Amnesty International

1. Geneza

Początki Amnesty International (AI) - ogólnoświatowego ruchu ludzi działających na rzecz praw człowieka - sięgają 1961 r., kiedy to 28 maja w londyńskim dzienniku The Observer brytyjski prawnik Peter Benenson opublikował artykuł pod tytułem The Forgotten Prisoners. Artykuł ten zapoczątkował roczną kampanię Appeal for Amnesty 1961 i przyniósł większy odzew niż się spodziewano. Benenson wzywał w nim czytelników do pisania listów protestacyjnych w obronie osób uwięzionych w różnych państwach na całym świecie za ich przekonania polityczne lub religijne. Osoby te nazwano "więźniami sumienia". W ciągu miesiąca od publikacji artykułu ponad tysiąc czytelników zaoferowało swą pomoc, zaś w ciągu pół roku od zainicjowania kampanii Appeal for Amnesty 1961 zaczęła przeistaczać się ona w stały, zorganizowany ruch o zasięgu międzynarodowym. Po upływie roku nowopowstała organizacja była już w stanie wysłać delegacje do czterech krajów w celu podjęcia działań na rzecz więźniów i zajęła się 210 przypadkami, członkowie AI natomiast utworzyli w siedmiu krajach lokalne oddziały organizacji.

Pierwsze międzynarodowe spotkanie delegatów ruchu z siedmiu krajów (Belgii, Francji, Irlandii, RFN, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii) odbyło się w lipcu 1961 r., jednak dopiero rok później, w 1962 r., podczas kolejnego spotkania w Belgii ruch przekształcono w organizację pod nazwą. Amnesty International. W tym samym roku wysłano też pierwsze misje (najpierw do Ghany, a później do Czechosłowacji i Portugalii) oraz obserwatora na proces Nelsona Mandeli do RPA. W 1964 r. Al uzyskała status organizacji konsultacyjnej ONZ (przy Radzie Gospodarczo-Społecznej). Pierwsze raporty natomiast AI opublikowała w 1965 r.

Początkowo AI koncentrowała się na niesieniu pomocy osobom prześladowanym za ich przekonania i wyznanie. Stopniowo jednak AI poszerzała zakres swojej działalności, obejmując nią prowadzenie kampanii na rzecz sprawiedliwych procesów sądowych w sprawach o charakterze politycznym, działania na rzecz zaprzestania tortur i złego traktowania więźniów (bez względu na powód ich uwięzienia), żądanie wyeliminowania z kodeksów karnych kary śmierci, czy walkę o zaprzestanie porwań i pozasądowych egzekucji. Organizacja podjęła poza tym walkę z bezkarnością sprawców naruszeń praw człowieka, domagając się pociągnięcia ich do odpowiedzialności zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Z czasem Amnesty International wzięła również w obronę osoby, których cierpienia spowodowane są działaniami podejmowanymi przez rządy w relacjach między sobą. Chodzi tu mianowicie o uchodźców, którzy uciekając przed opresjami ze strony władz własnego kraju szukają azylu w innym państwie. Organizacja zwróciła ponadto uwagę na problem zmuszania ludzi przez władze rządowe do opuszczenia ich ojczyzny. Od 1991 r. Amnesty International zajmuje się też naruszeniami prawa humanitarnego, których dopuszczają się różne zbrojne ugrupowania polityczne (sprawujące kontrolę nad danym terytorium lub działające w opozycji do władz). Wśród tych naruszeń są m.in.: branie zakładników, stosowanie tortur wobec więźniów oraz ich arbitralne egzekucje. Organizacja sprzeciwia się jednak wszelkim naruszeniom praw człowieka wobec ludności cywilnej i osób niebiorących udziału w walkach, dokonywanym przez wszystkie strony konfliktów zbrojnych, bez względu na ich status. Z biegiem lat mandat AI objął też przypadki naruszeń praw człowieka popełnianych przez podmioty niepaństwowe i osoby prywatne (niereprezentujące państwa), jak również w miejscach prywatnych i społecznościach lokalnych, gdy państwo jest im współwinne bądź nie podjęło skutecznych działań, by im zapobiec lub ukarać ich sprawców. Jako przykłady można tu podać handel kobietami oraz przemoc wobec osób o odmiennej orientacji seksualnej, jeśli takie przypadki są tolerowane przez władze lub odbywają się za ich przyzwoleniem.

