Rosja - potęga militarna czy kolos na glinianych nogach?

Federacja Rosyjska była największą składową Związku Radzieckiego, a po jego rozpadzie jest największym państwem świata. Rozciąga się na dwa kontynenty, a jej powierzchnia wynosi ponad 17 milionów kilometrów kwadratowych[1]. Jako spadkobierczyni ZSRR, Rosja odziedziczyła gospodarkę chylącą się ku upadkowi, armię rozproszoną na terenach byłych republik radzieckich oraz uzbrojenie, które nie spełniało swoich funkcji.

Wszystkie dziedziny życia i funkcjonowania państwa dotknął kryzys. Wojsko było niedofinansowane, a politycy zrzucali winę za stan państwa na koszty utrzymania sił zbrojnych[2]. Wskutek kryzysu systematycznie zmniejszano wydatki na obronę narodową. W 1992 roku wynosiły 5,56 % PKB, a w 1998 już tylko 2,88% PKB[3]. Jednocześnie malało PKB (odpowiednio 3844 mld rubli w 1992 i 2840 mld rubli w 1998 roku). Roczne wydatki na utrzymanie jednego żołnierza w Rosji wynosiły 12 600 dolarów, natomiast w USA 176 000 dolarów[4].

Armia Federacji Rosyjskiej boryka się z wieloma problemami. Bardzo poważnym jest korupcja, która w całej Rosji osiąga niespotykany poziom. W 2006 roku zastępca prokuratora generalnego Aleksander Buksman podał wartość korupcji, która wyniosła 240-290 mld dolarów[5]. Były minister finansów M. Zadornow twierdził, że nawet najwyżsi urzędnicy oraz sztab generalny nie wiedzieli, na co wojsko przekazuje pieniądze[6].

Istotnym problemem jest to, że do armii przyjmuje się bardzo dużo żołnierzy z wyrokami sądowymi (aż 10 tysięcy rocznie)[7] .  Armia rosyjska nie jest w stanie sprostać stawianym przed nią zadaniom, na co mają wpływ czynniki wewnętrzne i zewnętrzne. Do tych pierwszych możemy zaliczyć “falę”, która rokrocznie pochłania setki ofiar (roku 2006 aż 292 zabójstwa lub samobójstwa[8]). Arkadij Babczenko w swojej książce pt. "Dziesięć kawałków o wojnie" opisuje sytuacje, które miały miejsce podczas drugiej wojny w Czeczenii oraz całkowity brak zainteresowania biciem żołnierzy ze strony oficerów[9]. Przekłada się to na liczne dezercje, a także na niechęć młodych ludzi do wstępowania do wojska[10]. Sytuacja wydaje się jeszcze gorsza, gdy do unikania poboru przez młodych mężczyzn dołożymy niż demograficzny oraz skonfrontujemy to z wynikami ostatniego spisu powszechnego, który pokazał, że liczba Rosjan w ciągu ostatnich lat spadła do 142,9 mln[11].

Sytuacja w armii rosyjskiej przekłada się na jej gotowość bojową i zdolność do wykonywania powierzonych zadań. Konstantin Makijenko i Rusłan Puchow po wojnie w Gruzji doszli do wniosku, że tylko 20% żołnierzy jest zdolnych do wypełniania rozkazów[12]. Atak na Gruzję ukazał także słabość rosyjskiego lotnictwa. Z powodu braku samolotów, które mogłyby bombardować miasta w nocy, nocny atak nie powiódł się, a artyleria gruzińska pozostała nietknięta[13]. Dodatkowo Rosjanie podczas wojny stracili 11 samolotów. Atak ukazał także słabość łączności wojsk i koordynacji wykonywanych działań.

Problemem armii są też nowe mundury, na które wydano równowartość 10 mln zł, a które nie sprawdzają się w temperaturze poniżej -25 stopni[14], która jest częsta w Rosji.

Niedofinansowane są także badania nad nowymi technologiami, przez co Rosja nie jest w stanie sama produkować najnowocześniejszego uzbrojenia. Z tego powodu sprzęt kupuje od innych państw. W 2009 roku od Izraela zakupiła 12 bezzałogowych samolotów[15], a na początku 2011 roku 2 okręty desantowe “Mistral” od Francji. Umowa z Francją przewiduje współpracę obu krajów przy budowie lotniskowców, dzięki czemu Rosjanie mogą rozwinąć dostępną u nich technologię[16]. O słabości technologicznej rosyjskiego przemysłu świadczy także to, że rosyjska agencja ds. nadzoru transportu zaleciła zawieszenie lotów Tu-154b, ponieważ podejrzewa, że są one zbyt awaryjne, o czym świadczy duża liczba wypadków tych samolotów[17].

