Amnesty International Print
Organizacje międzynarodowe
DATE_FORMAT_LC2

1. Geneza

Początki Amnesty International (AI) - ogólnoświatowego ruchu ludzi działających na rzecz praw człowieka - sięgają 1961 r., kiedy to 28 maja w londyńskim dzienniku The Observer brytyjski prawnik Peter Benenson opublikował artykuł pod tytułem The Forgotten Prisoners. Artykuł ten zapoczątkował roczną kampanię Appeal for Amnesty 1961 i przyniósł większy odzew niż się spodziewano. Benenson wzywał w nim czytelników do pisania listów protestacyjnych w obronie osób uwięzionych w różnych państwach na całym świecie za ich przekonania polityczne lub religijne. Osoby te nazwano "więźniami sumienia". W ciągu miesiąca od publikacji artykułu ponad tysiąc czytelników zaoferowało swą pomoc, zaś w ciągu pół roku od zainicjowania kampanii Appeal for Amnesty 1961 zaczęła przeistaczać się ona w stały, zorganizowany ruch o zasięgu międzynarodowym. Po upływie roku nowopowstała organizacja była już w stanie wysłać delegacje do czterech krajów w celu podjęcia działań na rzecz więźniów i zajęła się 210 przypadkami, członkowie AI natomiast utworzyli w siedmiu krajach lokalne oddziały organizacji.

Pierwsze międzynarodowe spotkanie delegatów ruchu z siedmiu krajów (Belgii, Francji, Irlandii, RFN, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii) odbyło się w lipcu 1961 r., jednak dopiero rok później, w 1962 r., podczas kolejnego spotkania w Belgii ruch przekształcono w organizację pod nazwą. Amnesty International. W tym samym roku wysłano też pierwsze misje (najpierw do Ghany, a później do Czechosłowacji i Portugalii) oraz obserwatora na proces Nelsona Mandeli do RPA. W 1964 r. Al uzyskała status organizacji konsultacyjnej ONZ (przy Radzie Gospodarczo-Społecznej). Pierwsze raporty natomiast AI opublikowała w 1965 r.

Początkowo AI koncentrowała się na niesieniu pomocy osobom prześladowanym za ich przekonania i wyznanie. Stopniowo jednak AI poszerzała zakres swojej działalności, obejmując nią prowadzenie kampanii na rzecz sprawiedliwych procesów sądowych w sprawach o charakterze politycznym, działania na rzecz zaprzestania tortur i złego traktowania więźniów (bez względu na powód ich uwięzienia), żądanie wyeliminowania z kodeksów karnych kary śmierci, czy walkę o zaprzestanie porwań i pozasądowych egzekucji. Organizacja podjęła poza tym walkę z bezkarnością sprawców naruszeń praw człowieka, domagając się pociągnięcia ich do odpowiedzialności zgodnie ze standardami międzynarodowymi. Z czasem Amnesty International wzięła również w obronę osoby, których cierpienia spowodowane są działaniami podejmowanymi przez rządy w relacjach między sobą. Chodzi tu mianowicie o uchodźców, którzy uciekając przed opresjami ze strony władz własnego kraju szukają azylu w innym państwie. Organizacja zwróciła ponadto uwagę na problem zmuszania ludzi przez władze rządowe do opuszczenia ich ojczyzny. Od 1991 r. Amnesty International zajmuje się też naruszeniami prawa humanitarnego, których dopuszczają się różne zbrojne ugrupowania polityczne (sprawujące kontrolę nad danym terytorium lub działające w opozycji do władz). Wśród tych naruszeń są m.in.: branie zakładników, stosowanie tortur wobec więźniów oraz ich arbitralne egzekucje. Organizacja sprzeciwia się jednak wszelkim naruszeniom praw człowieka wobec ludności cywilnej i osób niebiorących udziału w walkach, dokonywanym przez wszystkie strony konfliktów zbrojnych, bez względu na ich status. Z biegiem lat mandat AI objął też przypadki naruszeń praw człowieka popełnianych przez podmioty niepaństwowe i osoby prywatne (niereprezentujące państwa), jak również w miejscach prywatnych i społecznościach lokalnych, gdy państwo jest im współwinne bądź nie podjęło skutecznych działań, by im zapobiec lub ukarać ich sprawców. Jako przykłady można tu podać handel kobietami oraz przemoc wobec osób o odmiennej orientacji seksualnej, jeśli takie przypadki są tolerowane przez władze lub odbywają się za ich przyzwoleniem.