Wraz z rozszerzaniem swojego mandatu, AI rozwijała również sposoby oddziaływania na władze państwowe i w konsekwencji na ich działania w zakresie poszanowania praw człowieka. Podstawowa forma walki - masowe pisanie listów protestacyjnych domagających się uwolnienia więźniów - została wzbogacona o szereg nowych rodzajów działań, do których należy przede wszystkim organizowanie światowych kampanii w obronie fundamentalnych praw człowieka. Pierwsza z tych kampanii miała miejsce w dziesiątą rocznicę powstania AI i wymierzona była przeciwko łamaniu praw człowieka w Afryce Południowej. Wśród kolejnych, najważniejszych kampanii o zasięgu globalnym, należy wymienić: kampanie przeciwko stosowaniu tortur (1972, 1985 i 2000 r.), kampanie na rzecz uniwersalnej ochrony praw człowieka (1986, 1991 r.), kampanie przeciwko karze śmierci (1981, 1988 r.), kampanie przeciwko porwaniom i zaginięciom (1982, 1994 r.), kampanię przeciwko zbrodniom politycznym (1983 r.), kampanię przeciwko łamaniu praw człowieka wobec kobiet (1995 r.), kampanię w obronie praw uchodźców (1997 r.), kampanię w obronie obrońców praw człowieka (w 50. rocznicę uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka w 1998 r.). Poza akcjami o światowym zasięgu, Al prowadziła też szereg działań na rzecz uwolnienia więźniów sumienia, w obronie pisarzy i dziennikarzy, jak również przeciwko łamaniu praw człowieka wobec kobiet i dzieci oraz przeciwko prześladowaniom religijnym i więzieniu działaczy związkowych. Amnesty International organizuje również akcje przeciwko łamaniu praw człowieka w poszczególnych krajach na całym świecie, niezależnie od charakteru sprawowanej w danym kraju władzy.

Amnesty International posiada obecnie status konsultacyjny przy ponad 400 organizacjach rządowych i międzyrządowych na całym świecie. Wśród nich można wymienić organizacje wyspecjalizowane ONZ, takie jak UNESCO, jak również organizacje regionalne, w tym Radę Europy, Organizację Jedności Afrykańskiej i Organizację Państw Amerykańskich. Amnesty International reprezentowana jest także przy Wysokim Komisarzu ONZ do spraw Uchodźców.

W 1977 r. wysiłki AI zostały uhonorowane przyznaniem organizacji Pokojowej Nagrody Nobla za "wkład w umacnianie podstaw wolności i sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym świecie", a w 1978 r. ONZ uhonorowała Amnesty International Nagrodą Praw Człowieka za "wybitne osiągnięcia na polu obrony praw człowieka". W 2001 r. natomiast AI otrzymała nagrodę The Revolution Awards 2001 za najlepsze wykorzystanie możliwości Internetu w obronie praw człowieka.

Za swój symbol Amnesty International przyjęła palącą się świeczkę spętaną drutem kolczastym, nawiązując tym samym do starego chińskiego przysłowia: "Lepiej zapal śmiecę, niż byś miał przeklinać ciemność".

Struktura organizacyjna

Pod względem organizacyjno-strukturalnym Amnesty International dysponuje zarówno organami o zasięgu i kompetencjach globalnych, jak i działającymi w różnych regionach świata i w poszczególnych państwach. Wszystkie te organy są jednak ze sobą ściśle powiązane i w większym lub mniejszym stopniu uczestniczą w procesie decyzyjnym AI.

Najwyższą władzę w Al sprawuje Rada Międzynarodowa, będąca zgromadzeniem przedstawicieli wszystkich sekcji. W jej skład wchodzą również członkowie Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego. Jedynie Rada posiada kompetencje do dokonywania zmian w statucie organizacji.

Każda sekcja może wyznaczyć do Rady Międzynarodowej jednego reprezentanta, wybieranego spośród swoich członków. Możliwe jest również wyznaczenie dodatkowych reprezentantów, a ich liczba zależy od liczby grup wchodzących w skład danej sekcji. W przypadku, gdy sekcja nie uczestniczy w Radzie Międzynarodowej, może wyznaczyć pełnomocnika umocowanego do głosowania w jej imieniu. Z kolei grupy, które nie wchodzą w skład sekcji, wyznaczają po jednym reprezentancie. Ma on prawo brać udział w obradach, ale wyłącznie w charakterze obserwatora - może się co prawda wypowiadać na tematy poruszane przez Radę, lecz pozbawiony jest prawa głosu.

