NATO - Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego - Strona 3

Dodatkowo SACLANT bezpośrednio kontroluje dwa dowództwa operacyjne w strefie Atlantyku: Dowództwo Floty Uderzeniowej Atlantyku (STRIKFLTLANT) i Dowództwo Sił Podwodnych Atlantyku (SUBACLANT). Natomiast SACEUR-owi podlegają:

  • Dowództwo Regionalne Północ (AFNORTH) w Brunssum (Holandia), którym dowodzi generał niemiecki.
  • Dowództwo Regionalne Południe (AFSOUTH) mieszczące się w Neapolu, we Włoszech.

Ostatni szczebel struktury dowodzenia stanowią dowództwa lokalne i połączone dowództwa lokalne rodzajów sił zbrojnych. Te ostatnie występują tylko w strukturze ACE.

We wszystkich wielonarodowych sojuszniczych dowództwach służą oficerowie tych sił zbrojnych, które wydzielają swoje wojska do działania pod komendą tych dowództw. Im więcej i lepszych sił zbrojnych dany kraj oddelegowuje pod rozkazy danego dowództwa, tym więcej stanowisk może w nim obsadzić

3. Działalność Paktu w okresie postzimnowojennym

Transformacja NATO

Działalność Paktu Północnoatlantyckiego w okresie zimnej wojny determinowała głównie rywalizacja z państwami bloku socjalistycznego. W zasadzie NATO nie zajmowało się intensywnie żadnymi innymi problemami światowymi. Nakładem głównie amerykańskim NATO stworzyło i zmodernizowało w znaczącym stopniu europejską infrastrukturę - zbudowano magazyny paliwowe, systemy rurociągów, zmodernizowano lotniska, porty itd.

W okresie tym NATO w odpowiedzi i prewencyjnie w związku z istnieniem Układu Warszawskiego prowadziło działania mające na celu modernizację, odpowiednią lokację uzbrojenia (w tym broni atomowej, którą umieszczano również w państwach granicznych NATO - koncepcja obrony zakładała prowadzenie zmasowanych działań obronnych w miejscu ataku - najbliżej granicy przeciwnika) oraz proces zbrojeń. Wyścig zbrojeń na linii USA-ZSRR przyczynił się do znacznego rozkładu gospodarki państwa sowieckiego, stając się jedną z bezpośrednich przyczyn zmian ustrojowych w państwach bloku socjalistycznego.

W 1991 r. formalnie przestaje istnieć Układ Warszawski - faktycznie od transformacji ustrojowej w 1989 r. nie funkcjonuje już jako realnie zagrażająca Zachodowi struktura. Przemiany demokratyczne zachodzą również w samej Rosji.

NATO traci głównego wroga. W efekcie następuje proces częściowego rozbrojenia Sojuszu i znaczącej redukcji potencjału atomowego NATO. Państwa Europy Środkowej i Wschodniej żywotnie zainteresowane są wstąpieniem do Sojuszu. Program Partnerstwo dla Pokoju ma pełnić rolę zarówno programu zastępczego, jak i okresu tymczasowego przed wstąpieniem do NATO. Sojusz, tworząc program, nie chciał drażnić Rosji przyjmowaniem do swych struktur państw stanowiących do niedawna wyłącznie sowiecką strefę wpływów. Do programu partnerskiego przystąpiła z czasem również Rosja. Jej protesty nie zapobiegły ostatecznemu przyjęciu do NATO Polski, Czech i Węgier w 1999 r. oraz 7 kolejnych państw (w tym państw bałtyckich) w 2004 r.

Z chwilą zakończenia zimnej wojny następuje jednak wyraźna zmiana praktyki działania NATO na forum międzynarodowym. NATO staje się organem wprowadzania prawnomiędzynarodowego porządku na obszarach ogarniętych wojną i konfliktami narodowościowymi. Obok KBWE/OBWE Sojusz godzi się na zmianę swojej roli z sojuszniczego układu czysto obronnego w policjanta Europy - strażnika ochrony praw człowieka, rozdzielającego walczące strony. W efekcie NATO podejmuje działania rozjemcze i militarne poza terytorium swoich członków, przy czym pewne kontrowersje może wzbudzać podstawa prawna takich działań.

Reagowanie na nowe zagrożenia w dziedzinie bezpieczeństwa

Po zakończeniu zimnej wojny rola i organizacja NATO musiały przejść poważne zmiany, by sprostać nowym warunkom bezpieczeństwa i stawić czoła nowym zagrożeniom. Bezpieczeństwo euroatlantyckie stało się bowiem bardziej złożone, a wiele nowych zagrożeń pochodzi spoza Europy. Zaliczyć należy do nich tzw. państwa w stanie rozkładu (failedstates), będące źródłem destabilizacji i konfliktów, terroryzm islamski oraz proliferację broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia. W obliczu tych i innych zagrożeń NATO zaczęło dostosowywać swoją aktywność do zmieniającego się środowiska bezpieczeństwa. Istotnym krokiem w tym kierunku było uzgodnienie w 1999 r. nowej Koncepcji Strategicznej Sojuszu. Dokument ten określa zagrożenia dla bezpieczeństwa dotyczące NATO oraz metody, jakimi Sojusz stara się im sprostać. Koncepcja Strategiczna opisuje zagrożenia dla bezpieczeństwa jako "wielokierunkowe i często trudne do przewidzenia". Szczególną uwagę poświęca niebezpieczeństwu związanemu z proliferacją broni masowego rażenia i środków jej przenoszenia. W Koncepcji podkreślono również, że materiały i technologia, które mogą być zastosowane do budowy takiej broni i środków jej przenoszenia stają się coraz bardziej dostępne, a potencjalne zainteresowanie produkcją i użytkowaniem tych broni wykazują także inne niż suwerenne państwa podmioty, co w domyśle może oznaczać różne organizacje przestępcze, w tym terrorystyczne. Koncepcja jasno też stwierdza, że interesy Sojuszu w dziedzinie bezpieczeństwa mogą być podważone przez inne zagrożenia o szerszym charakterze, takie jak: akty terroryzmu, sabotaż, zorganizowana przestępczość, a także zakłócenia przepływu żywotnych środków.

W celu walki z tymi zagrożeniami, Sojusz podjął serię inicjatyw zmierzających do poprawy swoich zdolności obronnych oraz wzmocnienia współpracy, zarówno w gronie swoich państw członkowskich, jak i w kontaktach z państwami partnerskimi i innymi organizacjami międzynarodowymi. Należy do nich m.in.:

  • Inicjatywa Zdolności Obronnych (DCI) - jest to priorytetowy program wprowadzony w 1999 r. w celu unowocześnienia zdolności wojskowych w odpowiedzi na nowe warunki bezpieczeństwa;
  • Centrum Broni Masowego Rażenia - powołane w 2000 r., służy wymianie informacji między państwami członkowskimi o zagrożeniach związanych z bronią masowego rażenia oraz szukaniu sposobów koordynowania najwłaściwszych reakcji na te zagrożenia;
  • rozwój Europejskiej Tożsamości Bezpieczeństwa i Obrony w ramach Sojuszu, mającej umożliwić europejskim państwom członkowskim podjęcie większej odpowiedzialności za kwestie bezpieczeństwa i obrony.

Dalsze inicjatywy służące wzmocnieniu zdolności Sojuszu do walki z terroryzmem i innymi nowymi zagrożeniami dla bezpieczeństwa podjęto podczas Szczytu w Pradze w 2002 r. W odniesieniu do problematyki zapobiegania proliferacji i wykorzystania broni masowego rażenia, ogłoszono aż pięć takich inicjatyw: prototyp mobilnego laboratorium analitycznego, zespół reagowania w przypadku ataku przy użyciu broni masowego rażenia, wirtualne centrum doskonalenia obrony przeciwko takim rodzajom broni, stworzenie należących do NATO zapasów środków obrony biologicznej i chemicznej oraz system monitorowania chorób. Warto też przy okazji wspomnieć o utworzeniu wielonarodowego Batalionu Obrony Chemicznej, Biologicznej, Radiologicznej i Nuklearnej, który osiągnął zdolność operacyjną w lipcu 2004 r. i w skład którego weszła m.in. jednostka z Polski. Szczyt w Pradze zaowocował ponadto przyjęciem Praskich Zobowiązań w dziedzinie Zdolności, których celem jest zapewnienie odpowiedniego wyposażenia europejskich sił zbrojnych oraz powołaniem Sił Odpowiedzi NATO, które mają zapewnić zdolność Sojuszu do szybkiego reagowania, przemieszczania sił i uderzania.