Wraz z rozszerzaniem swojego mandatu, AI rozwijała również sposoby oddziaływania na władze państwowe i w konsekwencji na ich działania w zakresie poszanowania praw człowieka. Podstawowa forma walki - masowe pisanie listów protestacyjnych domagających się uwolnienia więźniów - została wzbogacona o szereg nowych rodzajów działań, do których należy przede wszystkim organizowanie światowych kampanii w obronie fundamentalnych praw człowieka. Pierwsza z tych kampanii miała miejsce w dziesiątą rocznicę powstania AI i wymierzona była przeciwko łamaniu praw człowieka w Afryce Południowej. Wśród kolejnych, najważniejszych kampanii o zasięgu globalnym, należy wymienić: kampanie przeciwko stosowaniu tortur (1972, 1985 i 2000 r.), kampanie na rzecz uniwersalnej ochrony praw człowieka (1986, 1991 r.), kampanie przeciwko karze śmierci (1981, 1988 r.), kampanie przeciwko porwaniom i zaginięciom (1982, 1994 r.), kampanię przeciwko zbrodniom politycznym (1983 r.), kampanię przeciwko łamaniu praw człowieka wobec kobiet (1995 r.), kampanię w obronie praw uchodźców (1997 r.), kampanię w obronie obrońców praw człowieka (w 50. rocznicę uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka w 1998 r.). Poza akcjami o światowym zasięgu, Al prowadziła też szereg działań na rzecz uwolnienia więźniów sumienia, w obronie pisarzy i dziennikarzy, jak również przeciwko łamaniu praw człowieka wobec kobiet i dzieci oraz przeciwko prześladowaniom religijnym i więzieniu działaczy związkowych. Amnesty International organizuje również akcje przeciwko łamaniu praw człowieka w poszczególnych krajach na całym świecie, niezależnie od charakteru sprawowanej w danym kraju władzy.

Amnesty International posiada obecnie status konsultacyjny przy ponad 400 organizacjach rządowych i międzyrządowych na całym świecie. Wśród nich można wymienić organizacje wyspecjalizowane ONZ, takie jak UNESCO, jak również organizacje regionalne, w tym Radę Europy, Organizację Jedności Afrykańskiej i Organizację Państw Amerykańskich. Amnesty International reprezentowana jest także przy Wysokim Komisarzu ONZ do spraw Uchodźców.

W 1977 r. wysiłki AI zostały uhonorowane przyznaniem organizacji Pokojowej Nagrody Nobla za "wkład w umacnianie podstaw wolności i sprawiedliwości, a tym samym pokoju na całym świecie", a w 1978 r. ONZ uhonorowała Amnesty International Nagrodą Praw Człowieka za "wybitne osiągnięcia na polu obrony praw człowieka". W 2001 r. natomiast AI otrzymała nagrodę The Revolution Awards 2001 za najlepsze wykorzystanie możliwości Internetu w obronie praw człowieka.

Za swój symbol Amnesty International przyjęła palącą się świeczkę spętaną drutem kolczastym, nawiązując tym samym do starego chińskiego przysłowia: "Lepiej zapal śmiecę, niż byś miał przeklinać ciemność".

Struktura organizacyjna

Pod względem organizacyjno-strukturalnym Amnesty International dysponuje zarówno organami o zasięgu i kompetencjach globalnych, jak i działającymi w różnych regionach świata i w poszczególnych państwach. Wszystkie te organy są jednak ze sobą ściśle powiązane i w większym lub mniejszym stopniu uczestniczą w procesie decyzyjnym AI.

Najwyższą władzę w Al sprawuje Rada Międzynarodowa, będąca zgromadzeniem przedstawicieli wszystkich sekcji. W jej skład wchodzą również członkowie Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego. Jedynie Rada posiada kompetencje do dokonywania zmian w statucie organizacji.

Każda sekcja może wyznaczyć do Rady Międzynarodowej jednego reprezentanta, wybieranego spośród swoich członków. Możliwe jest również wyznaczenie dodatkowych reprezentantów, a ich liczba zależy od liczby grup wchodzących w skład danej sekcji. W przypadku, gdy sekcja nie uczestniczy w Radzie Międzynarodowej, może wyznaczyć pełnomocnika umocowanego do głosowania w jej imieniu. Z kolei grupy, które nie wchodzą w skład sekcji, wyznaczają po jednym reprezentancie. Ma on prawo brać udział w obradach, ale wyłącznie w charakterze obserwatora - może się co prawda wypowiadać na tematy poruszane przez Radę, lecz pozbawiony jest prawa głosu.

