Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

CENTO PDF Print Email
C

CENTO (ang. Central Treaty Organization) Organizacja Paktu Centralnego, wojskowo-polityczne porozumienie zawarte z inicjatywy USA w Bagdadzie 24 lutego 1955 przez rządy Iraku i Turcji (pakt bagdadzki), do którego przystąpiły następnie: Wielka Brytania (4 kwietnia 1955), Pakistan (23 września 1955), Iran (3 listopada 1955). Po przejęciu władzy w Iraku przez lewicowych wojskowych w 1958 kraj ten przestał współpracować z członkami paktu i w 1959 opuścił jego struktury. Wówczas pakt przyjął nazwę CENTO i przeniósł swą siedzibę z Bagdadu do Ankary. USA formalnie nie były członkiem organizacji, lecz posiadały specjalny status i od 1956 uczestniczyły w pracach trzech komisji CENTO: wojskowej, ekonomicznej i antywywrotowej. Podpisały też dwustronne układy o współpracy wojskowej i ekonomicznej z wszystkimi członkami paktu. Organy CENTO: Rada Ministrów Spraw Zagranicznych (zbierała się corocznie na sesjach organizowanych kolejno w stolicach państw członkowskich), Stała Rada Ambasadorów, grupująca przedstawicieli dyplomatycznych państw członkowskich akredytowanych w Ankarze, zbierających się raz na dwa tygodnie. Organizacjami wyspecjalizowanymi CENTO były trzy wymienione już komitety. Do paktu mógł należeć każdy kraj arabski oraz państwa zainteresowane sprawami pokoju i bezpieczeństwa w regionie Bliskiego i Środkowego Wschodu. W koncepcjach polityczno-strategicznych USA pakt miał stanowić ważne ogniwo łączące obszar działań istniejących już bloków wojskowo-politycznych: NATO, SEATO w ramach doktryny okrążania ZSRR i Chin. Zadaniem paktu było utrzymanie wpływów mocarstw zachodnich na Bliskim i Środkowym Wschodzie z uwagi na jego znaczenie: bezpośrednie sąsiedztwo z krajami socjalistycznymi, ważne szlaki komunikacyjne łączące Europę, Azję i Afrykę oraz złoża ropy naftowej. Zachodni członkowie paktu kładli główny nacisk na wojskowe formy współpracy, m.in. opracowywanie planów ewentualnych akcji wojskowych; rozbudowa i umacnianie potencjału wojskowego państw członkowskich; organizowanie corocznych manewrów i innych form szkolenia sił zbrojnych. Pozostali członkowie akcentowali ekonomiczną sferę działalności paktu. Rozbieżności interesów i pogłębiające się różnice polityczne między członkami spowodowały stopniowy zanik aktywności paktu. Zwycięstwo islamskiej rewolucji w Iranie w 1979, a następnie jego wystąpienie z paktu, zapoczątkowało rozpad CENTO.

Źródło: C. Mojsiewicz (red.), Leksykon współczesnych międzynarodowych stosunków politycznych, Wrocław 1998.