Kwestia terroryzmu w oficjalnym dokumencie NATO po raz pierwszy pojawiła się w Deklaracji Szefów Państw i Rządów przyjętej podczas Szczytu w Brukseli w 1994 r. Od tego czasu do problematyki terroryzmu nawiązywał szereg kolejnych dokumentów przyjmowanych przez organy Sojuszu, dokumenty te jednak dość lakonicznie i w podobny sposób odnosiły się do wspomnianego zjawiska, traktując je jako rzeczywiste zagrożenie dla pokoju, bezpieczeństwa i stabilności, które może godzić w integralność państw. W praktyce więc Sojusz nie poświęcał wiele uwagi problemowi terroryzmu, który postrzegany był bardziej jako problem wewnętrzny. Główne działania NATO skupiały się wówczas przede wszystkim na takich celach, jak: odbudowa państw byłej Jugosławii, umacnianie partnerstwa z państwami byłego Związku Radzieckiego oraz państwami z obszaru Morza Śródziemnego, poszerzanie strefy stabilności w Europie poprzez przyjmowanie nowych członków. Istotne przewartościowanie w omawianym zakresie nastąpiło po atakach terrorystycznych na World Trade Center i Pentagon 11.9.2001 r. Reakcja Sojuszu w obliczu tych zamachów była zdecydowana i wyważona. NATO potraktowało te wydarzenia jako zbrojną napaść na terytorium USA, po raz pierwszy w swojej historii uznając, iż w przypadku tym ma zastosowanie art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego, zgodnie z którym atak zbrojny przeciwko jednemu bądź kilku członkom Sojuszu będzie traktowany jak atak przeciwko wszystkim członkom. Co więcej, powołanie się na art. 5 może świadczyć o tym, że poważniejsze akty terroryzmu zostają na stałe przesunięte do strefy objętej tym artykułem, zwłaszcza, że bardzo trudno jest uznać "wojnę z terroryzmem" (czy mówiąc inaczej - działania podejmowane przez koalicję antyterrorystyczną) za ostatecznie zakończoną i odwołać obowiązywanie tego artykułu . Nie ulega jednak wątpliwości, że od czasu zamachów z 11 września terroryzm islamski jest postrzegany przez Sojusz jako jedno z głównych zagrożeń dla światowego pokoju i bezpieczeństwa. Dowodem na to jest choćby przyjęty przez Sojusz Plan Działań Partnerstwa Przeciwko Terroryzmowi (Partnership Action Plan Against Terrorism - PAP-T) - dokument mający na celu określenie zasad i priorytetów współpracy pomiędzy NATO i partnerami w dziedzinie zwalczania terroryzmu. W świetle PAP-T, celami operacyjnymi współpracy antyterrorystycznej są: rozszerzenie dialogu politycznego i wymiany informacji, wzmacnianie zdolności do walki z terroryzmem, likwidacja warunków ułatwiających działanie ugrupowań terrorystycznych, skuteczne zwalczanie skutków ataku terrorystycznego oraz wsparcie państw partnerskich w ich walce z terroryzmem. Plan ten nie wprowadza nowych mechanizmów implementacji, jest bowiem realizowany za pośrednictwem istniejących już instrumentów w dziedzinie partnerstwa z NATO. Dodać też należy, że podczas Szczytu w Pradze przyjęto ponadto ogólną koncepcję wojskową obrony przeciwko terroryzmowi, zawierającą cztery kategorie możliwych działań wojskowych: antyterroryzm (środki obronne), zarządzanie konsekwencjami ataku (przywracanie pożądanego stanu po ataku), przeciwterroryzm (użycie środków ofensywnych) oraz współpraca wojskowa (z państwami i organizacjami).