Spotkania Rady Międzynarodowej (tzw. International Council Meetings) odbywają się co dwa lata, za każdym razem w innym kraju na zaproszenie jednej z sekcji AL Spotkania te trwają co najmniej tydzień. Zwołuje je Międzynarodowy Sekretariat, powiadamiając o tym wszystkie sekcje i grupy. Możliwe jest również nadzwyczajne zebranie Rady, które zwołuje Przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego na prośbę Komitetu lub jednej trzeciej wszystkich sekcji.

Rada Międzynarodowa podejmuje swoje decyzje zwykłą większością głosów. Kworum stanowi co najmniej jedna czwarta sekcji upoważnionych do głosowania. W przypadku równomiernego podziału głosów, Przewodniczący Rady Międzynarodowej ma głos decydujący. Prawo do udziału w głosowaniu mają reprezentanci tych sekcj i, które uiściły roczną składkę ustaloną przez Radę w dwóch poprzednich latach finansowych. Wyjątkowo Rada może częściowo lub całkowicie odstąpić od tego wymogu.

Przewodniczącego Rady Międzynarodowej oraz jego zastępcę wybiera poprzednia Rada Międzynarodowa. W przypadku nieobecności Przewodniczącego, pracami Rady kieruje jego zastępca. Jeżeli zarówno Przewodniczący, jak i jego zastępca są nieobecni, posiedzenie Rady otwiera Przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego. Rada wybiera również skarbnika, który wchodzi w skład Komitetu.

Do podstawowych funkcji Rady Międzynarodowej należy:

  • określanie wizji, misji i głównych wartości;
  • opracowywanie strategii organizacji;
  • opracowywanie Zintegrowanego Planu Strategicznego AI , obejmującego strategię finansową;
  • ustalanie systemu i instytucji zarządzania i delegacji organizacji;
  • wybór członków wspomnianych instytucji oraz nadzór nad tymi instytucjami i członkami;
  • nadzór nad sekcjami, strukturami i innymi instytucjami;
  • ocena wyników działalności organizacji w świetle przyjętych strategii i planów.

Podczas spotkań plenarnych Rada Międzynarodowa podejmuje decyzje o przyjęciu rezolucji dotyczących strategii, działań, kwestii organizacyjnych i finansów AI. Rada przyjmuje też raporty od różnych struktur Al, zatwierdza budżet oraz określa roczny wkład finansowy wszystkich sekcji. Dokonuje również przeglądu prac ustępującego Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego oraz wybiera ośmiu z dziewięciu członków nowego Komitetu.

W okresie między spotkaniami Rady Międzynarodowej kierowaniem działaniami Al w skali światowej zajmuje się Międzynarodowy Komitet Wykonawczy. Komitet jest organem wykonawczym Rady, który realizuje jej decyzje oraz ponosi pełną odpowiedzialność za prowadzenie działalności całej organizacji. Komitet składa się z dziewięciu członków, z których ośmiu (w tym skarbnika) wybiera Rada Międzynarodowa, a dziewiątego wybiera spośród siebie personel Międzynarodowego Sekretariatu. Kadencja tego ostatniego wynosi jeden rok, z prawem do reelekcji. Pozostali członkowie Komitetu sprawują swoją funkcję przez 2 lata. W ich przypadku również możliwa jest reelekcja, nie dłużej jednak niż na trzy kolejne kadencje. Co roku członkowie Komitetu wybierają spośród swego grona Przewodniczącego, który w porozumieniu z Międzynarodowym Sekretariatem ustala porządek spotkań Komitetu.

Spotkania Komitetu odbywają się kilka razy w roku (nie rzadziej jednak niż dwa razy). Kworum stanowi co najmniej pięciu członków tego organu lub ich zastępców. Miejsca spotkań wyznacza sam Komitet. Protokoły z tych spotkań Komitet przekazuje wszystkim sekcjom.

