Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Budżet państwa PDF Print Email
B

Budżet państwa jest definiowany jako plan finansowy rządu, obejmujący jego dochody i wydatki, związane z prowadzeniem polityki społecznej i gospodarczej. Budżet jest zatwierdzany przez parlament zwykle na jeden rok. Parlament także kontroluje wykonywanie budżetu przez rząd. Budżet spełnia następujące podstawowe funkcje:

  • fiskalną, polegającą na gromadzeniu dochodów głównie poprzez system podatkowy;
  • funkcję redystrybucyjną - związaną z właściwym podziałem dochodu narodowego. Funkcja ta spełniana jest przez system podatkowy i wydatki budżetowe głównie w postaci świadczeń społecznych (renty, emerytury, zasiłki dla bezrobotnych);
  • funkcję stabilizacyjną - państwo wykorzystując instrumenty fiskalne oddziałuje na procesy gospodarcze, stara się zapewnić równomierny rozwój i ograniczać wahania koniunkturalne.

 

Polityka budżetowa opiera się na określonych zasadach gwarantujących rządowi prowadzenie polityki finansowej, a parlamentowi wpływ na tę politykę i jej kontrolę. Do zasad tych zalicza się:

  • zasadę rocznego budżetowania,
  • zasadę zupełności - budżet obejmuje wszystkie dochody i wydatki państwa,
  • zasadę jedności - wszystkie dochody i wydatki państwa powinny być ujęte w jednym zestawieniu i tworzyć jedną całość,
  • zasadę jawności - budżet państwa jest podawany do publicznej wiadomości,
  • zasadę równowagi budżetowej - dochody budżetu powinny się pokrywać z jego wydatkami. W praktyce gospodarczej zasada ta nie jest w pełni przestrzegana, gdyż wiele państw planuje z góry określone deficyty budżetowe.

Wydatki budżetu państwa

Wydatki te możemy podzielić na trzy grupy:

  1. wydatki związane z funkcjami pełnionymi przez państwo: obrona narodowa, administracja, organa sprawiedliwości,
  2. wydatki na cele społeczne: oświata, kultura,
  3. wydatki interwencyjne na cele gospodarcze: inwestycje, subsydia dla rolnictwa i przedsiębiorstw.

W ostatnich kilkudziesięciu latach wydatki publiczne rosły bardzo szybko, a w niektórych krajach w tempie większym niż produkt narodowy brutto. Był to m.in. wynik aktywnej roli państwa w gospodarce. Państwo subsydiuje produkcję rolną, przedsiębiorstwa państwowe i prywatne, aby zapobiegać bankructwom. Rosną też wydatki państwa na prace naukowo-badawcze i rozwój nowych technologii. Wiele pozycji wydatków budżetowych charakteryzuje się małą elastycznością, np. wydatki na cele socjalne. Zwiększenie dochodów budżetu przez podniesienie podatków napotyka bariery polityczne i ekonomiczne. Sytuacja ta prowadzi do powstania deficytu budżetowego. Wydatki budżetowe działają mnożnikowo na przyrost dochodu narodowego i im wyższy mnożnik wydatków budżetowych, tym wyższa efektywność polityki ekonomicznej rządu.

Źródło: W. Lejman, S. Mikosik, J. Szpakowski, Ekonomia: przewodnik dla studiujących, Łódź 2002.