umożliwiając godzenie wymagań suwerenności państwowej z wymaganiami rozwoju organizacji. Ma jednak zarazem charakter aprio­ryczny, gdyż nie wynika z konkretnej analizy praktyki, lecz z potrzeb natury systemowej. Tymczasem rozwój prawa wewnętrznego organizacji między­narodowych prowadzi m.in. do sytuacji, które odnoszą się w jakiś sposób do państw. Dotyczy to np. obowiązku przekazywania określonych informacji, a nawet sprawozdań lub obowiązku odnoszenia się do różnych inicjatyw organizacji (włącznie z wyznaczeniem odpowiednich terminów). W celu obrony i podtrzymania sformułowanego wyżej założenia można stwierdzić, iż zobowiązania, o których tu przykładowo mowa, mają z reguły charakter administracyjny, a więc nie sięgający w sferę stosunków między państwami, lecz tylko w sferę stosunków między państwami członkowskimi a organizacją. Ewentualne zobowiązania nakładane są więc raczej na delegatów państw w odpowiednich organach, a nie na państwa jako suwerenne podmioty prawa międzynarodowego. Wydaje się jednak, iż dalszy rozwój prawa wewnętrznego w warunkach umacniania się pozycji organizacji międzynarodowych będzie zmierzał ku relatywizacji sformułowanego wyżej założenia.

Źródło: J. Menkes, A. Wasilkowski, Organizacje międzynarodowe. Prawo instytucjonalne, Warszawa 2010.

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79