NATO - Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego - Strona 4

Interwencja wojskowa NATO w Kosowie nastąpiła po niepowodzeniu "misji ostatniej szansy" specjalnego wysłannika USA Richarda Holbrooke'a, nasileniu się przemocy w tej serbskiej prowincji i w obliczu groźby rozszerzenia konfliktu na cały region. W marcu 1999 r. Sojusz zdecydował się przeprowadzić kampanię powietrzną przeciwko wojskowym i paramilitarnym strukturom jugosłowiańskiego rządu, oskarżanego o represje na ludności cywilnej - kosowskich Albańczykach. Decyzja ta została podjęta po fiasku rozmów pokojowych oraz niezdolności Rady Bezpieczeństwa ONZ do powzięcia działań zapewniających przestrzeganie wydanych przez nią rezolucji. W rezultacie operacji powietrznej NATO, trwającej 78 dni, doszło do zawarcia Wojskowego Porozumienia Technicznego pomiędzy NATO i dowódcami jugosłowiańskimi i ustanowienia Sił Pokojowych w Kosowie (KFOR). Mandat tych sił określony został zarówno we wspomnianym porozumieniu, jak i w rezolucji 1244 (1999) Rady Bezpieczeństwa ONZ. Siły KFOR odpowiedzialne są za powstrzymywanie odradzających się przejawów wrogości, ustanowienie bezpiecznych warunków oraz rozbrojenie Wyzwoleńczej Armii Kosowa. Ponadto, siły kierowane przez NATO wspomagają międzynarodowe wysiłki humanitarne i współpracują z Tymczasową MisjąAdministracyjną ONZ w Kosowie (UNMIK) nad stworzeniem stabilnych warunków do przyszłego rozwoju tej prowincji. Jednostki KFOR patrolują również granicę Kosowa, obsadzają przejścia graniczne i strzegą kluczowych obiektów. Znaczna część personelu jest też zaangażowana w ochranianie osób narodowości serbskiej, które wróciły do Kosowa po zakończeniu konfliktu w tej prowincji.

Omawiając operacje NATO na Bałkanach, warto zwrócić uwagę na podstawy prawne działań podejmowanych przez Sojusz w tym regionie, zwłaszcza że wciąż wzbudzają one pewne kontrowersje. Dokonując działań patrolujących wybrzeże nowej Jugosławii przez samoloty i okręty NATO w związku z obowiązującym embargiem, Sojusz działał zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa. Również bombardowania i ataki powietrzne NATO na obiekty militarne Serbów bośniackich na terenie Bośni i Hercegowiny w okresie 1993-1995 zgodne były z rezolucją Rady Bezpieczeństwa (choć przeciwko akcjom tym jako efektowi interpretacji rezolucji dotyczącej zakazu lotów protestowała post factum Rosja). Jednakże bombardowania celów w samej Serbii w 1995 r. stanowiły zdecydowanie nadużycie prawa przez NATO.

Podjęcie działań militarnych przez NATO przeciwko Serbii w 1999 r. w związku z eskalacją konfliktu w Kosowie i napływającymi informacjami na temat rzekomych zbrodni przeciwko albańskiej ludności cywilnej dokonywanymi przez armię serbską (informacji, które jednakże okazały się w znaczącym stopniu przesadzone lub wręcz nieprawdziwe) może być z kolei postrzegane z dwóch zupełnie różnych stanowisk. Z jednej strony, interwencja kosowska podjęta została bez zezwolenia Rady Bezpieczeństwa i jako taka stanowi naruszenie obowiązującego porządku międzynarodowoprawnego (Karty Narodów Zjednoczonych). Z drugiej strony, interwencja podjęta została dla ochrony praw człowieka - uznanych w prawie międzynarodowym za normę o charakterze erga omnes. Może być więc traktowana jako precedens świadczący o kształtowaniu się prawa zwyczajowego zmieniającego Kartę Narodów Zjednoczonych.