Międzynarodowy Komitet Wykonawczy odpowiada za kierowanie i nadzorowanie działalności AI oraz zapewnia przestrzeganie i postępowanie zgodne z mandatem, politykami, wartościami i zasadami AI Do podstawowych funkcji Komitetu należy:

  • zapewnienie zgodności działań AI z jej Statutem;
  • podejmowanie decyzji o charakterze międzynarodowym w imieniu AI;
  • dbałość o sprawną politykę finansową AI;
  • wprowadzanie wszelkich niezbędnych poprawek do Zintegrowanego Planu Strategicznego i innych decyzji Rady Międzynarodowej;
  • zapewnienie realizacji Zintegrowanego Planu Strategicznego AI;
  • nadzór nad sekcjami, strukturami i innymi instytucjami AI poprzez przedstawianie raportów Radzie Międzynarodowej;
  • zapewnienie rozwoju zasobów ludzkich.

Komitet może tworzyć wspierające go w jego działalności stałe komitety, struktury pośrednie lub inne ciała. W skład stałych komitetów wchodzą członkowie AI (zazwyczaj w liczbie siedmiu osób), wybierani przez Międzynarodowy Komitet Wykonawczy spośród członków rekomendowanych przez poszczególne sekcje. Ich kadencja trwa 2 lata, z możliwością co najwyżej dwukrotnej reelekcji. Stałe komitety zajmują się badaniem, doradztwem oraz podejmowaniem decyzji w niektórych sprawach. Obecnie przy Międzynarodowym Komitecie Wykonawczym funkcjonują cztery takie komitety:

  • Stały Komitet do spraw Mandatu (SCM), zajmujący się mandatem Al, tak w kwestii jego interpretacji, jak i całościowej rewizji;
  • Stały Komitet do spraw Badań i Akcji (SCRA), zajmujący się działalnością programową, w tym strategią prowadzenia kampanii, programami informacji publicznej oraz ewaluacją technik i akcji;
  • Stały Komitet do spraw Organizacji i Rozwoju (SCOD), zajmujący się sprawami organizacyjnymi, w tym tworzeniem i rozwojem sekcji oraz pozyskiwaniem funduszy;
  • Stały Komitet do spraw Zasobów Ludzkich, Informacji i Spraw Finansowych (SCHIFM), zajmujący się finansami, w tym prowadzeniem audytu i kontroli finansowej.

Codzienną pracą AI, jednak bez możliwości podejmowania fundamentalnych decyzji, kieruje Międzynarodowy Sekretariat. Jego główne biuro znajduje się w Londynie i zatrudnia około 300 pracowników, w skład jego personelu wchodzi również wielu wolontariuszy z różnych krajów, którzy albo działali wcześniej w sekcjach lub grupach AI, albo też sami byli niegdyś ofiarami naruszeń praw człowieka. Niektóre z funkcji Międzynarodowego Sekretariatu zostały przekazane biurom mającym siedzibę poza Londynem. Amnesty International utrzymuje ponadto stałe przedstawicielstwa przy ONZ w Nowym Jorku i Genewie oraz przy Wspólnotach Europejskich w Brukseli. Inne jednostki Międzynarodowego Sekretariatu, takie jak np. Regionalne Biura Rozwoju, mają siedziby w regionach, za które są odpowiedzialne.

Międzynarodowy Sekretariat zajmuje się inicjowaniem wielu akcji przeprowadzanych następnie przez członków AI na całym świecie. Przygotowuje również materiały do kampanii i akcji, prowadzi badania i doradztwo, wydaje publikacje, organizuje szkolenia dla członków i wspiera rozwój sekcji i grup, prowadzi systemy dokumentacji i informacji, zajmuje się obsługą administracyjną międzynarodowych organów AI. Personel Sekretariatu w jego pracy wspomagają specjaliści z różnych dziedzin. Od czasu do czasu Międzynarodowy Sekretariat wyznacza też sekcjom specjalne zadania, takie jak np. rewizja "Podręcznika Amnesty International" (Amnesty International Handbook).

Na czele Sekretariatu stoi Sekretarz Generalny, odpowiedzialny za prowadzenie spraw AI i wdrażanie decyzji podjętych przez Radę Międzynarodową. Jest on również rzecznikiem AI, reprezentującym organizację przed rządami państw, organizacjami międzynarodowymi, środkami masowego przekazu i opinią publiczną. Sekretarza Generalnego wyznacza Międzynarodowy Komitet Wykonawczy, z kolei Sekretarz w porozumieniu z Komitetem mianuje wyższy personel wykonawczy oraz może mianować pozostały personel konieczny dla właściwego prowadzenia spraw organizacji.