Również nowa doktryna wojenna Rosji (z 2010 roku) pośrednio zwraca uwagę na to, że siły konwencjonalne nie byłyby w stanie bronić bezpieczeństwa państwa. W doktrynie zapisano, że "Federacja Rosyjska zastrzega sobie prawo użycia broni jądrowej w odpowiedzi na użycie wobec niej i/lub jej sojuszników broni jądrowej i innych rodzajów broni masowego rażenia,
a także w przypadku agresji przeciwko Federacji Rosyjskiej z użyciem broni konwencjonalnej, jeśli zagrożone byłoby samo istnienie państwa"[18]. Za głównego wroga uznano NATO. Rosji nie podobają się także plany budowy tarczy antyrakietowej oraz rozmieszczenia w Polsce rakiet Patriot[19]. Władze Rosji zawsze duże znaczenie przywiązywały do sił strategicznych, a ich rola wzrosła po rozpadzie ZSRR i w dalszym ciągu pełnią dużą rolę w doktrynie wojennej Federacji Rosyjskiej. Do wzrostu znaczenia broni jądrowej przyczynił się kryzys w siłach konwencjonalnych[20]. Głównymi zadaniami sił strategicznych są:

●       niedopuszczenie do powstania niekorzystnej dla Rosji sytuacji geopolitycznej

●       zapobieganie próbom wywierania na Rosję nacisku politycznego

●       zapobieganie próbom wykorzystania przeciw Rosji broni jądrowej na poziomie regionalnym i globalnym

●       powstrzymanie agresji przeprowadzanej siłami konwencjonalnymi[21].

Na podstawie zadań stawianych przed rosyjskimi siłami strategicznymi, można dojść do wniosku, że są one głównym gwarantem bezpieczeństwa Rosji.

Nieudana interwencja w Gruzji pokazała wiele słabości sił zbrojnych Rosji i dopiero to przyczyniło się do wprowadzenia szeregu reform. W październiku 2008 roku na portalu wyborcza.pl ukazał się artykuł Wacława Radziwinowicza, w którym autor pokrótce przedstawił zapowiadaną przez ministerstwo reformę wojska[22]. Rosjanie postanowili zmienić system dowodzenia (z czterostopniowego na trójstopniowy), podzielić dywizje na brygady, zredukować liczbę generałów i oficerów, zlikwidować stopień chorążego i bosmana, a w ich miejsce utworzyć zawodowego sierżanta. Prezydent Rosji obiecał, że na nowe uzbrojenie do 2015 roku zostanie przeznaczona suma 200 mld dolarów. Planuje się zakupić m.in. lotniskowce, atomowe okręty podwodne, czołgi, rakiety i samoloty.

W planie modernizacji armii do roku 2020 zaplanowano wydanie 650 mld dolarów na zakup ośmiu atomowych okrętów podwodnych, 600 odrzutowców i 1000 helikopterów[23].

Dzisiaj armia rosyjska jest słaba i niewydolna, a Rosję możemy nazwać “kolosem na glinianych nogach”, jeśli jednak planowane reformy i modernizacja powiodą się, armia rosyjska będzie dużo sprawniejsza, wzrośnie jej zdolność bojowa i będzie w stanie reagować na kryzysy. Rosja będzie mogła oprzeć politykę bezpieczeństwa i zagraniczną nie tylko na siłach strategicznych, ale również na siłach konwencjonalnych.

