Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Greenpeace PDF Print Email
Organizacje międzynarodowe
DATE_FORMAT_LC2

1. Geneza

Greenpeace to międzynarodowa organizacja pozarządowa działająca na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Ma ona swój początek w kampanii wymierzonej przeciwko testom nuklearnym, prowadzonej przez Komitet "Nie róbcie fali!" {Don 't Make a Wave!), założony przez Jima i Marie Bohlen w Vancouver w 1970 r. i powiązany z największą w Ameryce Północnej organizacją ekologiczną Sierra Club. Zainteresowanie członków Komitetu skupiło się na wyspie Amchitka w archipelagu Wysp Aleuckich, gdzie rząd Stanów Zjednoczonych prowadził podziemne testy z bronią jądrową pomimo iż wyspa ta leży w jednym z najbardziej narażonych na trzęsienia ziemi regionów świata. W obliczu biernej postawy Sierra Club wobec kwestii zbrojeń atomowych, Komitet postanowił podjąć działania na własną rękę. Aktywiści wynajęli starą łódź rybacką o nazwie Phyllis Cormack (przemianowaną na Greenpeace) i w 1971 r. wypłynęli w stronę Wysp Aleuckich. Co prawda ich łódź została zatrzymana przez amerykański okręt wojenny przed dotarciem do wyspy Amchitka, wyprawa okazała się jednak całkiem udana, wzbudzając duże zainteresowanie mediów i opinii publicznej i w efekcie doprowadziła do zaprzestania prowadzenia testów nuklearnych przez USA we wspomnianym rejonie. Oficjalną zaś nazwę "Greenpeace" grupa przyjęła 4. maja 1972 r. i od tego czasu koncentruje swoje działania na najbardziej istotnych zagrożeniach dla środowiska naturalnego i bioróżnorodności, m.in. podejmując kampanie i akcje bezpośrednie na wodzie, ziemi i w powietrzu i sprzeciwiając się aktywności państw oraz podmiotów niepaństwowych negatywnie oddziałujących na środowisko.

Początkowo Greenpeace skupił się na działaniach przeciwko połowom wielorybów. Z czasem jednak mandat organizacji uległ znacznemu poszerzeniu. Obecnie kampanie prowadzone przez Greenpeace, stanowiące typową dla niego formę działalności, obejmują sześć głównych obszarów ochrony środowiska: ochronę lasów i lasów deszczowych, ochronę oceanów i mórz, ochronę przed substancjami toksycznymi, globalne ocieplenie i zmiany klimatyczne, energię oraz organizmy modyfikowane genetycznie. W ramach tych kampanii, obok tradycyjnych metod, takich jak lobbing proekologicznych biznesmenów i polityków oraz udział w konferencjach międzynarodowych, Greenpeace stosuje również metodę zwaną bearing witness oraz prowadzi akcje bezpośrednie bez używania przemocy. Akcje te mają na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej na poszczególne problemy związane z zagrożeniami dla środowiska. Przykładowo, aktywiści organizacji wpływają łodziami między statek wielorybniczy i wieloryby albo wkraczają na teren elektrowni jądrowej w przebraniu beczek z odpadami radioaktywnymi. Greenpeace podejmuje też inne inicjatywy, takie jak badania nad energooszczędnymi i przyjaznymi dla środowiska przedmiotami codziennego użytku lub promowanie źródeł energii odnawialnej.

Z historycznego punktu widzenia, Greenpeace angażował się w wiele światowych kampanii dotyczących różnorodnych problemów objętych jego mandatem i co istotne, sporo z nich zakończyło się dla organizacji sukcesem, choć niekiedy wymagało to czasu. Na przykład, w 1975 r. Greenpeace podejmuje pierwszą akcję przeciwko połowom wielorybów, a w 1986 r. Międzynarodowa Komisja Wielorybnicza przyjmuje całkowity zakaz przemysłowego połowu waleni. W 1978 r. w wyniku szeregu akcji Greenpeace nie dochodzi do złożenia odpadów jądrowych w Oceanie Atlantyckim, zaś w 1983 r. Konwencja Londyńska wprowadza dziesięcioletnie moratorium na składowanie takich odpadów na dnie oceanów. W latach 80. XX w. Greenpeace rozpoczyna działania przeciwko odpadom niebezpiecznym i chemicznemu zanieczyszczaniu wody i powietrza, a w 1993 r. wprowadzony zostaje ogólnoświatowy zakaz składowania odpadów niebezpiecznych na dnie mórz. Pod koniec lat 80. XX w. organizacja rozpoczyna kampanię na rzecz ochrony lasów pierwotnych, a w 1999 r. Brazylia wprowadza prawo nakładające wysokie kary za nielegalne wycinanie lasów. Gdy na początku lat 90. XX w. Greenpeace inicjuje kampanię na rzecz ochrony klimatu, już w 1990 r. przyjęta zostaje Konwencja wiedeńska o ochronie warstwy ozonowej. Wreszcie, gdy w połowie lat 90. XX w. organizacja podejmuje kampanię przeciwko wprowadzaniu do środowiska organizmów modyfikowanych genetycznie, w 1997 r. Austria wprowadziła zakaz importu genetycznie modyfikowanej kukurydzy, wkrótce zaś w ślad za Austrią poszły inne kraje.

