Dziedziny wiedzy

Najnowsze komentarze

Newsletter

Dyplomacja prewencyjna PDF Print Email
D

Dyplomacja prewencyjna (ang. preventive diplomacy), działania państw lub organizacji międzynarodowych mające zapobiegać powstawaniu sporów w konflikty, a w razie przekształcenia się sporów w konflikty, ograniczać ich zasięg. W programie dla Pokoju 1995 (an Agenda for Peace 1995) Sekretarz Generalny ONZ Boutros Boutros-Ghali stwierdził, że "najbardziej pożądane i skuteczne zastosowanie dyplomacji prewencyjnej polega na złagodzeniu napięć zanim przerodzą sic one w konflikt lub - jeśli konflikt wybuchnie - na szybkim działaniu w celu powstrzymania go i usunięcia jego przyczyn". Dyplomacja prewencyjna może być prowadzona przez organy ONZ (Sekretarz Generalny, Rada Bezpieczeństwa, Zgromadzenie Ogólne) oraz organizacje regionalne współpracujące z ONZ. Prowadzenie dyplomacji prewencyjnej umożliwiają środki budowania zaufania, ustalanie faktów, wczesne ostrzeganie, rozmieszczenie prewencyjne i tworzenie stref zdemilitaryzowanych. Do środków budowania zaufania zalicza się systematyczną wymianę misji wojskowych, tworzenie regionalnych i subregionalnych ośrodków zmniejszania ryzyka, porozumienia w sprawie swobodnego przepływu informacji oraz nadzorowanie regionalnych układów dotyczących kontroli zbrojeń. Ustalenie faktów pozwalających na dokonanie trafnej analizy obejmuje informacje o tendencjach gospodarczych i społecznych oraz wydarzeniach politycznych, które mogą doprowadzić do niebezpiecznych napięć. Sieć systemów wczesnego ostrzegania tworzy system Narodów Zjednoczonych. Pozwala on na przekazywanie informacji o zagrożeniach środowiska naturalnego, ryzyku głodu i rozprzestrzenienia się chorób. Na ich podstawie można ustalić, czy istnieją zagrożenia dla pokoju oraz rozważyć możliwości podjęcia przez ONZ działań w celu ich osłabienia. Rozmieszczenie prewencyjne ma na celu zapobieżenie działaniom zbrojnym, ulżenie cierpieniom ludności, ograniczenie bądź opanowanie przemocy. Bezstronna pomoc humanitarna z udziałem personelu wojskowego, policyjnego lub cywilnego może zapewnić warunki do prowadzenia rokowań i wspierania wysiłków koncyliacyjnych. Rozmieszczenie odpowiednich form obecności ONZ po obu stronach granicy między państwami może zapobiec działaniom zbrojnym. W przyszłości przydatną formą prewencyjnego rozmieszczenia mogą być strefy zdemilitaryzowane, rozdzielające potencjalnych przeciwników, tworzone w celu wyeliminowania wszelkiego pretekstu do ataku. Według Garetha Evansa dyplomacja prewencyjna jest współcześnie formą strategii "zachowania pokoju" odnoszoną do metod pokojowego regulowania sporów ujętych w art. 33 Karty ONZ, tj. rokowań, badań, pośrednictwa, pojednania, arbitrażu, postępowania sądowego, odwoływania się do organizacji lub układów regionalnych albo w drodze innych środków pokojowych według własnego wyboru stron. Mają one zastosowanie zanim spór "przekroczy linię dzielącą go od konfliktu zbrojnego". Odpowiednim przykładem są misje pokojowe wyjaśniające (fact finding) oraz dobre usługi podejmowane przez specjalnych przedstawicieli Sekretarza Generalnego ONZ. Można wyróżnić 2 rodzaje dyplomacji prewencyjnej: "wczesna dyplomacja prewencyjna" polegająca min. na dostarczaniu fachowej pomocy z zastosowaniem wyżej wymienionych pokojowych metod pozwalających rozwiązać spór na długo przed przypuszczalnym wybuchem konfliktu zbrojnego oraz "opóźniona dyplomacja prewencyjna" sprowadzająca się do prób wpłynięcia na zwaśnione strony, aby zaniechały sporu, kiedy okoliczności zdają się wskazywać, że wybuch konfliktu jest bliski. W jednym i drugim przypadku nacisk położony jest na wczesne zapobieganie konfliktom. Dyplomacja prewencyjna rozwinęła się wiatach dziewięćdziesiątych, kiedy ukształtowały się nowe możliwości współpracy międzynarodowej i współdziałania na rzecz umacniania pokoju i bezpieczeństwa. M.in. znalazła zastosowanie w działalności ONZ oraz KBWE/OBWE podczas wojny w b. Jugosławii. Natomiast niepowodzenia doznała w związku z inwazją Iraku na Kuwejt i aneksją jego terytorium w 1990.

Źródło: C. Mojsiewicz (red.), Leksykon współczesnych międzynarodowych stosunków politycznych, Wrocław 1998.