Sekretarz Generalny oraz członkowie Międzynarodowego Sekretariatu, wyznaczeni według potrzeb przez Przewodniczącego Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego, biorą udział w spotkaniach zarówno Rady Międzynarodowej, jak i Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego. Mają oni prawo do wypowiadania się na tych forach, nie przysługuje im jednak prawo do głosowania.

Sekcje AI są organami koordynacyjnymi zakładanymi przez członków indywidualnych i grupy AI. Sekcja powinna się składać z co najmniej dwóch grup i 20 członków. Można ją założyć w każdym kraju, stanie, terytorium lub regionie za zgodą Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego. Wymogiem stawianym każdej sekcji przy jej tworzeniu jest jej zdolność do organizowania i utrzymywania podstawowych form działalności AI. Jeśli sekcja spełnia ten wymóg, powinna uchwalić swój statut i przedłożyć go do zatwierdzenia Międzynarodowemu Komitetowi Wykonawczemu oraz uiścić roczną opłatę ustaloną przez Radę Międzynarodową. Po dokonaniu tych czynności i uzyskaniu stosownej zgody Międzynarodowego Komitetu Wykonawczego sekcja może się zarejestrować w Międzynarodowym Sekretariacie.

Wszystkie sekcje muszą posiadać komitet wykonawczy lub zarząd krajowy, który reprezentuje członków sekcji i odbywa regularne spotkania. Zarząd, bezpośrednio lub poprzez działające stale biuro, pomaga członkom organizować się w sieci, wspiera prace grup, planuje kampanie oraz utrzymuje kontakty z mediami, władzami krajowymi oraz innymi stosownymi organizacjami i stowarzyszeniami. Sekcje mogą wyznaczać grupom długo- i krótkoterminowe zadania, koordynują też akcje ogólnokrajowe oraz zbierają fundusze na działalność AI. Odpowiadają na lokalne potrzeby swoich członków ustanawiając różne rodzaje sieci, grup lub struktur. Są tym samym podstawowymi punktami kontaktowymi w AI, pomagając Międzynarodowemu Sekretariatowi w komunikowaniu się z poszczególnymi grupami i członkami. Sekcje otrzymują tzw. pliki akcyjne zawierające uaktualnienia informacji, mogą też otrzymać prośby o podjęcie natychmiastowych działań w sytuacjach, które wymagają szybkiej interwencji.

Realizując swoje funkcje, sekcje powinny działać zgodnie z podstawowymi wartościami i metodami Al oraz zgodnie ze Zintegrowanymi Planami Strategicznymi, regułami pracy i wytycznymi ustalanymi przez Radę Międzynarodową. Co roku każda sekcja składa na ręce Komitetu raport ze swojej działalności oraz uiszcza opłatę, której wysokość ustala Rada Międzynarodowa.

Wszystkie sekcje uczestniczą w procesie podejmowania decyzji przez AI, choć na różne sposoby:

  1. wnosząc wkład w prowadzenie regularnych przeglądów sytuacji w danym kraju, prowadząc kampanie oraz rozwijając strategie i politykę informacyjną organizacji;
  2. wysyłając swoich reprezentantów na Spotkania Rady Międzynarodowej (dokładna liczba reprezentantów jest zależna od liczebności grup lub członków indywidualnych w sekcji);
  3. oficjalnie lub nieoficjalnie uczestnicząc w konsultacjach dotyczących istotnych kwestii, gdy takie się pojawią.

W ramach organizacji istnieje możliwość stworzenia międzynarodowej sieci Al, która musi się składać z członków co najmniej pięciu różnych sekcji i/lub struktur oraz co najmniej dwóch członków Międzynarodowego Sekretariatu zajmujących się programami regionalnymi. Sieć taka musi być ponadto formalnie uznana i zarejestrowana w Międzynarodowym Komitecie Wykonawczym. Istotą każdej sieci jest fakt, iż jej członków łączą wspólne zainteresowania, tożsamość lub wiedza i dzięki temu zajmują się one specjalnymi działaniami na rzecz praw człowieka. Przykładowo, sieć specjalistów z zakresu prawa bada sytuacje dotyczące nierzetelnych procesów, a sieć specjalistów z zakresu medycyny zajmuje się badaniem i analizą sytuacji chorych więźniów. Największą siecią AI jest światowa sieć tzw. Pilnych Akcji (Urgent Actions), polegających na szybkiej mobilizacji członków sieci w celu podjęcia y, który natychmiastowych działań dotyczących ochrony osób, których życie lub bezpieczeństwo są bezpośrednio zagrożone (np. grożą im tortury lub spodziewają się uprowadzenia). Międzynarodowy Sekretariat wysyła poszczególnym koordynato- rom Pilnych Akcji w sekcjach informacje wymagające podjęcia natychmiastowego działania, a koordynatorzy przesyłają je dalej do grup i osób należących do sieci.