Ostatnią operacją podjętą przez NATO na Bałkanach była akcja rozdzielania walczących stron i rozbrajania oddziałów powstańczej armii albańskiej w Macedonii w związku z wojną domową w tym państwie (wywołaną przez mniejszość albańską). Na prośbę rządu macedońskiego siły NATO podjęły się w sierpniu 2001 r. realizacji ściśle zdefiniowanej misji zarządzania kryzysowego w tym kraju. Działania NATO podejmowane były zgodnie z porozumieniem zawartym przez Sojusz z Macedonią i dotyczyły m.in. rozbrojenia ugrupowań reprezentujących mniejszość albańską zagrażających bezpieczeństwu i stabilności państwa. Na prośbę Skopje, jednostki NATO pozostały w Macedonii, zapewniając ochronę obserwatorom z UE i OBWE aż do końca marca 2003 r., kiedy operacja ta została przejęta przez Unię Europejską. Z dniem 15.12.2003 r., dzięki ustabilizowaniu sytuacji, kierowana przez UE operacja została zakończona i zastąpiono ją działaniami cywilnej policji UE.

Uznając zamachy terrorystyczne z 11.9.2001 r. za napaść zbrojną wymierzoną przeciwko jednemu z członków Paktu i uruchamiając tym samym procedurę przewidzianą w art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego, NATO potraktowało akcj ę USA i państw sojuszniczych podjętą w Afganistanie przeciwko talibom jako działanie podjęte celem przywrócenia bezpieczeństwa obszaru półkuli północnej. W sierpniu 2003 r. Sojusz przejął dowództwo nad Międzynarodowymi Silami Wspierającymi Bezpieczeństwo (ISAF), które zostały powołane w grudniu 2001 r. po upadku reżimu talibów. Początkowo pozostawały one pod zwierzchnictwem Rady Bezpieczeństwa ONZ. Rolą ISAF jest pomoc tymczasowym władzom Afganistanu w poszerzaniu władzy na resztę kraju, szerzeniu zasad prawa i odbudowie kraju. Sojusz zgodził się rozmieścić swoje siły na terytorium Afganistanu i przejął wojskowe dowodzenie nad znaczną liczbą Regionalnych Zespołów do spraw Odbudowy (PRT), które pomagają ustabilizować sytuację w poszczególnych regionach. Począwszy od wspierania kierowanego przez Niemcy PRT w Kunduzie, ISAF stopniowo rozszerza swoje zaangażowanie w tym zakresie. Co istotne, NATO zobowiązało się pozostać w Afganistanie tak długo, jak będzie tam potrzebne.

Misja w Afganistanie jest pierwszą misją NATO wykraczającą poza obszar euroatlantycki. Jest to wynik przełomowych decyzji podjętych przez ministrów spraw zagranicznych Sojuszu w Rejkiawiku, w maju 2002 r., którzy zdecydowali, że NATO musi dysponować siłami zdolnymi do szybkiego przemieszczania w rejony, gdzie będą potrzebne oraz utrzymać działania pomimo odległości i czasu. Dlatego po kierowanej przez USA interwencji sił koalicyjnych przeciwko reżimowi Saddama Husajna, Sojusz zgodził się wspierać dowodzoną przez Polaków wielonarodową dywizję w środkowym Iraku, wspomagając tworzenie sił, logistykę, łączność i wywiad. Sojusz gotów jest też udzielić podobnego wsparcia każdemu państwu członkowskiemu, które o to poprosi.

Wraz z Unią Europejską od czerwca 2005 r. do grudnia 2007 r. NATO wspierało również Unię Afrykańską w rozwijaniu prowadzonej przez nią misji pokojowej w Darfurze w Sudanie (AMIS), mającej na celu powstrzymanie szerzącej się w tej prowincji przemocy. Sojusz przy pomocy swojego lotnictwa przerzucił oddziały pokojowe i siły policyjne UA w spustoszony wojną region oraz rozpoczął szkolenie sił UA w zakresie prowadzenia wielonarodowego dowództwa wojskowego i zarządzania wywiadem.