Spotkania Rady Międzynarodowej (tzw. International Council Meetings) odbywają się co dwa lata, za każdym razem w innym kraju na zaproszenie jednej z sekcji AL Spotkania te trwają co najmniej tydzień. Zwołuje je Międzynarodowy Sekretariat, powiadamiając o tym wszystkie sekcje i grupy. Możliwe jest również nadzwyczajne zebranie Rady, które zwołuje Przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego na prośbę Komitetu lub jednej trzeciej wszystkich sekcji.

Rada Międzynarodowa podejmuje swoje decyzje zwykłą większością głosów. Kworum stanowi co najmniej jedna czwarta sekcji upoważnionych do głosowania. W przypadku równomiernego podziału głosów, Przewodniczący Rady Międzynarodowej ma głos decydujący. Prawo do udziału w głosowaniu mają reprezentanci tych sekcj i, które uiściły roczną składkę ustaloną przez Radę w dwóch poprzednich latach finansowych. Wyjątkowo Rada może częściowo lub całkowicie odstąpić od tego wymogu.

Przewodniczącego Rady Międzynarodowej oraz jego zastępcę wybiera poprzednia Rada Międzynarodowa. W przypadku nieobecności Przewodniczącego, pracami Rady kieruje jego zastępca. Jeżeli zarówno Przewodniczący, jak i jego zastępca są nieobecni, posiedzenie Rady otwiera Przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego. Rada wybiera również skarbnika, który wchodzi w skład Komitetu.

Do podstawowych funkcji Rady Międzynarodowej należy:

  • określanie wizji, misji i głównych wartości;
  • opracowywanie strategii organizacji;
  • opracowywanie Zintegrowanego Planu Strategicznego AI , obejmującego strategię finansową;
  • ustalanie systemu i instytucji zarządzania i delegacji organizacji;
  • wybór członków wspomnianych instytucji oraz nadzór nad tymi instytucjami i członkami;
  • nadzór nad sekcjami, strukturami i innymi instytucjami;
  • ocena wyników działalności organizacji w świetle przyjętych strategii i planów.

Podczas spotkań plenarnych Rada Międzynarodowa podejmuje decyzje o przyjęciu rezolucji dotyczących strategii, działań, kwestii organizacyjnych i finansów AI. Rada przyjmuje też raporty od różnych struktur Al, zatwierdza budżet oraz określa roczny wkład finansowy wszystkich sekcji. Dokonuje również przeglądu prac ustępującego Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego oraz wybiera ośmiu z dziewięciu członków nowego Komitetu.

W okresie między spotkaniami Rady Międzynarodowej kierowaniem działaniami Al w skali światowej zajmuje się Międzynarodowy Komitet Wykonawczy. Komitet jest organem wykonawczym Rady, który realizuje jej decyzje oraz ponosi pełną odpowiedzialność za prowadzenie działalności całej organizacji. Komitet składa się z dziewięciu członków, z których ośmiu (w tym skarbnika) wybiera Rada Międzynarodowa, a dziewiątego wybiera spośród siebie personel Międzynarodowego Sekretariatu. Kadencja tego ostatniego wynosi jeden rok, z prawem do reelekcji. Pozostali członkowie Komitetu sprawują swoją funkcję przez 2 lata. W ich przypadku również możliwa jest reelekcja, nie dłużej jednak niż na trzy kolejne kadencje. Co roku członkowie Komitetu wybierają spośród swego grona Przewodniczącego, który w porozumieniu z Międzynarodowym Sekretariatem ustala porządek spotkań Komitetu.

Spotkania Komitetu odbywają się kilka razy w roku (nie rzadziej jednak niż dwa razy). Kworum stanowi co najmniej pięciu członków tego organu lub ich zastępców. Miejsca spotkań wyznacza sam Komitet. Protokoły z tych spotkań Komitet przekazuje wszystkim sekcjom.

