Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Bezrobocie PDF Print Email
B

Bezrobocie jest różnie definiowane w literaturze ekonomicznej. Zwraca się uwagę, że nie każda osoba nie pracująca jest bezrobotnym. Za bezrobotnego uważa się taką osobę, która nie pracuje i poszukuje pracy. Zjawisko bezrobocia można zdefiniować jako sytuację, w której część siły roboczej w wieku produkcyjnym, skłonnej przyjąć pracę, nie znajduje zatrudnienia. Zasoby siły roboczej zależą od liczby osób w wieku produkcyjnym oraz od współczynnika aktywności zawodowej. Stopa bezrobocia jest określana jako procentowy udział bezrobocia w zasobach siły roboczej.

W praktyce pomiar bezrobocia jest dokonywany na podstawie informacji z urzędów zatrudnienia, rejestrujących osoby poszukujące pracy bądź też przez szacunkowe określenie liczby bezrobotnych na podstawie informacji pochodzących z badań ankietowych na wybranej losowo grupie ludności (metoda ta stosowana jest m.in. w Stanach Zjednoczonych). Obie te metody nie są jednak w stanie dokładnie określić skali zjawiska. Urzędy zatrudnienia nie zawsze rejestrują wszystkich bezrobotnych, a często ci, co są zarejestrowani, nie są zainteresowani podjęciem pracy. Stąd też w niektórych krajach za bezrobotnych uważa się te osoby, które są uprawnione do otrzymywania zasiłków dla bezrobotnych.

Zjawisko bezrobocia pociąga za sobą negatywne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. Pogarsza się sytuacja materialna bezrobotnych i ich rodzin. Bezrobotni podlegają procesom frustracji i degradacji społecznej, co może być źródłem patologicznych zjawisk społecznych. Z makroekonomicznego punktu widzenia skutkiem bezrobocia są straty produkcyjne, wynikłe z niepełnego wykorzystania siły roboczej, straty budżetu państwa wynikłe z wypłacania zasiłków dla bezrobotnych, a także straty, jakie ponosi budżet we wpływach podatkowych.

Rodzaje bezrobocia

W literaturze można się spotkać z różnymi kwalifikacjami bezrobocia. Najczęściej spotykany podział to bezrobocie: frykcyjne, strukturalne i cykliczne. Bezrobocie frykcyjne jest wynikiem nieprzystosowania struktury podaży pracy do zmieniającej się w dynamicznej gospodarce struktury popytu na pracę. Oznacza to, że z jednej strony są wolne miejsca pracy, a z drugiej bezrobotni. Występują tutaj procesy przystosowawcze, dopasowujące struktury podaży i popytu na pracę i po pewnym czasie bezrobotni znajdują pracę. Bezrobocie strukturalne, podobnie jak frykcyjne, powstaje na tle strukturalnych rozbieżności podaży pracy i popytu na pracę, ma jednak charakter długookresowy i jest bardziej trwałe. Związane jest z niemobilnością popytu i podaży pracy z takich przyczyn, jak: kwalifikacje, zawód, płeć, wiek, przestrzeń, a nawet rasa. Bezrobocie cykliczne jest związane z niedostatecznym popytem. Zgodnie z koncepcjami nurtu keynesowskiego, w fazie pogarszania się koniunktury występuje spadek popytu, produkcji i zatrudnienia.

Bezrobocie a działalność państwa

W działalności państwa na rynku pracy można wyodrębnić politykę pasywną, mającą na celu łagodzenie ekonomicznych skutków bezrobocia oraz aktywną, której celem jest zmniejszenie liczby bezrobotnych.

Pasywna polityka państwa na rynku pracy

Współcześnie stosuje się różne formy pomocy finansowej dla bezrobotnych. Obok podstawowej formy, jaką są zasiłki dla bezrobotnych, występują również zasiłki z funduszu pomocy socjalnej, jednorazowe odszkodowanie dla osób zwalnianych z pracy czy też, w niektórych krajach, prywatne ubezpieczenia na wypadek bezrobocia. Przepisy regulujące wypłaty tych zasiłków są w poszczególnych krajach zróżnicowane. Nie wszyscy bezrobotni otrzymują zasiłki. W większości krajów wypłacane są one jedynie tym, którzy utracili pracę, mają określony staż pracy i są zarejestrowani w urzędzie zatrudnienia. W praktyce więc osoby pobierające zasiłek stanowią jedynie część ogólnej liczby bezrobotnych.

Aktywna polityka państwa na rynku pracy

Państwo wykorzystuje instrumenty ekonomiczne, mające na celu zmniejszenie rozmiarów bezrobocia. Stara się oddziaływać na wzrost popytu na siłę roboczą, obniżenie rozmiarów podaży siły roboczej oraz poprawę funkcjonowania rynku pracy. W aktywnej polityce państwa stosowane są instrumenty polityki makroekonomicznej oraz "specjalne" instrumenty polityki zatrudnienia. Instrumenty polityki makroekonomicznej dotyczą oddziaływania przez państwo na rozmiary globalnego popytu na dobra i usługi za pośrednictwem podatków i wydatków państwa oraz poprzez wpływ na wysokość stopy procentowej i podaży pieniądza. Wzrost globalnego popytu powoduje w efekcie wzrost popytu na silę roboczą.

Do specjalnych instrumentów polityki zatrudnienia zaliczamy: roboty publiczne, subsydiowanie płac, szkolenie zawodowe, rozwój pośrednictwa pracy, ograniczanie podaży siły roboczej i redukcję czasu pracy. Subsydiowanie płac polega na udzielaniu przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej przedsiębiorstwom prywatnym na częściowe pokrycie kosztów płacowych zatrudnionych pracowników pod warunkiem, że przedsiębiorstwo zrezygnuje z planowanej redukcji zatrudnienia bądź też utworzy nowe miejsca pracy. Wpływ państwa na ograniczenie podaży siły roboczej polega na zachęcaniu pracowników w starszym wieku do wcześniejszego przechodzenia na emeryturę. Redukcja czasu pracy może być zrealizowana przez skracanie tygodniowego czasu pracy przy zwiększeniu wymiaru urlopu, redukcję godzin nadliczbowych i dzielenie całego etatu między kilku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin.