Liga Państw Arabskich

1. Geneza

Panarabizm - od tej doktryny politycznej należy wyjść aby zrozumieć ruch jednoczenia się państw arabskich. Jej początki wiążą się z rozwojem arabskiego nacjonalizmu w XIX wieku. Dzięki panarabizmowi w 1945 roku powstała Liga Państw Arabskich.

Państwa arabskie chciały wyzwolić się spod zależności kolonialnej od Francji i Wielkiej Brytanii, a także panowania tureckiego. Aby wzmocnić siłę arabskiego ruchu narodowowyzwoleńczego oraz wykazać wspólnotę interesów, elity przywódcze i intelektualne głosiły ideę jedności świata arabskiego.

Już w 1904 roku Negiba Azuri - pisarz arabski mieszkający we Francji -d utworzył w Paryżu Ligę Arabskiej Ojczyzny,gdzie pojawiły się hasła niepodległościowe. Ważne funkcje integracyjne spełnił I Kongres Panarabski, który odbył się w Paryżu w 1913 roku. Zmianę sytuacji na obszarach zamieszkanych przez ludność arabską przyniosły kongresy muzułmańskie w Kairze, Mekce (oba w 1926 roku) oraz w Jerozolimie (1931). Ważne także były powstania w Syrii i Libanie. W 1942 roku w Kairze powstało stowarzyszenie Unia Arabska. Stowarzyszenie to głosiło hasła o pełnej suwerenności. Istotną rolę w procesie integracji i suwerenności państw arabskich odegrał rząd brytyjski. Po ocenie sytuacji politycznej w tym regionie Brytyjczycy poparli inicjatywy Arabów, przy tym zachowali dla siebie rolę patrona integracji świata arabskiego. Podjęto decyzję, że powstanie organizacja skupiająca suwerenne państwa.

Flaga Ligi Państw Arabskich

Utworzenie Ligi Państw Arabskich było tematem wystąpienia w parlamencie egipskiego premiera i jednocześnie ministra spraw zagranicznych Egiptu Mustafy en-Nahas Paszy oraz ministra sprawiedliwości Sabri Abu Alam Paszy. Dokładne warunki powołania organizacji państw arabskich określono na przełomie lipca i sierpnia 1943 roku w Iraku (tzw. plan Iraku). Przez rok miały miejsce liczne dyskusje, wizyty, spotkania przywódców arabskich. Największą aktywność wykazał Egipt. Wreszcie w dniach 25 września - 5 października 1944 roku w Aleksandrii odbyła się konferencja przygotowawcza mająca na celu powołanie panarabskiej organizacji regionalnej. W konferencji tej udział wzięły Arabia Saudyjska, Egipt, Irak, Jemen, Liban, Syria, Transjordania. Konferencji przewodniczył premier Egiptu. Podczas obrad wyłoniły się liczne różnice w poglądach przywódców tych państw odnośnie koncepcji przyszłego związku. Dzięki sprawnej i skutecznej dyplomacji brytyjskiej osiągnięto porozumienie. Konferencja zakończyła się komunikatem końcowym, którego znamy pod nazwą Protokół Aleksandryjski. Zawiera on cele i zasady działalności jednoczących się państw oraz ich stosunek do najważniejszych kwestii międzynarodowych1.

22 marca 1945 roku w Kairze podpisano Pakt ustanawiający Ligę Państw Arabskich. Pakt ten zawiera trzy ważne aneksy dotyczące:

  • współpracy z narodami, które jeszcze nie wywalczyły sobie państw,
  • powołanie sekretarza generalnego Ligi Państw Arabskich,
  • wsparcie Palestyny - dopóki kraj ten jeszcze nie jest niepodległy, do Rady Ligi będzie wyznaczony arabski przedstawiciel Palestyny2.

2. Członkowie i cele

Celem LPA jest zapewnienie współpracy państw członkowskich w sprawach:

  • gospodarczych i finansowych - wymiana handlowa, zagadnienia celne, monetarne, przemysłowe i rolnicze,
  • komunikacyjnych - kolejnictwo, drogi, poczty, telegrafy, lotnictwo, żegluga,
  • intelektualnych,
  • obywatelskich,
  • społecznych,
  • sanitarnych.

Każde państwo członkowskie posiada 1 głos, więc obowiązuje zasada równości. Zakazano stosowania siły do załatwiania sporów oraz postanowiono, że w razie zagrożenia natychmiast zwołuje się zebranie Rady Ligi.

Siedzibą Ligi Państw Arabskich jest Kair3.

Liga Państw Arabskich to organizacja regionalna (dostępna dla państw arabskich powiązanych ze sobą wspólnotą języka, historii, kultury i religii) oraz wszechstronna (ogólna, uniwersalna), mająca rozległe kompetencje przedmiotowe4.

Członkiem Ligi Państw Arabskich może być każde niepodległe państwo arabskie, które podpisze Pakt. Państwo kandydujące musi złożyć podanie w Sekretariacie Generalnym, które następnie trafia pod obrady Rady na najbliższej sesji. Skład Ligi Państw Arabskich:

  1. Arabia Saudyjska - od 22 marca 1945 roku,
  2. Egipt - od 22 marca 1945 roku (zawieszony w latach 1979 - 1989),
  3. Irak - od 22 marca 1945 roku,
  4. Jordania - od 22 marca 1945 roku - wówczas jeszcze jako Transjordania,
  5. Liban - od 22 marca 1945 roku,
  6. Syria - od 22 marca 1945 roku,
  7. Jemen - od 5 maja 1945 roku,
  8. Libia - od 28 marca 1953 roku (wycofała się w październiku 2002 roku),
  9. Sudan - od 19 stycznia 1956 roku,
  10. Maroko - od 1 października 1958 roku,
  11. Tunezja - od 1 października 1958 roku,
  12. Kuwejt - od 20 lipca 1961 roku,
  13. Algieria - od 16 sierpnia 1962 roku,
  14. Zjednoczone Emiraty Arabskie - od 6 czerwca 1971 roku,
  15. Bahrajn - od 11 września 1971 roku,
  16. Katar - od 11 września 1971 roku,
  17. Oman - od 29 września 1971 roku,
  18. Mauretania - od 26 listopada 1973 roku,
  19. Somalia - od 14 lutego 1974 roku,
  20. Palestyna reprezentowana przez Organizację Wyzwolenia Palestyny - od 9 września 1976 roku,
  21. Dżibuti - od 4 września 1977 roku,
  22. Komory - od 20 listopada 1993 roku.

Obserwatorzy:

  1. Erytrea - od 2003 roku,
  2. Brazylia - od 2003 roku,
  3. Wenezuela - od 2006 roku,
  4. Indie - od 2007 roku.

3. Organy

Organami Ligi Państw Arabskich są:

  1. Rada Ligi:
    • naczelny organ;
    • w skład wchodzą przedstawiciele państw członkowskich;
    • zbiera się na szczeblu szefów państw / szefów rządów / ministrów spraw zagranicznych;
    • każde państwo ma 1 głos;
    • decyzje - w zależności od omawianego problemu - podejmowane są jednomyślnie, zwykłą większością głosów, większością kwalifikowaną 2/3 lub przy spełnieniu wymogu quasi-jednomyślności (np. w głosowaniu nad wykluczeniem z Ligi państwa członkowskiego);
    • zbiera się dwa razy w roku - marzec i wrzesień;
    • ma 16 Komitetów Wyspecjalizowanych (m.in. polityczny - najważniejszy organ Rady, kulturalny, prawny, komunikacji, zdrowia, administracyjno - finansowy);
    • zatwierdza projekt budżetu i składki członkowskie.
  2. Rada Gospodarcza: (istniejąca od 1959 roku)
    • ministrowie lub ich przedstawiciele są odpowiedzialni za sprawy gospodarcze;
    • stymuluje międzynarodową współpracę gospodarczą.
  3. Rada Wspólnej Obrony:
    • stara się eliminować błędy popełnione przez kraje arabskie w zakresie współdziałania militarnego w wojnie z Izraelem w 1948 roku;
    • w jej skład wchodzą ministrowie spraw zagranicznych oraz ministrowie obrony;
    • podlega jej Stały Komitet Wojskowy, na który składają się przedstawiciele sztabów armii;
    • decyzje podejmowane są większością 2/3 głosów.
  4. Sekretariat Generalny:
    • główny organ administracyjny i finansowy Ligi;
    • kieruje bieżącą działalnością Ligi;
    • do 1979 roku jego siedzibą był Kair, jednak została ona przeniesiona do Tunisu na 11 lat; od 1990 roku siedzibą znowu jest Kair5;
    • personel - ok. 460 osób;
    • w strukturę sekretariatu wchodzi kilkanaście departamentów;
    • zajmuje się budżetem oraz składkami.
  5. Komitet Kontroli:
    • w skład wchodzą osobiści przedstawiciele królów i szefów państw;
    • sporządza miesięczne raporty z wykonania zadań i realizacji decyzji przyjętych na szczycie6.

4. Działalność

Płaszczyzna współpracy politycznej w Lidze Państw Arabskich opiera się głównie na zapewnieniu wolności i niepodległości wszystkim Arabom. LPA skupia uwagę na przyszłości Trypolitanii, Fezzanu i Cyranejki oraz Palestyny. 13 kwietnia 1950 roku przyjęto rezolucję zakazującą zawieranie oddzielnego traktatu czy porozumienia z Izraelem. Na nadzwyczajnej sesji Rady Ligi w styczniu 1955 roku postanowiono, że państwa członkowskie Ligi nie będą włączać się w akcje prowadzone przez NATO oraz odrzucono projekt utworzenia organizacji obronnej na Środkowym Wschodzie7. Solidarność państw członkowskich Ligi Państw Arabskich była widoczna podczas kryzysu sueskiego w 1956 roku8. W 1958 roku Liga finansowo i politycznie wspierała Front Wyzwolenia Narodowego Algierii. Wszystkie państwa arabskie przyłączyły się do ogłoszonego przez LPA bojkotu politycznego, ekonomicznego i kulturalnego Francji. W 1958 roku powstała Zjednoczona Republika Arabska - unia Egiptu i Syrii. W 1965 roku w Casablance przyjęto deklarację, która ustanowiła Kartę Arabskiej Solidarności. Te dwa powyższe przykłady pokazują tendencje zjednoczeniowe świata arabskiego. Liga ogromnie przyczyniła się do wsparcia w sferze materialnej ludności arabskiej Palestyny. Pod koniec lat 50. państwa członkowskie Ligi ujednoliciły politykę zagraniczną oraz wykazywały taką samą antyimperialistyczną postawę. Zachwianie wspólnego kierunku działań państw Ligi nadeszło wraz z rokiem 1979, kiedy to Egipt zawarł separatystyczny pokój z Izraelem w Camp David. Było to wbrew postanowieniom Ligi, dlatego też Egipt został zawieszony w prawach członka LPA na 10 lat. Kolejnym wyzwaniem na drodze współpracy państw arabskich była agresja Iraku na Kuwejt w latach 1990 - 1991. Za sukcesy Ligi można uznać arbitraż Egiptu i Arabii Saudyjskiej w sporze libańsko - syryjskim (1949 rok) oraz mediacje w sporze iracko - kuwejckim (1961 rok).

Współpraca gospodarczo - społeczna i kulturalna na rzecz integracji państw arabskich w ramach Ligi Państw Arabskich ma istotne znaczenie. Już w 1953 roku podczas konferencji ministrów gospodarki i finansów w Bejrucie powołano Arabską Radę Ekonomiczną. W 1964 roku powstała Arabska Rada Wspólnoty Gospodarczej, a w 1965 roku powołano Wspólny Rynek Arabski. W ramach LPA odnoszono lepsze efekty w organizowaniu współpracy kulturalnej i społecznej, w mniejszym stopniu gospodarczej. W 1945 roku przyjęto konwencję o ujednoliceniu systemów i programów nauczania. Dzięki współpracy państw arabskich islam odnosił sukcesy w Afryce.

Na przełomie XX i XXI wieku działalność Ligi Państw Arabskich skupiała się na problemie pokoju na Bliskim Wschodzie, sprawie powstania państwa palestyńskiego oraz interwencji Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników w Iraku w 2003 roku. Z biegiem czasu nastąpiła normalizacja stosunków z Izraelem. Jeśli chodzi o Irak to można zauważyć zmianę stosunku Ligi to swego członka w zależności od sytuacji:

  • potępienie próby aneksji Kuwejtu (1990 rok),
  • potępienie aktów międzynarodowego terroryzmu,
  • solidarność z Irakiem podczas akcji militarnej Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników (2003 rok).

Liga Państw Arabskich jako organizacja regionalna o charakterze ogólnym nie jest tak ważna jak być powinna. Organizacja ta jest krytykowana przez znawców w dziedzinie stosunków międzynarodowych. Jest nieskuteczna i nie może znacząco wpływać na wydarzenia w tym regionie9.


1T. Łoś - Nowak, Organizacje w stosunkach międzynarodowych: istota - mechanizmy działania - zasięg, Wrocław 2009, s. 196-198.

2R. Bierzanek, J. Symonides, Prawo międzynarodowe publiczne, Warszawa 2005, s. 99 oraz 333.

3T. Łoś - Nowak, Organizacje... s. 198-199.

4I. Popiuk - Rysińska, Instytucje międzynarodowe, [w:] E. Haliżak, R. Kuźniar (red.), Stosunki międzynarodowe. Geneza, struktura, dynamika, Warszawa 2006, s. 359.

5Zmiana siedziby Sekretariatu Generalnego Ligi Państw Arabskich była następstwem zawieszenia praw członka Egiptu w organizacji, ponieważ w 1979 roku zawarł separatystyczny pokój z Izraelem w Camp David. Pełnię praw członkowskich Egipt odzyskał w 1989 roku.

6T. Łoś - Nowak, Organizacje... s. 200 - 201.

7Do Paktu Bagdadzkiego, utworzonego pod auspicjami Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, przystąpił tylko Irak (wystąpił w 1959 roku).

8Podczas kryzysu sueskiego w 1956 roku LPA przyjęło rezolucję wyrażającą całkowite poparcie dla rządu egipskiego, który postanowił znacjonalizować Międzynarodowe Towarzystwo Kanału Sueskiego. LPA potępiła interwencję angielsko - francusko - izraelską.

9T. Łoś - Nowak, Organizacje... s. 202 - 211.

Newsletter



Wiadomość HTML?