Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Czyngis-chan PDF Print Email
C

Czyngis-chan (Temudżyn) należał do jednej ze znaczących rodzin plemienia Mongołów. Urodził się około 1152 roku. Dokładna data nie jest znana. Był najstarszym synem starszego rodu, Jesugeja Baatura i jego żony, Udżin. Nadano mu imię Temudżyn, od słowa oznaczającego kowala (niekiedy tłumaczonego też potocznie jako "stalowy"), a pochodzącego od wziętego do niewoli jeńca.

Po śmierci ojca Temudżyn z trudem uzyskał władzę nad Mongołami. Najpierw został wygnany razem z braćmi i matką, i żyli wtedy w nędznych warunkach. Przełomem okazały się odwiedziny jego narzeczonej, Börte, poznanej jeszcze w dzieciństwie, która została później jego żoną. Dzięki wojsku, które otrzymał od teścia, podporządkował sobie najpierw własne plemię, a następnie stopniowo całą resztę plemion żyjących na stepie środkowej Azji. Stało się to punktem wyjścia do zrealizowania olbrzymich podbojów. Wszystkie podbite ordy mongolskie zjednoczył w ten sposób w tzw. Wielką Ordę i w 1206 r. przyjął tytuł Czyngis-chana, tj. Wielkiego Wodza, który w Europie uznano za jego imię. Zewnętrzne podboje zaczął od północnych Chin, na które jego wojska uderzyły już w 1203 r., zaś w 1215 r. zdobyty został Pekin. W latach 1219-1220 podbił Chorezm, państwo nad Amu-darią, rządzone przez Turków seldżuckich, a w latach 1220-1222 podporządkował sobie Persję i Gruzję. Następnie uderzył na Ruś - 31 maja 1223 r. nad rzeką Kałką całkowicie rozbił połączone wojska ruskie i Połowców, co otworzyło Mongołom drogę do wielowiekowego panowania nad księstwami ruskimi aż do XV w. Jednocześnie skutecznie kontynuowany był podbój Chin południowych.

Czyngis-chan stworzył państwo silnie scentralizowane, ze sprawną administracją i szlakami komunikacyjnymi. Popierał rozwój handlu i rzemiosła. Przestrzegał w swoim państwie zasad całkowitej tolerancji religijnej. W 1224 r. podzielił imperium rozciągające się od Pacyfiku do Morza Czarnego pomiędzy czterech synów - trzeci syn, Ugedej, otrzymał tytuł Wielkiego Chana wraz z Mongolią i północnymi Chinami. Ziemie położone w środkowej Azji, na wschód od Amu-darii uzyskał Czagataj. Wschodnią Persję i północne Indie otrzymał najmłodszy, Tołuj. Najstarszy syn, Dżoczi, zmarł przedwcześnie i jego miejsce zajął jego syn, Batu-chan, któremu przypadła zachodnia Syberia od Irtyszu do Uralu. Kontynuował on później podboje dziadka w Europie wschodniej i utworzył tzw. Złotą Ordę.

Czyngis-chan

Czyngis-chan uznawany jest nie tylko za jednego z największych zdobywców w dziejach, ale także za nadzwyczaj utalentowanego administratora. Swe państwo oparł na prostym, dziesiątkowym podziale koczowników na oddziały wojskowe. Podbitym ludom osiadłym pozostawił dotychczasową administrację pod kontrolą namiestników. Imperium było związkiem państw ze wspólnym władcą oraz prawem. Stolicą było Karakorum, a informacje z olbrzymiego terytorium docierały do władcy za pośrednictwem doskonałej sieci łączności kurierskiej.

Dla Europy Wschodniej trwałą pozostałością po państwie Czyngis-chana stała się Złota Orda. Swój ostateczny kształt terytorialny i organizacyjny osiągnęła ona za rządów Batu-chana. W połowie XIII w. objęła olbrzymie terytorium: Powołże, Kaukaz, Krym, stepy nad Morzem Czar-nym, Ural, część zachodnią Syberii i Azji Środkowej oraz Ruś. jej potęga upadła dopiero po najazdach Tamerlana, a ostatecznie powstały na jej gruzach chanaty: krymski, kazański, astrachański i nogajski, które podporządkowały sobie stopniowo Turcja i Rosja.

Zdania na temat przyczyn śmierci Czyngis-chana są podzielone. Według relacji legata papieskiego miał go porazić piorun, inne przekazy mówią o otruciu przez jedną z konkubin. Najbardziej prawdopodobna jest jednak wersja o krwotoku wewnętrznym po upadku z konia. Zmarł 18 sierpnia 1227 roku. Zabalsamowane zwłoki władcy przetransportowano do Mongolii i pogrzebano pod drzewem wraz z namiotem i jedzeniem. Miejsce pochówku okryto tajemnicą i nie jest znane do dziś.