Militarna działalność Sojuszu oraz jego zaangażowanie w sytuacje stanowiące konflikt zbrojny rodzą pytanie o stosowanie przez NATO zasad i norm międzynarodowego prawa humanitarnego konfliktów zbrojnych. Liczba i różnorodność państw będących członkami Sojuszu może jednak powodować problemy ze stosowaniem tych samych norm prawa humanitarnego przez różne kontyngenty podlegające wspólnemu dowództwu. Przykładowo, w przypadku IFOR i SFOR postanowienia Protokołu Dodatkowego I dotyczącego międzynarodowych konfliktów zbrojnych z 1977 r. (Dz.U. z 1999 r. Nr 41, poz. 175) obowiązywały oddziały niemieckie, nie były natomiast wiążące dla sił francuskich i amerykańskich. Zasadniczo jednak sytuacja taka nie powoduje istotnych trudności w realizacji zadań współdziałających wojsk, szereg bowiem fundamentalnych norm MPH ma charakter norm zwyczajowych, są one zatem wiążące dla wszystkich podmiotów prawa międzynarodowego. Należy ponadto wyraźnie zaznaczyć, że w zakresie, w jakim oddziały wojskowe pozostają organami danego państwa, obowiązujące je reguły postępowania wynikają z norm prawa międzynarodowego wiążących to państwo, a więc zarówno z norm powszechnego prawa zwyczajowego, jak i traktatów, których wspomniane państwo jest stroną. Warto dodać, że w przypadku IFOR i SFOR w Bośni i Hercegowinie oddziały biorące udział w tych operacjach nie były organami NATO, choć Sojusz sprawował nad nimi komendę. Taka częściowa integracja struktur dowodzenia w rzeczywistości nie zakłóca jednak zwierzchnich relacji pomiędzy państwem i jego oddziałami, będącymi nadal organami tego państwa.

Pozostałe obszary działalności

Poza funkcjami, działaniami i zadaniami wymienionymi powyżej, Sojusz zaangażowany jest również w cały szereg projektów, które mają udoskonalać środowisko bezpieczeństwa w Europie. Do działań tych należą: wspomaganie reform wschodnioeuropejskich sił zbrojnych, tworzenie programów przeszkalania byłych oficerów i przygotowywania ich do życia poza służbą wojskową, a także pomoc w rozminowywaniu i likwidowaniu przestarzałych składów amunicji. Poza tym, NATO aktywnie wspiera koordynację pomocy humanitarnej, w czym jest mu pomocny utworzony w 1999 r. Euroatlantycki Ośrodek Koordynacji Reagowania w przypadku Katastrof (EADRCC). Ośrodek działa jako główny punkt wymiany informacji oraz koordynacji państw NATO i państw uczestniczących w PfP w zakresie reagowania na katastrofy (tak naturalne, jak i spowodowane działalnością człowieka) w regionie euroatlantyckim. EADRCC organizuje zakrojone na szeroką skalę ćwiczenia, podczas których trenowane są reakcje na pozorowane katastrofy naturalne i wywołane przez człowieka. EADRCC uczestniczył już m.in. w operacji niesienia pomocy humanitarnej podczas kryzysu związanego z napływem kosowskich uchodźców, w działaniach podjętych w reakcji na wielkie powodzie na Ukrainie, w Rumunii, na Węgrzech, w Albanii i Republice Czeskiej, a także w odpowiedzi na trzęsienie ziemi, które w 1999 r. nawiedziło Turcję. Ośrodek ściśle współpracuje z agendami ONZ, które odgrywają główną rolę w reagowaniu na katastrofy o zasięgu międzynarodowym - Biurem Narodów Zjednoczonych do spraw Koordynacji Pomocy Humanitarnej (UNOCHA) i Biurem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców, jak również z innymi organizacjami. W ramach NATO przyjęto również rozwiązania niezbędne - gdy to konieczne - do tworzenia i wysyłania w rejony katastrof Euroatlantyckiej Jednostki Reagowania w przypadku Katastrof (EADRU), złożonej z mieszanych jednostek pochodzących z różnych państw.

NATO ma także Program Naukowy, który wspiera współpracę w dziedzinie cywilnych nauk ścisłych pomiędzy naukowcami z państw członkowskich i partnerskich NATO. Wśród projektów wspieranych przez ten program warto wspomnieć o inicjatywach mających wzmocnić sieci komputerowe i upowszechnić Internet w środowiskach naukowców w regionie Kaukazu i Azji Środkowej (Wirtualny Jedwabny Szlak). Ponadto, w związku z przewartościowaniem priorytetów po atakach terrorystycznych z 11.9.2001 r., program skłania się coraz bardziej do wspierania współpracy podejmowanej w ramach projektów związanych z obroną przeciwko terroryzmowi i przeciwdziałaniem zagrożeniom współczesnego społeczeństwa.

