Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej

Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej powstała w styczniu 1949 r. Z inicjatywą utworzenia organizacji gospodarczej obejmującej ZSRR i wszystkie jego kraje satelickie wystąpił Stalin, który życzył sobie umocnić wpływ na gospodarki wszystkich państw bloku sowieckiego. W oficjalnej propagandzie powołanie do życia RWPG przedstawiano jako praktyczną realizację założeń "proletariackiego internacjonalizmu". Przełom lat czterdziestych i pięćdziesiątych był okresem największego nasilenia "zimnej wojny", kiedy Wschód zrywał wszelkie związki z Zachodem, musiał więc stworzyć program samowystarczalności. Ambicją Stalina było wykazanie światu, że blok komunistyczny jest w stanie poradzić sobie w każdej dziedzinie gospodarczej i nie musi współpracować z krajami kapitalistycznymi. Komuniści na pewno zdawali sobie sprawę ze strat, jakie przynosi ich krajom izolacjonizm gospodarczy, ale przecież nie mogli odizolować kontaktów gospodarczych od wpływów ideologicznych i kulturalnych, a tego obawiali się najbardziej. Społeczeństwa państw demokracji ludowej miały żyć w niewiedzy o sytuacji w świecie kapitalistycznym, zwłaszcza o poziomie życia ludności. Obraz kraju kapitalistycznego - oczywiście wypaczony, karykaturalny - kształtowany był przez partie i czyniono wszystko, by nie dopuszczać do zderzenia tego obrazu z rzeczywistością. Z tego głównie powodu Moskwa poleciła swoim satelitom odrzucić Plan Marshalla.

Pierwotnymi członkami RWPG były: ZSRR, Albania (wystąpiła w 1962 r.), Bułgaria, Czechosłowacja, NRD, Polska, Rumunia i Węgry. Później przystąpiło jeszcze kilka państw komunistycznych spoza Europy - Mongolia w 1962 r., Kuba w 1972 r. i Wietnam w 1978 r. Korea Północna uczestniczyła w naradach w charakterze obserwatora. Z czasem Rada stała się bardziej otwarta na współpracę z krajami kapitalistycznymi, zwłaszcza kiedy po 1956 r. rozpoczęła się tzw. destalinizacja i kiedy stało się oczywiste, że kraje bloku sowieckiego pozostały daleko w tyle za Zachodem w dziedzinie naukowo-technicznej. Bliżej współpracowały z RWPG tylko Jugosławia i Finlandia, natomiast inne państwa preferowały dwustronne układy gospodarcze i handlowe z poszczególnymi państwami obozu komunistycznego.

Status RWPG uchwalony został na XII sesji w grudniu 1959 r., a wszedł w życie 13 kwietnia 1960 r. po ratyfikacji przez parlamenty państw członkowskich. Stawiał on przed organizacją dość ambitne cele, jak skoordynowanie i planowy rozwój gospodarki narodowej, przyspieszenie postępu gospodarczego i technicznego oraz stałe podnoszenie dobrobytu ludności państw członkowskich. Uchwalanie decyzji i zaleceń miało się odbywać za jednomyślną zgodą wszystkich członków Rady, co oczywiście osiągano zawsze, jeśli zważyć jak funkcjonuje system komunistyczny w ogóle, a w tym wypadku decydujący był jeszcze protektorat Moskwy.

Za szczególnie ważne traktowano koordynowanie planów rozwoju gospodarczego i podział pracy w skali międzynarodowej. W bieżących i rocznicowych ocenach własnych RWPG miała sukcesy i osiągała założone cele. Kilka gigantycznych przedsięwzięć głośno było reklamowanych jako przykłady dobrej współpracy. Największą wspólną inwestycją był ropociąg "Przyjaźń" długości 4500 km. Sowiecka ropa popłynęła nim do Czechosłowacji, NRD, Polski i na Węgry. Inny przykład tego rodzaju współpracy to Zjednoczony System Energetyczny "Pokój" (Czechosłowacja, NRD, Polska, Rumunia i Ukraińska SRR) z centralną dyspozytornią w Pradze. Usiłowano także zacieśniać współpracę w zakresie hutnictwa żelaza, tworząc "Intermetal". Rada zaleciła swym członkom specjalizację w dziedzinie przemysłu maszynowego. Polecenia w tej sprawie płynęły z Moskwy, ale ich realizacja przebiegała opornie.

W październiku 1963 r. zapadła decyzja o rozliczeniach wielostronnych w rublach transferowych i powołano do życia "Międzynarodowy Bank Współpracy Gospodarczej" z siedzibą w Moskwie. Bank gromadził środki w rublach transferowych na cele inwestycyjne oraz na pokrycie deficytu budżetowego. Oprocentowanie tych kredytów wynosiło średnio 0,8% rocznie.

