Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Bałkanizacja PDF Print Email
B

Bałkanizacja - jest to termin, który powstał po wojnach bałkańskich (1912-1913), a zaczął być powszechnie używany po I wojnie światowej w związku z podziałem imperiów osmańskiego oraz monarchii Habsburgów na wiele małych państw (narodowych). Ponownie wrócił do słownictwa politycznego na początku lat dziewięćdziesiątych w związku z rozpadem Jugosławii oraz Związku Radzieckiego. Chodzi o rozczłonkowanie większego państwa na mniejsze jednostki, z których próbuje się stworzyć niezależne państwa w sytuacji przestrzennej mozaikowości etnicznej, religijnej i fizycznej.

Pojęcie bałkanizacji ma konotację negatywną, ponieważ wiąże się z podziałami, które zwiększają niebezpieczeństwo konfliktów gospodarczych, politycznych, religijnych i innych. Jako proces bałkanizacja jest charakterystyczna dla wielu krajów pozaeuropejskich, szczególnie w Azji i Afryce. Uzyskały one niepodległość w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, ale ich terytoria państwowe są takie same jak za czasów ostatniego podziału kolonialnego, tzn. niezgodne z językowym, kulturowym i wyznaniowym rozmieszczeniem ludności. Utrudnia to szalenie integrację i gospodarczy rozwój tych krajów oraz prowokuje różne konflikty.

Termin bałkanizacja jest używany także w znaczeniu przenośnym - jako synonim nieuznawania władzy centralnej i sprzeciwiania się jej. Zbigniew Brzeziński w swojej książce pt.: Plan Gry: USA-ZSRR (Brzeziński, 1990) nadaje nowy sens temu pojęciu, pisząc o eurazjatyckich Bałkanach. Autor zalicza do nich Azję Środkową (byłe republiki radzieckie), Kaukaz, Kurdystan, Irak, Iran i Afganistan, które pod koniec XX wieku razem z regionem Bliskiego Wschodu stały się najgroźniejszą strefą politycznej destabilizacji świata. Cały ten obszar cechuje ogromne zróżnicowanie kulturowe i etniczne oraz rozmaitość starych i nowych konfliktów. Sam fakt, że dla scharakteryzowania tego niestabilnego regionu wybrano słowo Bałkany, świadczy o tym, że prawdziwe Bałkany postrzegane są podobnie, chociaż wielkość i natężenie konfliktów są tutaj znacznie mniejsze i dotyczą głównie obszaru byłej Jugosławii (Bałkany Zachodnie).

Krańcowe (ekstremalne) formy bałkanizacji są określane jako afrykanizacja lub libanizacja. Ten ostatni termin powstał w latach siedemdziesiątych po krwawych walkach prowadzonych w Libanie na tle różnic religijno-kulturowych, które doprowadziły do zrujnowania i rozdrobnienia kraju oraz osłabienia władzy centralnej. W ostatnich latach, przez analogię do wydarzeń w Libanie, konflikty narodowo-religijne w Bośni i zachodzące tam procesy polityczne określano pojęciem libanizacji.

Źródło: M. Baczwarow, A. Suliborski, Kompendium wiedzy o geografii politycznej i geopolityce, Warszawa 2003.