4. Unia Zachodnioeuropejska a NATO

Podczas spotkania w Hadze w październiku 1987 r. Rada Ministerialna Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE) złożona z ministrów spraw zagranicznych i ministrów obrony państw członkowskich, przyjęła Platformę europejskich interesów bezpieczeństwa, w której potwierdziła swą wolę wzmacniania europejskiego filaru NATO oraz tworzenia wspólnego wymiaru bezpieczeństwa i obrony Europy. Na posiedzeniach Rady Europejskiej w Maastricht 9 i 10 grudnia 1991 r. podjęto m.in. decyzje dotyczące UZE oraz jej stosunków z NATO. Do najważniejszych z nich należały: zaproszenie europejskich członków Sojuszu do przyjęcia statusu członków stowarzyszonych UZE, porozumienie o umocnieniu europejskiego filaru Paktu, potwierdzenie zamiaru UZE działania w jedności z Sojuszem oraz wzmocnienie operacyjnej roli UZE.

Współpraca między NATO a Unią Zachodnioeuropejską została formalnie zapoczątkowana 21 maja 1992 r. na spotkaniu w Kwaterze Głównej Sojuszu w Brukseli. Obecnie Sekretarz Generalny UZE uczestniczy regularnie w posiedzeniach Rady Północnoatlantyckiej, a Sekretarz Generalny Paktu jest zapraszany na spotkania ministrów UZE.

Dodatkowo Rada Północnoatlantycka i Rada UZE spotykają się przynajmniej cztery razy w roku. Natomiast praktyczna współpraca sprowadza się do wymiany tajnych informacji, regularnych konsultacji sekretariatów i sztabów wojskowych oraz dostępu Unii do zintegrowanego systemu łączności Sojuszu. 8 czerwca 1993 r. na wspólnej sesji Rady Północnoatlantyckiej i Rady UZE zatwierdzono koncepcję operacji morskiej w celu wymuszenia przestrzegania przez Federacyjną Republikę Jugosławii embarga ONZ na dostawy broni oraz wyznaczono dowódcę wspólnej jednostki na Adriatyku. W trakcie działań zatrzymano około 74000 statków, przeszukano na morzu prawie 6000 jednostek, a ponad 1400 zawrócono i przeszukano w portach. Udaremniono sześć prób złamania embarga.

Istotne decyzje pogłębiające współpracę podjęto na szczycie NATO w Brukseli, kiedy to wszyscy członkowie Sojuszu udzielili pełnego poparcia dla budowy Europejskiej Tożsamości w dziedzinie Bezpieczeństwa i Obrony oraz wzmocnienia europejskiego filaru Paktu przez UZE. Chcąc uniknąć dublowania wysiłków, NATO zgodziło się udostępnić swój potencjał dla operacji UZE podejmowanych przez europejskich członków Sojuszu w ramach ich wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Szefowie państw i rządów zatwierdzili również koncepcję Połączonych Sił do Zadań Specjalnych (CJTF) jako środka ułatwiającego przeprowadzenie pewnych operacji. Miała ona być wprowadzona w życie w sposób umożliwiający stworzenie rozdzielnych, lecz nie odrębnych potencjałów wojskowych, które mogą zostać wykorzystane przez NATO lub UZE w sytuacjach mających związek z bezpieczeństwem europejskim i jednocześnie przyczyniających się do zwiększenia bezpieczeństwa Paktu.

14 listopada 1994 r. doszło do spotkania ministrów spraw zagranicznych i obrony państw UZE z dziewięcioma partnerami stowarzyszonymi. Na zakończenie obrad ogłoszono Deklarację z Noordwik, w której podkreślono m.in. zamiar kontynuowania ścisłej współpracy z NATO oraz przypomniano, iż bezpieczeństwo zarówno Sojuszu, jak i Europy, jest niepodzielne. Pozostałe postanowienia dotyczyły: współpracy z partnerami i członkami stowarzyszonymi, współpracy z WE, poparcia dla KBWE oraz prac Zachodnioeuropejskiej Grupy do Spraw Uzbrojenia. UZE wraz z NATO brała również udział w próbach rozwiązania kryzysu w Jugosławii i Albanii przez wsparcie działalności ONZ oraz wspólne prowadzenie operacji wojskowych.

Literatura:

  1. E. Latoszek, M. Proczek, Organizacje międzynarodowe we współczesnym świecie, Warszawa 2006.
  2. NATO - vademecum, Warszawa 1995.
  3. B. Kuźniak, M. Marcinko, Organizacje międzynarodowe, Warszawa 2008.
  4. www.nato.int.


Newsletter



Wiadomość HTML?