Międzynarodowy Komitet Wykonawczy odpowiada za kierowanie i nadzorowanie działalności AI oraz zapewnia przestrzeganie i postępowanie zgodne z mandatem, politykami, wartościami i zasadami AI Do podstawowych funkcji Komitetu należy:

  • zapewnienie zgodności działań AI z jej Statutem;
  • podejmowanie decyzji o charakterze międzynarodowym w imieniu AI;
  • dbałość o sprawną politykę finansową AI;
  • wprowadzanie wszelkich niezbędnych poprawek do Zintegrowanego Planu Strategicznego i innych decyzji Rady Międzynarodowej;
  • zapewnienie realizacji Zintegrowanego Planu Strategicznego AI;
  • nadzór nad sekcjami, strukturami i innymi instytucjami AI poprzez przedstawianie raportów Radzie Międzynarodowej;
  • zapewnienie rozwoju zasobów ludzkich.

Komitet może tworzyć wspierające go w jego działalności stałe komitety, struktury pośrednie lub inne ciała. W skład stałych komitetów wchodzą członkowie AI (zazwyczaj w liczbie siedmiu osób), wybierani przez Międzynarodowy Komitet Wykonawczy spośród członków rekomendowanych przez poszczególne sekcje. Ich kadencja trwa 2 lata, z możliwością co najwyżej dwukrotnej reelekcji. Stałe komitety zajmują się badaniem, doradztwem oraz podejmowaniem decyzji w niektórych sprawach. Obecnie przy Międzynarodowym Komitecie Wykonawczym funkcjonują cztery takie komitety:

  • Stały Komitet do spraw Mandatu (SCM), zajmujący się mandatem Al, tak w kwestii jego interpretacji, jak i całościowej rewizji;
  • Stały Komitet do spraw Badań i Akcji (SCRA), zajmujący się działalnością programową, w tym strategią prowadzenia kampanii, programami informacji publicznej oraz ewaluacją technik i akcji;
  • Stały Komitet do spraw Organizacji i Rozwoju (SCOD), zajmujący się sprawami organizacyjnymi, w tym tworzeniem i rozwojem sekcji oraz pozyskiwaniem funduszy;
  • Stały Komitet do spraw Zasobów Ludzkich, Informacji i Spraw Finansowych (SCHIFM), zajmujący się finansami, w tym prowadzeniem audytu i kontroli finansowej.

Codzienną pracą AI, jednak bez możliwości podejmowania fundamentalnych decyzji, kieruje Międzynarodowy Sekretariat. Jego główne biuro znajduje się w Londynie i zatrudnia około 300 pracowników, w skład jego personelu wchodzi również wielu wolontariuszy z różnych krajów, którzy albo działali wcześniej w sekcjach lub grupach AI, albo też sami byli niegdyś ofiarami naruszeń praw człowieka. Niektóre z funkcji Międzynarodowego Sekretariatu zostały przekazane biurom mającym siedzibę poza Londynem. Amnesty International utrzymuje ponadto stałe przedstawicielstwa przy ONZ w Nowym Jorku i Genewie oraz przy Wspólnotach Europejskich w Brukseli. Inne jednostki Międzynarodowego Sekretariatu, takie jak np. Regionalne Biura Rozwoju, mają siedziby w regionach, za które są odpowiedzialne.

Międzynarodowy Sekretariat zajmuje się inicjowaniem wielu akcji przeprowadzanych następnie przez członków AI na całym świecie. Przygotowuje również materiały do kampanii i akcji, prowadzi badania i doradztwo, wydaje publikacje, organizuje szkolenia dla członków i wspiera rozwój sekcji i grup, prowadzi systemy dokumentacji i informacji, zajmuje się obsługą administracyjną międzynarodowych organów AI. Personel Sekretariatu w jego pracy wspomagają specjaliści z różnych dziedzin. Od czasu do czasu Międzynarodowy Sekretariat wyznacza też sekcjom specjalne zadania, takie jak np. rewizja "Podręcznika Amnesty International" (Amnesty International Handbook).

Na czele Sekretariatu stoi Sekretarz Generalny, odpowiedzialny za prowadzenie spraw AI i wdrażanie decyzji podjętych przez Radę Międzynarodową. Jest on również rzecznikiem AI, reprezentującym organizację przed rządami państw, organizacjami międzynarodowymi, środkami masowego przekazu i opinią publiczną. Sekretarza Generalnego wyznacza Międzynarodowy Komitet Wykonawczy, z kolei Sekretarz w porozumieniu z Komitetem mianuje wyższy personel wykonawczy oraz może mianować pozostały personel konieczny dla właściwego prowadzenia spraw organizacji.



Newsletter



Wiadomość HTML?