W 1979 r. będąca wciąż fundacją Greenpeace, z siedzibą w Vancouver, doświadczyła poważnych trudności finansowych, co spowodowało spór między biurami organizacji w kwestiach pozyskiwania funduszy i kierownictwa organizacyjnego. Ostatecznie doszło do przyjęcia nowej struktury, umożliwiającej połączenie rozproszonych biur pod egidąjednej, wspólnej organizacji o charakterze globalnym. W ten sposób, 14 października 1979 r., powstała Greenpeace International. W ramach nowej struktury biura lokalne zobowiązane zostały do przekazywania części swoich dochodów na rzecz Greenpeace International, która z kolei określa ogólny kierunek działań całej organizacji i jest odpowiedzialna za ich realizację.

Dziś Greenpeace jest organizacją o zasięgu globalnym, obecną w ponad czterdziestu krajach świata. Siedziba organizacji znajduje się w Amsterdamie. Liczba sympatyków Greenpeace wynosi około 2,8 miliona. Aby zachować swoją niezależność, Greenpeace nie przyjmuje dotacji od rządów, partii politycznych i korporacji - działania Greenpeace finansowane są dzięki wsparciu indywidualnych darczyńców oraz fundacji charytatywnych.

Warto jeszcze zaznaczyć, iż niezwykle istotną rolę w historii Greenpeace odegrały statki tej organizacji, wielokrotnie wykorzystywane do przeprowadzenia bądź wsparcia jej kampanii. Do najsławniejszych niewątpliwe należał Rainbow Warrior ("Wojownik Tęczy"), trawler zakupiony przez Greenpeace w 1978 r., który stał się statkiem flagowym organizacji. Po raz pierwszy wypłynął on w rejs w ramach kampanii przeciw połowom wielorybów w okolicach Islandii. W latach 1978-1985 był wykorzystywany m.in. w akcjach bezpośrednich przeciw składowaniu odpadów toksycznych i radioaktywnych na dnie oceanów oraz przeciw testom z bronią jądrową na Pacyfiku. W lipcu 1985 r., podczas jednej z pokojowych akcji protestacyjnych przeciw testom nuklearnym prowadzonym przez Francję na atolu Mururoa, Rainbow Warrior został zatopiony. Miało to miejsce w drodze do Polinezji Francuskiej, gdy statek zawinął do portu Auckland w Nowej Zelandii, gdzie dwóch francuskich sabotaży stów przymocowało do jego burty bombę. Eksplozja zniszczyła statek, w jej wyniku zginął też przebywający wówczas na pokładzie fotograf Fernando Pereira. Cała akcja została zaplanowana i wykonana przez rząd francuski i jego służby specjalne. Wkrótce po wykonaniu zadania obaj agenci zostali schwytani przez nowozelandzką policję, następnie osadzeni i skazani na 10 lat pozbawienia wolności, z czego spędzili w więzieniu tylko dwa lata. Sprawa zatopienia statku Rainbow Warrior wywołała światowy skandal i niekorzystnie wpłynęła na międzynarodowy wizerunek Francji, której rząd w 1987 r. zgodził się zapłacić Nowej Zelandii odszkodowanie w wysokości 13 milionów dolarów nowozelandzkich i oficjalnie przeprosić za dokonanie zamachu bombowego, zaś rodzinie zabitego fotografa rząd francuski wypłacił odszkodowanie w wysokości 2,3 miliona franków. Natomiast wrak zniszczonego statku pozostał na dnie zatoki Matauri, gdzie posłużył do stworzenia sztucznej rafy. W 1989 r. Greenpeace zdecydował zastąpić go nowym statkiem, również nazwanym Rainbow Warrior, który do dziś służy organizacji jako jej statek flagowy.

2. Organy Greenpeace

Greenpeace jest organizacją pozarządową o zasięgu globalnym, składającą się z Greenpeace International z siedzibą w Amsterdamie oraz 27 krajowych i regionalnych biur na całym świecie, prowadzących działalność w 41 krajach. Biura te dysponują dużą autonomią w realizowaniu na podległym im terytorium wspólnie ustalonych strategii dotyczących światowych kampanii organizacji, jak również w pozyskiwaniu koniecznych funduszy na swoją działalność. Struktura zarządzania Greenpeace ma charakter demokratyczny i pozwala na podejmowanie działań w skali światowej przy efektywnej koordynacji tych działań ze strony organów międzynarodowych organizacji. Strukturą tą rządzą jasne procedury i polityka organizacyjna, które wspólnie uzgadniają i na które wyrażają zgodę przedstawiciele krajowych i regionalnych biur Greenpeace.

Greenpeace International - oficjalnie nazywana Radą Greenpeace International - jest organem, który zajmuje się rozwojem i koordynacją światowej polityki organizacji oraz jej strategii działania. W Radzie zasiadają przedstawiciele wszystkich biur krajowych i regionalnych, zaś jej personel to około 175 osób, w przewadze przebywający w Amsterdamie. Rada jest miejscem, gdzie zapadają coroczne ogólne decyzje, dotyczące kampanii i strategii. Wspierana przez międzynarodowy, konsultacyjny proces podejmowania decyzji, w którym biura krajowe i regionalne są głównymi interesariuszami (stakeholders), Greenpeace International koordynuje światowe kampanie oraz monitoruje rozwój i działalność krajowych i regionalnych biur organizacji. Świadczy też szereg usług na rzecz tych biur, włączając w to usługi IT i narzędzia internetowe. Rada ustala roczną składkę, którą wpłacają na rzecz organizacji biura krajowe i regionalne, a jednocześnie wspiera te biura finansowo. Określając długofalowe plany rozwoju organizacyjnego, Rada decyduje też o zakładaniu nowych biur. Ponadto, Greenpeace International utrzymuje kontakt z sympatykami i darczyńcami w krajach, w których organizacja nie ma swoich biur. Greenpeace International dba również o flotę organizacji oraz jest odpowiedzialna za ochronę znaku Greenpeace.

Przedstawiciele wszystkich biur wybierają Międzynarodowy Zarząd Greenpeace International, składający się z siedmiu członków. Ich kadencja trwa trzy lata i mogą być oni wybrani ponownie na kolejny trzyletni okres. Rolą Zarządu jest zatwierdzanie rocznego budżetu Greenpeace International oraz mianowanie i nadzorowanie Dyrektora Wykonawczego Greenpeace International. Międzynarodowy Zarząd jest również odpowiedzialny za monitorowanie operacji i działalności organizacji, decydowanie o polityce organizacyjnej, zatwierdzanie nowych kampanii i nowych biur krajowych, ratyfikowanie decyzji Dorocznego Zjazdu Generalnego Greenpeace International {Greenpeace International Annual GeneralMeeting - AGM), udzielanie pozwolenia na używanie znaku Greenpeace oraz ustalanie prawa głosu krajowych i regionalnych biur podczas AGM. Międzynarodowy Zarząd składa co roku przed AGM raport ze swojej działalności.


Należy dodać, że każde krajowe i regionalne biuro Greenpeace również posiada swój zarząd, wybierany zwykle przez wolontariuszy i aktywistów mocno związanych z daną społecznością lokalną. Zarząd reprezentuje dane biuro w kontaktach zewnętrznych i ułatwia efektywne wprowadzanie polityki i decyzji organizacji.

Zarząd każdego biura krajowego i regionalnego wyznacza swojego przedstawiciela (tzw. mandatariusza) na Doroczny Zjazd Generalny Greenpeace International (AGM). Dzięki takiemu rozwiązaniu AGM staje się skutecznym organem nadzorczym nad całą organizacją. Mandatariusze wybierają i odwołują Międzynarodowy Zarząd. Do innych kluczowych funkcji AGM należy:

  • zatwierdzanie pułapu rocznego budżetu Greenpeace International,
  • ustanawianie i utrzymywanie w mocy podstawowych zasad organizacji;
  • identyfikowanie kwestii o strategicznym znaczeniu dla całej organizacji;
  • zatwierdzanie otwarcia nowych biur Greenpeace;

Powyższe zagadnienia są co roku omawiane i przegłosowywane przez Międzynarodowy Zarząd i mandatariuszy z biur krajowych i regionalnych w ramach AGM. Zarząd Greenpeace International określa prawo głosu biur krajowych i regionalnych w AGM, bazując przy tym na szczegółowych kryteriach dotyczących wypłacalności i niezależności biura oraz zgodności z zatwierdzanymi na szczeblu międzynarodowym standardami dobrego zarządzania.

Poza AGM, Greenpeace organizuje również co roku międzynarodowe spotkania, na których podejmowane są decyzje odnoszące się do kwestii organizacyjnych i prowadzenia światowych kampanii. Można tu wyróżnić:

  • Spotkania Dyrektorów Wykonawczych - jest to forum, na którym podejmowane są decyzje dotyczące kierunków zarządzania operacyjnego Greenpeace. Dyrektorzy Wykonawczy z każdego krajowego i regionalnego biura spotykają się dwa razy w roku z Dyrektorem Wykonawczym Greenpeace International i Wyższym Personelem Administracyjnym. Podczas tych spotkań decydują oni o kwestiach związanych z rolą Greenpeace w społeczeństwie: o priorytetach kampanii, o procesie planowania, o rocznych zadaniach Dyrektora Wykonawczego Greenpeace International. Omawiają również plan organizacyjnego rozwoju oraz polityki organizacyjne i procedury dotyczące praktycznych relacji między Greenpeace International i biurami krajowymi;
  • Spotkania Programowe - Dyrektorzy do spraw Kampanii wszystkich krajowych i regionalnych biur spotykają się co roku z Dyrektorem do spraw Programowych i Dyrektorem do spraw Tematycznych Greenpeace International. Podczas tych spotkań omawiane są priorytety w ramach obszarów tematycznych, ustalany jest kalendarz kampanii na nadchodzący rok, analizowane są strategie i ustalane polityki dla programu kampanii, jak również przedstawiane budżety dla każdego obszaru tematycznego w nadchodzącym roku;
  • inne spotkania - pod kierunkiem Międzynarodowego Zarządu lub Spotkania Dyrektorów Wykonawczych, międzynarodowe grupy robocze składające się z przedstawicieli biur krajowych, przedstawicieli Greenpeace International oraz ekspertów spoza organizacji, mogą zbierać się w ciągu roku w celu pracy nad szczególnymi zagadnieniami, takimi jak opracowywanie nowych kampanii czy określanie strategii i polityk pozyskiwania funduszy. Istnieją również stałe grupy doradców do spraw programowych, finansowych i fundraisingu, które udzielają rad Wyższemu Personelowi Administracyjnemu, jeśli pojawi się taka potrzeba. Grupy programowe spotykają się w ciągu roku w celu zadecydowania o detalach strategii i planów kampanii.

Wspomniany już Międzynarodowy Dyrektor Wykonawczy jest odpowiedzialny za codzienne zarządzanie Greenpeace International, kieruje też pracą Wyższego Personelu Administracyjnego (Senior Management Team - SMT). Zespół ten składa się z dyrektorów, którzy osobiście odpowiadają za poszczególne obszary działalności organizacji. W skład Zespołu wchodzą: Dyrektor do spraw Programowych, Dyrektor do spraw Środków Przekazu, Dyrektor do spraw Tematycznych, Dyrektor do spraw Pozyskiwania Funduszy i Rozwoju, Dyrektor do spraw Operacyjnych oraz Dyrektor do spraw Organizacyjnych.

Krajowe i regionalne biura Greenpeace, mocno powiązane ze społecznością wśród której działają prowadzą kampanie na szczeblu lokalnym, uczestniczą w kampaniach światowych oraz pomagają w tworzeniu programu kampanii o zasięgu globalnym. Organizują też akcje lokalne, pozyskują nowych członków oraz darczyńców. Są one uprawnione do posługiwania się nazwą i znakiem Greenpeace na podległych im terytoriach (zezwala na to Rada). Mogą tworzyć (podobnie jak Greenpeace International) różne podmioty i struktury w celu bardziej wydajnego prowadzenia fundraisingu, merchandisingu i kampanii, z poszanowaniem regulacji krajowych dotyczących działalności charytatywnej. Same biura również działają zgodnie z prawem państwa, w którym zostały utworzone. Przekazują one część wypracowanych przez siebie środków na Greenpeace International, który zarządza pieniędzmi. W praktyce jednak tylko część biur krajowych przekazuje pieniądze, pozostałe otrzymują dotacje. Co roku biura są poddawane niezależnemu finansowemu audytowi zewnętrznemu zgodnie z lokalnymi regulacjami.

