Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Autarkia PDF Print Email
A
DATE_FORMAT_LC2

Autarkia - termin ten został użyty przez niemieckiego filozofa Johanna Fichtego już w 1800 roku. Określa on dążność do samowystarczalności gospodarczej narodu, państwa, opartej na wykorzystaniu własnych zasobów, bez udziału w tym rozwoju znaczącej wymiany z zagranicą. Autarkia, czyli samowystarczalność gospodarcza, jest przeciwieństwem międzynarodowego podziału pracy i powoduje zmniejszenie efektywności gospodarczej.

Polityka zamkniętej ekonomii i ograniczonych kontaktów ze światem zewnętrznym była charakterystyczna do niedawna np. dla Chin, a wcześniej również dla państw faszystowskich i socjalistycznych. Jej celem było maksymalne uniezależnienie gospodarek tych państw od rozwiniętych krajów demokratycznych, co gwarantowało ich rządom wolną rękę w stosowaniu represji wobec wszystkich przeciwników systemu politycznego.

Autarkia może być wynikiem izolacji państw, na którą składają się następujące czynniki:

  1. naturalne - oddalenie od rynków, słabe rozpoznanie i rozeznanie w miejscowych zasobach sprawiają, że wymiana z danym krajem jest ekonomicznie nieopłacalna;
  2. konflikty militarne, wewnętrzne kryzysy oraz wstrząsy społeczne - wówczas w państwie brakuje możliwości i środków płatniczych, a handel zagraniczny z takim krajem narażony jest na zwiększone ryzyko strat;
  3. ideologiczne - polityka kraju jest ukierunkowana na zamknięcie w ramach określonego bloku ideologiczno-politycznego, np. były blok radziecki, Korea Północna, Myanmar (Birma) i inne;
  4. religijne - kiedy dążeniem rządzących fundamentalistów wyznaniowych jest doprowadzenie do izolacji kulturowo-cywilizacyjnej kraju, najczęściej z obawy przed obcymi wpływami, naruszającymi panujące normy kulturowe i mogącymi zmienić lub zakłócić tradycyjny porządek społeczny (np. hierarchiczną strukturę społeczną, przywileje, system prawny itp.). Współcześnie przykładami takich krajów są: Sudan, Jemen, Iran, Oman i inne;
  5. trudności ekonomiczne - w celu niedopuszczenia do uzależnienia od zewnętrznych sił ekonomicznych i politycznych, a także wówczas, kiedy z powodów politycznych nie można liczyć na pomoc innych krajów, rząd danego państwa przyjmuje program rozwoju oparty na własnych zasobach naturalnych i potencjale społecznym (np. ZSRR w latach trzydziestych rozwijał przemysł ciężki i potencjał wojskowy na bazie własnych surowców, wewnętrznych pożyczek i za cenę niskich dochodów mieszkańców oraz niedorozwoju innych gałęzi gospodarki - rolnictwa i całej sfery usług).

Autarkia sprzyja wykorzystywaniu przestarzałych technologii i metod wytwarzania opartych często na nie najlepszych surowcach, co w konsekwencji prowadzi do wysokich kosztów produkcji. Ogranicza ona również możliwości wprowadzania nowych osiągnięć naukowo-technicznych, stosowanych poza granicami państwa autarkicznego.

Autarkia ma większe szanse powodzenia w krajach dużych, o znacznym potencjale demograficznym i surowcowym, może natomiast doprowadzić do szybkiego zacofania gospodarki krajów małych i do utraty ich dotychczasowych pozycji na rynku międzynarodowym.

Politykę autarkii prowadziły: były Związek Radziecki (po rewolucji październikowej), Niemcy faszystowskie, Japonia (przed II wojną światową), Chiny za czasów władzy Mao Tse Tunga, Rumunia podczas rządów Ceaucescu, a nawet Stany Zjednoczone w okresie izolacjonizmu, tj. do przełomu XIX i XX wieku.

Długoterminowa polityka autarkii oraz próby jej wprowadzania we współczesnym, globalizującym się świecie są skazane na niepowodzenie. Nałożenie jednak embarga lub blokady na jakieś państwo zmusza je do stosowania autarkicznej polityki, jak np. w Iraku, Iranie, Libii i Syrii. Do niedawna podobna sytuacja istniała w Izraelu, który blokowany przez wrogie kraje arabskie musiał zastosować metodę samowystarczalności w niektórych sektorach gospodarki. Stała się ona jednak w tym kraju, niezależnie od wysokich kosztów wymiany surowców i gotowych wyrobów z Europą i Stanami Zjednoczonymi, czynnikiem stymulującym rozwój nowych, konkurencyjnych wyrobów oraz technologii.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003.