Należy też wspomnieć o ponad dwudziestu Sieciach Akcji Regionalnych (Regional Action Network - RAN), podejmujących działania na rzecz praw człowieka w konkretnym regionie świata. Wśród innych istniejących sieci AI można wymienić m.in. sieci zajmujące się dziećmi, młodzieżą i studentami, kobietami, mniejszościami seksualnymi, uchodźcami, karą śmierci, służbami bezpieczeństwa i policją czy edukacją w zakresie praw człowieka.

Grupa AI stanowi podstawowąjednostkę lokalną organizacji. W ramach grup realizowana jest większość najważniejszych działań AI. W celu prowadzenia skutecznej działalności, każda grupa AI powinna liczyć co najmniej pięciu aktywnych członków. Spotkania grupy powinny odbywać się regularnie, każda grupa powinna też składać raporty ze swojej działalności, szkolić nowych członków i uiszczać składki opłatę, na rzecz organizacji.

Założenie grupy AI wiąże się nie tylko z zebraniem odpowiedniej liczby członków, lecz także z półrocznym okresem próbnym pod kontrolą sekcji krajowej lub Międzynarodowego Sekretariatu. W okresie tym członkowie koncentrują się głównie na budowaniu zasobów grupy oraz zdobywaniu wiedzy o AI - m.in. biorą udział w szkoleniach i uczą się podstaw prowadzenia kampanii AI, nawiązywania kontaktów z mediami i władzami krajowymi oraz pozyskiwania funduszy. Członkowie mogą też w tym czasie podejmować działania na niewielką skalę i uczestniczyć w Pilnych Akcjach. Po półrocznym okresie próbnym, jeżeli grupa jest w stanie prowadzić skuteczną i ciągłą działalność - w szczególności, jeśli gotowa jest do prowadzenia zadań długofalowych, np. kampanii - staje się ona częścią struktury organizacyjnej AI. Rejestr grup prowadzony jest przez sekcje krajowe, a w państwach, w których nie istnieje żadna sekcja, rejestr grup prowadzi Międzynarodowy Sekretariat. Oprócz lokalnych grup AI, funkcjonują również grupy AI w szkołach i na uniwersytetach. O przyznawaniu lub utrzymywaniu statusu grup decyduje Międzynarodowy Komitet Wykonawczy.

Każda grupa powinna mieć w swoim składzie koordynatora, który kieruje jej działaniami, skarbnika odpowiedzialnego za sprawy finansowe oraz sekretarza zajmującego się prowadzeniem listy członków grupy i rejestru podejmowanych decyzji. Poszczególni członkowie grupy mogą zajmować się różnorodnymi zadaniami, np.: rekrutacją nowych członków czy zbieraniem funduszy, mogą też włączyć się w sieć Pilnych Akcji, w Sieć Akcji Regionalnych (RAN) lub zaangażować się w prace zespołu tematycznego zajmującego się konkretnym rodzajem naruszeń praw człowieka. Grupy mogą też pracować nad tzw. plikami akcyjnymi (przyznawanymi określonym grupom), zająć się pisaniem apeli w ramach prowadzonej kampanii lub włączyć w comiesięczne apele światowe. Ponadto, Międzynarodowy Sekretariat przydziela grupom więźniów sumienia, przy czym grupy same decydują, nad iloma przypadkami rocznie chcą pracować. Żadna z grup nie może mieć przydzielonego więźnia sumienia ze swojego kraju. Grupy biorą też w pewnym sensie udział w procesie decyzyjnym organizacji, poprzez odpowiadanie na prośby o konsultacje w kwestiach organizacyjnych i mandatowych, a także uczestniczą w ustalaniu budżetu i działań priorytetowych ich sekcji oraz w wyborze swoich organów zarządzających. We wszystkich przejawach swej aktywności grupy powinny działać w zgodzie z wizją i misją AI, jej podstawowymi wartościami i metodami oraz zgodnie ze Zintegrowanymi Planami Strategicznymi, regułami pracy i wytycznymi przyjmowanymi przez Radę Międzynarodową.

