Polityka Rosji wobec Japonii

Źródła napięć w relacjach rosyjsko-japońskich

W przypadku Japonii - najważniejszego sprzymierzeńca Stanów Zjednoczonych na Pacyfiku - należy zacząć od spraw zakłócających stosunki między Moskwą i Tokio. Kwestią najbardziej dzielącą dwa kraje jest status tzw. terytoriów północnych - czterech wysp Kurylskich - Habomai, Szikotan, Kunasziri i Etorofu, które Związek Radziecki od 1945 roku okupował, a następnie zaanektował. Rząd japoński nie uznaje powojennej aneksji i domaga się od Federacji Rosyjskiej zwrotu wymienionych wysp, powołując się na treść deklaracji radziecko-japońskiej z 19 października 1956 roku, w której to ZSRR zgodził się przekazać Tokio wyspy Habomai i Szikotan po ustanowieniu przez dwa państwa stosunków dyplomatycznych i podpisaniu traktatu pokojowego. Już po rozpadzie Związku Radzieckiego, prezydent Borys Jelcyn razem z premierem Morihiro Hosokawa podpisali 13 października 1993 roku Deklarację tokijską, zawierającą wytyczne dla przyszłych negocjacji w tej sprawie, między innymi Jelcyn obiecał zdemilitaryzować sporne wyspy oraz wykonał, bardzo dobrze przyjęty, symboliczny gest wobec Japończyków - przeprosił za okrutne traktowanie w ZSRR japońskich jeńców wojennych. Chociaż następca Jelcyna - Władimir Putin w marcu 2001 roku potwierdził znaczenie radziecko-japońskiej deklaracji (1956), kwestia terytoriów północnych pozostaje nierozwiązana. Środowiskiem. które sprzeciwia się ustępstwom terytorialnym na rzecz Japonii, jest przede wszystkim armia rosyjska, która podkreśla strategiczne położenie Wysp Kurylskich. Wojskowi obawiają się scenariusza, w którym Japonia - obecnie państwo progowe w świetle traktatu NPT - zdecyduje się zbudować własny arsenał nuklearny. Sporne terytoria są dla Moskwy cenne także ze względu na ich bezpośrednie sąsiedztwo z japońską Hokkaido, na której znajdują się amerykańskie bazy wojskowe. Sojusze amerykańsko-japoński i amerykańsko-koreański stanowią rdzeń tak zwanego systemu bezpieczeństwa z San Francisco, który Rosja pragnie rozmontować lub znaczne osłabić, choćby poprzez włączenie dwóch państw azjatyckich do nowego systemu bezpieczeństwa. Japonia jest postrzegana w Rosji jako strategiczny partner Stanów Zjednoczonych, którego nie należy wzmacniać, zwracając Południowe Kuryle.

Pozostałe kwestie sporne, takie jak skandal związany z wyrzucaniem przez rosyjską marynarkę wojenną odpadów nuklearnych do Morza Japońskiego (1993) lub kontrowersje wokół projektu Sachalin-2 (2006), mają w rzeczywistości znaczenie drugorzędne i nie zakłócają poważnie stosunków dwustronnych.

Przesłanki współpracy rosyjsko-japońskiej

Japonia nie kupuje rosyjskiej broni, w wielu sferach wyprzedza Rosję pod względem technologicznym, w kwestii współpracy kosmicznej jest zorientowana raczej na USA i UE. mimo to Moskwa dysponuje nadal jednym bardzo ważnym argumentem w stosunkach bilateralnych - surowcami. Federacja Rosyjska, dotkliwie odczuwająca brak twardej waluty na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku, potrzebowała inwestycji i dostępu do hi-tech: rosyjskie surowce w zamian za japońską technologię leżą u podstaw rosyjsko-japońskiej współpracy. Coraz większą rolę w stosunkach dwustronnych odgrywa energetyka - rosyjskie przedsiębiorstwa dostarczają paliwa jądrowego do japońskich elektrowni, a japońskie firmy uczestniczą w projektach Sachalin-1 i Sachalin-2. Państwa są zaangażowane w budowę naftociągu "Wschodnia Syberia - Ocean Spokojny" (Angarsk-Nachodka).

Intensywnie rozwijającym się stosunkom gospodarczym nadano odpowiednią rangę polityczną, ogłaszając w Moskwie 13 listopada 1998 roku zawiązanie "konstruktywnego partnerstwa" między dwoma państwami. Symbolicznym wydarzeniem dla Rosjan była obecność premiera Junichiro Koizumiego w Moskwie w maju 2005 roku na uroczystych obchodach 60. rocznicy zwycięstwa nad faszyzmem. Ponadto, w tym samym roku ustanowiono nowy kanał bezpośrednich konsultacji między urzędnikami wysokiego szczebla - regularne spotkania wiceministrów spraw zagranicznych. Warto zauważyć, że podobną formułę kontaktów Rosja utrzymuje tylko z najważniejszymi partnerami.

Obydwa państwa udzielają sobie nawzajem wsparcia na arenie międzynarodowej: Rosja opowiada się za stałym miejscem w Radzie Bezpieczeństwa dla Japonii, z kolei Tokio wcześniej było za przystąpieniem Federacji Rosyjskiej do APEC, a obecnie do WTO. Moskwa i Tokio współpracują także w dziedzinie walki z terroryzmem oraz zapobieganiu proliferacji broni masowego rażenia, podejmują wysiłki dyplomatyczne na Środkowym Wschodzie i Półwyspie Koreańskim, Rosyjsko-japońskie zbliżenie jest jednym z warunków skutecznego zrównoważenia rosnącej potęgi Chin. Wiąże się to jednak z koniecznością zmiany powojennego systemu bezpieczeństwa stworzonego na Pacyfiku przez USA. Korzyści, jakie płyną z dwustronnej współpracy dla Moskwy i Tokio są niezaprzeczalne, jednak tak długo, jak kwestia terytoriów północnych nie zostanie rozstrzygnięta przez podpisanie traktatu pokojowego, nie będzie możliwe zbudowanie "partnerstwa strategicznego".

Źródło: S. Bieleń, M. Raś (red.), Polityka zagraniczna Rosji, Warszawa 2008.

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79