Właściwie żadne z zamierzeń programowych RWPG nie powiodło się, zwłaszcza próby zintegrowania gospodarczego państw członkowskich. Było to zadanie mało realne w sytuacji bardzo nierównomiernego rozwoju poszczególnych państw oraz ich dążenia do autarkii. Podział pracy w skali międzynarodowej okazał się fikcją, podobną fikcją były wieloletnie plany rozwoju gospodarczego. Poszczególne kraje na własną rękę poszukiwały kontaktów handlowych z krajami kapitalistycznymi, jeśli mogły im zaoferować w miarę atrakcyjne i tanie produkty. Każde z państw RWPG żyło przekonaniem o tym, że członkostwo w Radzie jest przykrą koniecznością. Ponadto w społeczeństwach istniało przekonanie o wyzysku ze strony ZSRR. W Polsce na przykład ukrywano stan stosunków handlowych z Moskwą. Jeden z zapisów cenzorskich z 1974 r. nakazywał: "Nie należy dopuszczać do publikacji żadnych informacji o sprzedaży przez Polskę mięsa do ZSRR". Zaprzeczeniem rzekomo postępującej integracji było strzeżenie granic i ograniczenia w poruszaniu się obywateli między państwami członkowskimi RWPG. Świadczyło to także o ogromnych różnicach w poziomie produkcji, zaopatrzeniu rynku i poziomie życia ludności. Każde państwo nieco lepiej rozwinięte strzegło swego rynku przed spustoszeniem przez sąsiada. Propaganda przedstawiała ZSRR jako kraj wysoko rozwinięty, kraj dobrobytu, a w rzeczywistości stale brakowało tam podstawowych produktów. Turysta z Polski, Czechosłowacji czy NRD, jeśli już znalazł się w imperium sowieckim, bywał nagabywany przez tamtejszą ludność o sprzedanie nawet rzeczy osobistych; wszystkie pospolite i dostępne w innych krajach artykuły codziennego użytku w ZSRR były rarytasem. Potwierdzeniem tego stanu niech będzie jeszcze jeden polski zapis cenzorski z okresu rządów ekipy E. Gierka: "W relacjach o polskiej wystawie zorganizowanej w Moskwie z okazji jubileuszu 30-lecia PRL należy unikać nadmiernej ekscytacji sukcesami poszczególnych wystawców, sugerujących czytelnikowi, iż niektóre wyroby polskie robią ogromną furorę wśród mieszkańców Moskwy i były dotychczas nieznane na radzieckim rynku".

Głównymi organami RWPG były: Sesja, Komitet Wykonawczy, Stałe Komisje i Sekretariat. W Sesji, jako najwyższym organie Rady, brały udział delegacje wszystkich członków. Sesja powoływała wszystkie inne organy Rady. Sesje zwyczajne zwoływano raz do roku kolejno w stolicach wszystkich państw członkowskich; nadzwyczajne zaś mogły być zwoływane za zgodą lub na prośbę co najmniej 1/3 członków. Do Komitetu Wykonawczego wchodzili przedstawiciele wszystkich rządów na szczeblu wicepremierów. Kierował on pracami Rady i wykonywał jej uchwały między Sesjami. Stałe Komisje do realizacji konkretnych zadań w różnych dziedzinach gospodarczych powoływała Sesja w zależności od potrzeb. Sekretariat z siedzibą w Moskwie był organem administracyjnym i wykonawczym urzędującym stale pod przewodnictwem sekretarza i jego zastępców. Językiem urzędowym RWPG był rosyjski.

Wszelkie słabości Rosji zaczęły się wyraźnie ujawniać od 1989 r., kiedy zapoczątkowany został upadek komunizmu i imperium sowieckiego. Wówczas po raz pierwszy jawnie wygłaszano opinie krytyczne i ujawniano rzeczywisty stan stosunków gospodarczych pomiędzy krajami komunistycznymi. Od 1990 r. usiłowano reformować organizację, ale w ówczesnych warunkach okazało się to spóźnione i już niemożliwe. RWPG została rozwiązana 28 czerwca 1991 r. Państwa członkowskie napotkały przejściowe trudności gospodarcze wobec załamania się rynku sowieckiego, na który nastawiona był ich produkcja. Pozostały też nieuregulowane sprawy rozliczeń między poszczególnymi państwami.

Źródło: M. Borucki, Historia powszechna do 2004 roku, Warszawa 2004.

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79