Wolontariuszy AI można obecnie znaleźć w każdym zakątku świata. Liczba członków i sympatyków AI przekracza milion osób, działających w ponad 140 krajach. Organizacja ma do swej dyspozycji tysiące grup lokalnych, szkolnych, studenckich i specjalistycznych oraz członków indywidualnych i koordynatorów w ponad 100 krajach. Sekcje krajowe działają w ponad 50 państwach, a w ponad 20 innych ustanowiono inne struktury. Amnesty International cieszy się światowym uznaniem i szacunkiem, wysyła swoich delegatów do wielu państw i organizacji międzynarodowych i bierze czynny udział w dyskusjach na szczeblu międzynarodowym dotyczących kwestii praw człowieka.

Zasady i cele działalności

Wizją Amnesty International i głównym celem, jaki sobie stawia, jest świat, w którym każda osoba może korzystać z wszystkich praw człowieka zapisanych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz z innych międzynarodowych stadardów w dziedzinie praw człowieka. Misją AI jest zatem podejmowanie i prowadzenie badań i działań nakierowanych na zapobieganie i położenie kresu naruszeniom prawa do integralności fizycznej i psychicznej oraz wolności sumienia i słowa, jak też na traktowanie wolne od dyskryminacji. Działania te AI prowadzi w szerszym kontekście promowania wszystkich praw człowieka. Co istotne jednak, chociaż Al przyjęła jako swój mandat Powszechną Deklarację Praw Człowieka i podziela treść i przesłanie wszystkich 30 artykułów Deklaracji, uznając wszelkie prawa człowieka za równorzędnie ważne, nie jest jednak w stanie poświęcać tyle samo uwagi wszystkim naruszeniom tych praw, dlatego też koncentruje się na walce z najpoważniejszymi przypadkami naruszeń. Zasadnicza działalność AI odnosi się więc do kilku wybranych artykułów Deklaracji, a mianowicie do art. 3 (prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego), art. 5 (zakaz tortur, okrutnego, nieludzkiego albo poniżającego traktowania lub karania), art. 9 (zakaz arbitralnego zatrzymania i aresztowania lub wygnania z kraju), art. 18 (wolność myśli, sumienia i religii), art. 19 (wolność poglądów i swobodnego ich wyrażania) i art. 20 (wolność pokojowego zgromadzania się i zrzeszania). Dla Al ważne są również równość wobec prawa (art. 1), prawo do sprawiedliwych procesów (art. 10), prawo do domniemania niewinności (art. 11) oraz prawo do wolnego przemieszczania się (art. 13). Należy również zaznaczyć, że mandat, który uzgodnili członkowie AI, ustala dopuszczalne granice działalności i badań prowadzonych przez organizację.

Amnesty International tworzy globalną wspólnotę obrońców praw człowieka, która kieruje się zasadami międzynarodowej solidarności, skutecznej działalności na rzecz konkretnych osób, globalnego zasięgu działań, uniwersalności i niepodzielności praw człowieka, bezstronności i niezależności oraz demokracji i wzajemnego poszanowania.

Międzynarodowa solidarność, jako podstawa działalności AI, wyrasta z przekonania, iż prawa człowieka mają charakter ponadnarodowy, zaś ich ochrona rodzi odpowiedzialność międzynarodową i nie ogranicza się do danego państwa czy terytorium. Członkowie organizacji pochodzą z wielu różnych kultur, mają też różne poglądy, jednak jednoczy ich chęć działania na rzecz świata, w którym przestrzegane będą prawa każdego człowieka.

Wszystkie wysiłki Al mają na celu polepszenie losu kobiet, mężczyzn i dzieci. Co więcej, nawet jeśli organizacja ma do czynienia z sytuacją naruszeń na masową skalę, stara się skutecznie działać na rzecz konkretnych osób, przytaczając w swoich raportach przypadki indywidualnych ofiar i opisując ich osobiste doświadczenia.

Amnesty International ma zasięg globalny, jest bowiem zaangażowana w obronę praw człowieka na całym świecie. Podejmuje działania w sprawie różnorakich przypadków naruszeń tych praw, dokonywanych przez wszystkie władze, nie czyniąc rozróżnienia między państwami ani nie klasyfikując ich w jakikolwiek sposób, a skupiając się jedynie na skali i ciężarze wspomnianych naruszeń.