Rola NATO w operacjach pokojowych - operacjach wspierania pokoju

Znaczenie operacji pokojowych, jako mechanizmu rozwiązywania konfliktów zbrojnych, które zagrażają światowemu pokojowi i bezpieczeństwu, zaczęło wzrastać wraz z zakończeniem zimnej wojny i rozpadem systemu bipolarnego. Co prawda operacje te prowadzone już były znacznie wcześniej, jednak do końca lat 80. XX w. jedyną organizacją międzynarodową podejmującą tego typu działalność (z różnym zresztą skutkiem) była ONZ. W latach 90. XX w. rosnące zapotrzebowanie na operacje pokojowe spowodowało, że ich prowadzeniem, oprócz ONZ, zajęły się także organizacje regionalne, takie jak Organizacja Jedności Afrykańskiej (obecnie Unia Afrykańska) czy OBWE, a z upoważnienia ONZ również NATO, które z uwagi na odpowiedni potencjał operacyjny zaczęło pełnić w tym względzie szczególną rolę. Dlatego w Koncepcji Strategicznej Sojuszu przyjętej w 1991 r. podkreślono znaczenie NATO w systemie bezpieczeństwa międzynarodowego i przewidziano możliwość bezpośredniego udziału członków Paktu w operacjach pokojowych, choć działań takich nie przewidywał Traktat Waszyngtoński i wykraczały one poza ramy art. 5 Traktatu. W następstwie dalszych ustaleń przyjęto, że NATO może uczestniczyć w operacjach pokojowych zgodnie z własną procedurą rozpatrując każdy przypadek oddzielnie, wydzielając odpowiednie siły i środki oraz udostępniając infrastrukturę, systemy dowodzenia, łączności i logistyczne. Ustalono też wspólną doktrynę prowadzenia takich operacji (NATO Doctrine for Peace Support Operations), Sojusz zdecydował się jednak na używanie w swoich oficjalnych dokumentach i instrukcjach określenia "operacje wspierania pokoju" i podzielił je na poszczególne typy: zapobieganie konfliktom, tworzenie pokoju, utrzymanie pokoju, wymuszanie pokoju, budowanie pokoju i pomoc humanitarną.

Pierwsze trzy operacje wspierania pokoju, w które zaangażował się Sojusz, prowadzone były na Bałkanach - najpierw w Bośni i Hercegowinie, następnie w Kosowie, a później w Macedonii. W latach 1992-1995 NATO udzieliło pomocy wojskowej ONZ podczas wojny w Bośni, zapewniając bezpośrednie wsparcie Siłom Ochronnym ONZ (UNPROFOR) stacjonującym na lądzie oraz pomagając monitorować i wymuszać przestrzeganie sankcji ONZ na Morzu Adriatyckim. Ponadto siły Sojuszu nadzorowały strefę zakazu lotów w Bośni i Hercegowinie, a także przeprowadziły w sierpniu i wrześniu 1995 r. naloty powietrzne w celu przerwania oblężenia Sarajewa. Następnie, w grudniu 1995 r., wkrótce po podpisaniu porozumienia pokojowego w Dayton (14 grudnia), Sojusz rozmieścił w Bośni i Hercegowinie działające na podstawie mandatu ONZ wielonarodowe Siły Implementacyjne (IFOR) w celu wdrażania wojskowych aspektów tego porozumienia. Należały do nich: zapewnienie przerwania wrogich działań podejmowanych przez strony konfliktu, oddzielenie ugrupowań zbrojnych nowo powstałych jednostek terytorialnych - Federacji Bośni i Hercegowiny oraz Republiki Serbskiej i przeprowadzenie faktycznego podziału terytorium pomiędzy te dwie jednostki terytorialne (co wiązało się ze wzajemnym przekazywaniem określonych obszarów). Mandat IFOR wygasł po upływie roku i w grudniu 1996 r. zastąpiły je mniejsze Siły Stabilizacyjne (SFOR). Organizacja Narodów Zjednoczonych upoważniła je nie tylko do utrzymywania pokoju w Bośni i Hercegowinie (a z czasem do wspierania agend cywilnych zaangażowanych w działania zmierzające do budowy trwałego pokoju w tym kraju, w po moc uchodźcom i osobom przesiedlonym w powrocie do domu i w reformę bośniackich sił zbrojnych), lecz również - tam, gdzie to konieczne - do wprowadzania pokoju siłą. Siły stabilizacyjne odgrywają też aktywną rolę w zatrzymywaniu osób podejrzanych o popełnienie zbrodni wojennych i przekazywaniu ich Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu dla byłej Jugosławii w Hadze. W miarę poprawy bezpieczeństwa, stopniowo redukowano liczbę jednostek stacjonujących w Bośni i Hercegowinie. Pod koniec 2004 r. Sojusz zdecydował się zakończyć operację w Bośni i Hercegowinie i przekazać jej kierowanie Unii Europejskiej, która przy pomocy sił EUFOR prowadzi w tym kraju operację wojskową Althea.


Newsletter



Wiadomość HTML?