Apartheid

Apartheid Termin ten został stworzony przez grupę afrykanerskich działaczy na początku lat czterdziestych XX wieku. Oznacza on w języku afrikaans (język białej ludności Afryki Południowej pochodzenia holenderskiego) "osobność, rozdzielenie". Apartheid jest identyfikowany z systemem politycznym istniejącym w Republice Południowej Afryki od 1948 roku do początku lat dziewięćdziesiątych. Była to doktryna i praktyka polityczna określająca ustawowo stosunki pomiędzy ludnością białą i kolorową na zasadach rozdzielenia (segregacji) ras, kulturowej odrębności ich rozwoju oraz dominacji białych w życiu polityczno-gospodarczym kraju. Początków tego systemu należy szukać już w 1913 roku (ówczesny Związek Południowej Afryki miał status dominium Wielkiej Brytanii), kiedy przyjęto Land Acts, dekret zabraniający czarnej ludności posiadania ziemi, zaostrzony w 1936 roku. Apartheid jako oficjalna polityka państwowego rasizmu został ustanowiony po dojściu do władzy Partii Narodowej Daniela F. Malana w 1948 roku. W wydanych aktach prawnych (Population Registration Acts z 1950 r.) wszystkich mieszkańców RPA podzielono na trzy grupy: Bantu (wszyscy czarni Afrykanie), ludność kolorową (ludzie rasy nie-białej) i ludzi rasy białej. Później dołączono do tej klasyfikacji czwartą kategorię - Azjaci (głównie Hindusi i Pakistańczycy). Mieszkańcom "kolorowym" zakazano zawierania mieszanych małżeństw, zajmowania stanowisk w administracji państwowej i ograniczono ich prawa własności. Kolejna ustawa z 1950 roku, znana pod nazwą Group Areas Act, ustanowiła na obszarach miejskich rejony rezydencjalne i biznesowe, oddzielne dla każdej z ras, przy czym ludziom należącym do innych ras nie wolno było tam mieszkać, prowadzić działalności gospodarczej oraz nabywać gruntów.

Wprowadzono strefy zamieszkania dla ludności kolorowej (swego rodzaju rezerwaty), których nie mogła ona opuszczać bez zezwolenia i dokumentów tożsamości. W 1971 roku status tych "rezerwatów" dla czarnych i innych "kolorowych" zmieniono i stworzono 10 państw pseudofederalnych, tzw. bantustanów. Dla tych obszarów wydzielono nikłą część budżetu państwa, co jeszcze bardziej umocniło politykę apartheidu. Bantustany stały się "sypialniami" ludności kolorowej, która dojeżdżała do pracy w dzielnicach białych. Bantustany zajmowały zaledwie 13% terytorium RPA, mimo że ponad 80% mieszkańców kraju było pochodzenia "nieeuropejskiego". Na przedmieściach dużych miast wydzielono "strefy tranzytowe" oraz "strefy tymczasowego pobytu" dla "kolorowych" (np. Soweto pod Johannesburgiem). Miały one typowe cechy getta. Charakteryzowały się nędzą mieszkańców, bezrobociem, brakiem opieki zdrowotnej, bardzo słabą infrastrukturą oraz stwarzały warunki do rozwoju wszelkich form patologii społecznej.

W roku 1966 apartheid został uznany przez Zgromadzenie Ogólne ONZ za zbrodnię przeciwko ludzkości, a w 1976 roku weszła w życie konwencja ONZ w sprawie karania zbrodni apartheidu.

Po 1990 roku, pod naciskiem organizacji międzynarodowych i państw demokratycznych oraz w wyniku nałożonego embarga (nigdy w pełni nie przestrzeganego), a przede wszystkim pod wpływem narastających w kraju nastrojów rewolucyjnych, doszło do zniesienia apartheidu. Biali obywatele RPA w referendum przeprowadzonym w 1992 roku opowiedzieli się za likwidacją tego systemu politycznego. Decydującym momentem było zwolnienie z więzienia w lutym 1990 Nelsona Mandeli, przewodniczącego Afrykańskiego Kongresu Narodowego - człowieka utożsamianego z walką o prawa "kolorowych", a także cieszącego się popularnością wśród mieszkańców pochodzenia europejskiego. Końcem apartheidu jako systemu politycznego były wybory przeprowadzone 27 kwietnia 1994 roku. Każdy mieszkaniec, bez względu na kolor skóry, miał w nich jeden głos wyborczy (one man - one vote). Wybrano w sposób demokratyczny parlament i prezydenta, którym został Nelson Mandela.

Demokratyzacja nie rozwiązała automatycznie wielu problemów, które narosły w ciągu prawie całego wieku trwania apartheidu. Mimo ogólnie znacznego wzrostu gospodarczego RPA w latach dziewięćdziesiątych, utrzymuje się wciąż znaczna nierównomierność rozwoju poszczególnych jednostek federalnych, zależna przede wszystkim od ich składu etnicznego. Równie ważnym problemem do rozwiązania jest utrzymujący się wysoki poziom przestępczości.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003.

Newsletter



Wiadomość HTML?

Logowanie

Najnowsze


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_latestnews/helper.php on line 109

Najczęściej czytane


Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79

Warning: Creating default object from empty value in /modules/mod_mostread/helper.php on line 79