Działalności AI towarzyszy przekonanie, że odpowiedzialność za obronę praw człowieka jest sprawą ponadnarodową. Z praw człowieka mogą korzystać wszyscy ludzie, bez względu na rasę, płeć, wyznanie, poglądy, narodowość, pochodzenie etniczne lub społeczne, czy orientację seksualną. Chociaż więc AI działa na rzecz określonej grupy praw człowieka, wierzy jednocześnie w to, że wszystkie prawa człowieka są ludziom przyrodzone i równie ważne - mają charakter uniwersalny. Z kolei aby godnie żyć, ludzie mają prawo korzystać z wolności, bezpieczeństwa i przyzwoitych warunków życia - prawa człowieka są zatem niepodzielne.

Amnesty International jest organizacją niezależną od wszelkich rządów, partii politycznych, grup wyznaniowych czy różnorodnych grup interesu. Nie popiera ani też nie potępia jakichkolwiek rządów czy systemów politycznych, niekoniecznie też podziela poglądy ofiar, o których prawa walczy. Aby zapewnić sobie tą niezależność, AI nie przyjmuje środków pieniężnych od rządów ani partii politycznych na działania w zakresie dokumentowania naruszeń praw człowieka i podejmowania działań przeciwko takim naruszeniom. Jej działalność finansują sami członkowie, część funduszy pochodzi też z ofiarności publicznej

. W przypadku każdej sprawy bądź problemu, którymi się zajmuje, AI skupia się wyłącznie na ochronie praw człowieka, bez względu na opcję polityczną władz bądź opozycji i bez względu na przekonania osoby prześladowanej. W celu zagwarantowania bezstronności sekcje i grupy AI pracują nad przypadkami dotyczącymi krajów innych niż własny, dobranych w sposób uwzględniający polityczną i geograficzną różnorodność.

Demokrację i wzajemne poszanowanie odzwierciedla w AI jej struktura, w której każdy poziom - lokalny, krajowy i międzynarodowy - ma pewien wpływ na proces decyzyjny całej organizacji. Innymi słowy, członkowie Al mogą decydować, jakimi kwestiami powinna się zająć organizacja oraz jak powinna wyglądać jej praca.

Podejmując swoje kampanie i akcje, Al stara się wpływać na postępowanie nie tylko rządów, lecz także międzynarodowych organizacji międzyrządowych, zbrojnych ugrupowań politycznych, przedsiębiorstw i korporacji handlowych oraz innych podmiotów niepaństwowych. Organizacja w sposób systematyczny i bezstronny bada fakty dotyczące naruszeń praw człowieka w sprawach indywidualnych, jak również charakter tych naruszeń. Wyniki tych badań są następnie podawane do wiadomości publicznej, a organizacja mobilizuje swoich członków, sympatyków i personel do wywierania presji na rządy i inne podmioty w celu położenia kresu naruszeniom. Poza działalnością odnoszącą się do konkretnych naruszeń praw człowieka, Al wzywa wszystkie państwa do przestrzegania zasady rządów prawa oraz do ratyfikowania i implementowania międzynarodowych umów wyznaczających standardy w dziedzinie praw człowieka. Organizacja prowadzi też szeroko zakrojoną działalność edukacyjną w zakresie praw człowieka oraz zachęca organizacje międzyrządowe, organizacje społeczne, osoby fizyczne i inne struktury pozarządowe do popierania i przestrzegania praw człowieka.

Niewątpliwie typową formą działalności dla AI jest prowadzenie kampanii. W tym celu organizacja bada, dokumentuje i publikuje raporty o przypadkach naruszeń praw człowieka, ale też podejmuje praktyczne środki służące powstrzymaniu tych naruszeń. Warto wspomnieć tu o praktyce nazwanej "adoptowaniem" więźniów. Według niej, każdy członek AI bierze pod opiekę trzech więźniów - po jednym z trzech rejonów świata (z obozu komunistycznego, z państw Zachodu i z krajów Trzeciego Świata). Następnie członek AI rozpoczyna kampanię służącą ich obronie i uwolnieniu. Kampania taka może np. obejmować organizowanie akcji pisania listów protestacyjnych do rządów krajów przetrzymujących więźniów. Członkowie Al nie mogą jednak "adoptować" swoich rodaków, a ich działania nie mogą dotyczyć ich ojczyzny. Z kolei działalność więźnia musi mieć wyłącznie charakter pokojowy - jeśli stosował on w przeszłości przemoc albo wzywał do jej używania, nie może zostać "adoptowany".