Biura krajowe i regionalne wspiera ponadto sieć grup lokalnych, skupiających wolontariuszy. Grupy te uczestniczą w kampaniach prowadzonych na ich terytorium oraz biorą udział w większych akcjach protestacyjnych i innych działaniach podejmowanych na całym świecie. Poza tym, wielu sympatyków Greenpeace, którzy nie są członkami grup lokalnych, udziela wsparcia organizacji poprzez dotacje finansowe i uczestnictwo w kampaniach jako obywatele i konsumenci.

3. Zasady i cele Greenpeace

Główne cele i zadania Greenpeace można w skrócie przedstawić następującymi słowami: Greenpeace jest niezależną międzynarodową organizacją pozarządową stosującą pokojowe akcje bezpośrednie i twórcze środki przekazu, prowadzącą kampanie na rzecz ochrony środowiska oraz szukającą i promującą rozwiązania korzystne dla "zielonej i pokojowej przyszłości świata" (Let 's make it a greenpeace). Celem Greenpeace jest zapewnienie Ziemi możliwości wyżywienia wszelkich form życia w całej ich różnorodności. Greenpeace, jako "lobbysta na rzecz przyrody", stara się więc zmienić podejście i zachowanie państw oraz osób fizycznych i prawnych wobec środowiska naturalnego, w celu jego zachowania i ochrony, stosując pokojowe metody i środki.

Wśród celów najważniejszych kampanii Greenpeace należy wymienić:

  • ochronę oceanów oraz fauny i flory morskiej, w tym sprzeciw wobec rabunkowych i niszczących zasoby morskie połowów;
  • zatrzymanie zmian klimatycznych i popieranie źródeł energii odnawialnej;
  • wspieranie rozbrojenia i pokoju poprzez próby zapobiegania przyczynom konfliktów zbrojnych i apele o likwidację wszelkiej broni jądrowej;
  • sprzeciw wobec używania toksycznych związków chemicznych oraz popieranie stosowania ich bezpiecznych substytutów, tak w procesie produkcyjnym, jak i w samych produktach;
  • sprzeciw wobec wykorzystywania energii atomowej;
  • sprzeciw wobec inżynierii genetycznej poprzez wspieranie i zachęcanie do zakładania tradycyjnych farm, odrzucenie organizmów modyfikowanych genetycznie oraz ochronę bioróżnorodności;
  • ochronę lasów, jak również żyjących w nich zwierząt i roślin oraz pośrednio ludzi od nich zależnych.

W swojej działalności Greenpeace skupia się na konkretnych tematach (issues) prowadzonych kampanii, stara się informować opinię publiczną i zwracać jej uwagę na działania przynoszące szkodę środowisku m.in. poprzez organizowanie akcji bezpośrednich, stosuje opór, ale w sposób pokojowy, bez używania przemocy, jak również stosuje lobbing i mobilizuje społeczeństwo do działania, m.in. poprzez takie ujęcie tematu, które uzyska jego poparcie. Jako międzynarodowa organizacja pozarządowa Greenpeace dysponuje jasną zhierarchizowaną strukturą, działa na zasadach profesjonalnych (choć często nieodpłatnie) przywiązując dużą wagę do pracy zespołowej oraz korzysta z wiedzy i doświadczenia specjalistów, czego dowodem jest choćby Laboratorium Naukowe Greenpeace na Uniwersytecie Exeter w Wielkiej Brytanii. Niezależność natomiast gwarantuje organizacji fakt, iż nie przyjmuje ona pieniędzy od rządów i firm - jest finansowana całkowicie przez indywidualnych członków i sympatyków, a 9% dochodów pochodzi ze sprzedaży materiałów marketingowych.

Spośród innych fundamentalnych zasad, którymi kieruje się Greenpeace, należy wymienić stosowanie nieagresywnych form konfrontacji w celu podniesienia poziomu i jakości debaty publicznej oraz dążenie do ujawniania zagrożeń dla środowiska naturalnego i informowanie o nich społeczeństwa. Ponadto przy opracowywaniu strategii i programów swoich kampanii, Greenpeace przywiązuje wielką wagę do poszanowania zasad demokracji i szukania rozwiązań promujących międzynarodową równość społeczną.