BIBLIOGRAFIA

  1. A. Babczenko, Dziesięć kawałków o wojnie. Rosjanin w Czeczenii, Warszawa 2009.
  2. http://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/490469,rosja_wyda_na_modernizacje_armii_650_mld_dolarow_do_2020_roku.html, dostęp z dnia 16.04.2011.
  3. R. Czulda, Armia rosyjska w stanie upadku,http://www.wprost.pl/ar/198604/Armia-rosyjska-w-stanie-upadku/, dostęp z dnia 14 kwietnia 2011.
  4. http://www.twojaeuropa.pl/2458/spis-powszechny-coraz-mniej-rosjan, dostęp z dnia 16.04.2011.
  5. T. A. Kisielewski, Schyłek Rosji, Poznań 2007.
  6. Rosja 2002 - raport z transformacji, pod red. A. Nieszczadina, Warszawa 2002.
  7. http://wyborcza.pl/1,76842,6232827,Rosyjska_armia_nie_pokonalaby_nawet_Polski.html?as=1&startsz=x, dostęp z dnia 16.04.2011.
  8. http://wyborcza.pl/1,76842,8918571,Rosyjska_armia_marznie_na_potege.html, dostęp
  9. W. Radziwinowicz, W Rosji szykuje się głęboka reforma armii,http://wyborcza.pl/1,76842,5867278,W_Rosji_szykuje_sie_gleboka_reforma_armii.html, dostęp z dnia 14 kwietnia 2011.
  10. Ł. Szul, Reforma rosyjskich struktur siłowych, http//rosjapl.info/rosja/historia/reforma_struktur_silowych.php, dostęp z dnia 16.04.2011.
  11. Ł. Szul, Ciekawostki na temat Rosji, czyli odpowiedzi na pytania z serii: „Czy wiesz, że...”, http://www.rosjapl.info/rosja/ciekawostki.php; dostęp dnia 12 kwietnia 2011.
  12. R. Śmigielski, Osierocona armia. Założenia polityki obronnej oraz Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej w latach 1992-2004, Warszawa 2006.
  13. http://www.rp.pl/artykul/599029.html, dostęp z dnia 16.04.2011.
  14. Rosja kupiła 12 izraelskich samolotów bezzałogowych, IAR, http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80708,6744743,Rosja_kupila_12_izraelskich_samolotow_bezzalogowych.html, dostęp z dnia 16.04.2011.
  15. Rosjanie chcą wycofać tupolewy, http://www.wprost.pl/ar/225220/Rosjanie-chca-wycofac-tupolewy/, dostęp z dnia 16.04.2011.
  16. Nowa doktryna obronna Rosji: główny wróg - NATO, PAP, http://www.wprost.pl/ar/186441/Nowa-doktryna-obronna-Rosji-glowny-wrog-NATO/, dostęp z dnia 16.04.2011.


[1]Ł. Szul, Ciekawostki na temat Rosji, czyli odpowiedzi na pytania z serii: „Czy wiesz, że...”, http://www.rosjapl.info/rosja/ciekawostki.php; dostęp dnia 12 kwietnia 2011.

[2]R. Śmigielski, Osierocona armia. Założenia polityki obronnej oraz Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej w latach 1992-2004, Warszawa 2006, s. 194.

[3] Ibidem, s. 199.

[4]Ibidem, s. 198.

[5]T. A. Kisielewski, Schyłek Rosji, Poznań 2007, s.85.

[6]Rosja 2002 - raport z transformacji, pod red. A. Nieszczadina, Warszawa 2002, s. 58.

[7]R. Czulda, Armia rosyjska w stanie upadku,http://www.wprost.pl/ar/198604/Armia-rosyjska-w-stanie-upadku/, dostęp z dnia 14 kwietnia 2011.

[8] Ibidem.

[9]A. Babczenko, Dziesięć kawałków o wojnie. Rosjanin w Czeczenii, Warszawa 2009, s. 77.

[10]Ł. Szul, Reforma rosyjskich struktur siłowych, http//rosjapl.info/rosja/historia/reforma_struktur_silowych.php, dostęp z dnia 16.04.2011.

[12]http://wyborcza.pl/1,76842,6232827,Rosyjska_armia_nie_pokonalaby_nawet_Polski.html?as=1&startsz=x, dostęp z dnia 16.04.2011.

[13]Ibidem.

[14]http://wyborcza.pl/1,76842,8918571,Rosyjska_armia_marznie_na_potege.html, dostęp z dnia 16.04.2011.

[15]Rosja kupiła 12 izraelskich samolotów bezzałogowych, http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80708,6744743,Rosja_kupila_12_izraelskich_samolotow_bezzalogowych.html, dostęp z dnia 16.04.2011.

[16]Rosja kupuje Mistrale, http://www.rp.pl/artykul/599029.html, dostęp z dnia 16.04.2011.

[17]Rosjanie chcą wycofać tupolewy, http://www.wprost.pl/ar/225220/Rosjanie-chca-wycofac-tupolewy/, dostęp z dnia 16.04.2011.

[18]Nowa doktryna obronna Rosji: główny wróg - NATO, http://www.wprost.pl/ar/186441/Nowa-doktryna-obronna-Rosji-glowny-wrog-NATO/, dostęp z dnia 16.04.2011.

[19] Ibidem.

[20] R. Śmigielski, Osierocona armia. Założenia polityki obronnej oraz Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej w latach 1992-2004, Warszawa 2006, s. 322.

[21]R. Śmigielski, Osierocona armia. Założenia polityki obronnej oraz Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej w latach 1992-2004, Warszawa 2006, s. 322.

[22]W. Radziwinowicz, W Rosji szykuje się głęboka reforma armii,http://wyborcza.pl/1,76842,5867278,W_Rosji_szykuje_sie_gleboka_reforma_armii.html, dostęp z dnia 14 kwietnia 2011.

[23]http://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/490469,rosja_wyda_na_modernizacje_armii_650_mld_dolarow_do_2020_roku.html, dostęp z dnia 16.04.2011.

Newsletter



Wiadomość HTML?